૧૯૯૧માં બાંગ્લાદેશના પ્રથમ મહિલા વડા પ્રધાન બનેલા ખાલિદા ઝિયા, જેઓ દાયકાઓ સુધી સત્તાના વેપારમાં રહ્યા હતા, તેમનું મંગળવારે લાંબી માંદગી બાદ અવસાન થયું. તેઓ ૮૦ વર્ષના હતા.
તેમના વિરોધી બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી એ જણાવ્યું હતું કે તેમનું લાંબી માંદગી બાદ અવસાન થયું હતું. તેમને લીવર, સંધિવા, ડાયાબિટીસ અને છાતી અને હૃદયની સમસ્યાઓ હતી, એમ તેમના ડોક્ટરોએ જણાવ્યું હતું.
તેઓ ૨૦૨૫ની શરૂઆતમાં તબીબી સારવાર માટે લંડન ગયા હતા, ઘરે પાછા ફરતા પહેલા ચાર મહિના રહ્યા હતા.
ખાલિદા ૨૦૦૬થી સત્તાથી બહાર હતા અને ઘણા વર્ષો જેલમાં કે નજરકેદમાં વિતાવ્યા હતા, તેમ છતાં તેમને અને તેમના મધ્ય-જમણેરી મ્દ્ગઁ ને ઘણો ટેકો મળ્યો.
બીએનપીને ફેબ્રુઆરીમાં યોજાનારી સંસદીય ચૂંટણી જીતવા માટે સૌથી આગળ જાેવામાં આવે છે. તેમના પુત્ર અને પાર્ટીના કાર્યકારી અધ્યક્ષ, ૬૦ વર્ષીય તારિક રહેમાન, લગભગ ૧૭ વર્ષના સ્વ-નિર્વાસ પછી ગયા અઠવાડિયે દેશમાં પાછા ફર્યા અને તેમને વડા પ્રધાન બનવા માટે એક મજબૂત ઉમેદવાર તરીકે વ્યાપકપણે જાેવામાં આવે છે.
ઓગસ્ટ
૨૦૨૪ થી, વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વ હેઠળના બળવાને કારણે હસીનાને પદભ્રષ્ટ કરવામાં આવ્યા પછી, બાંગ્લાદેશમાં નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર વિજેતા અને માઇક્રોફાઇનાન્સના પ્રણેતા મુહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વ હેઠળની વચગાળાની સરકાર ચાલી રહી છે.
નવેમ્બરમાં, હસીનાને વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શનો પર ઘાતક કાર્યવાહી બદલ તેમની ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
તેમના પહેલા નામથી જાણીતી, ખાલિદાને શરમાળ અને તેમના બે પુત્રોને ઉછેરવા માટે સમર્પિત તરીકે વર્ણવવામાં આવી હતી જ્યાં સુધી તેમના પતિ, લશ્કરી નેતા અને તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ઝિયાઉર રહેમાનની ૧૯૮૧ માં લશ્કરી બળવાના પ્રયાસમાં હત્યા કરવામાં આવી ન હતી.
ત્રણ વર્ષ પછી તેઓ મ્દ્ગઁના વડા બન્યા, જેની સ્થાપના તેમના પતિએ કરી હતી, અને “બાંગ્લાદેશને ગરીબી અને આર્થિક પછાતપણાથી મુક્ત” કરવાના તેમના ધ્યેયને પૂર્ણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.
તેમણે બાંગ્લાદેશના સ્થાપક પિતા અને અવામી લીગ પક્ષના વડાની પુત્રી હસીના સાથે હાથ મિલાવ્યા, જેથી લોકશાહી માટે એક લોકપ્રિય બળવાનું નેતૃત્વ કરી શકાય જેણે ૧૯૯૦ માં લશ્કરી શાસક હુસૈન મોહમ્મદ ઇર્શાદને ઉથલાવી દીધા.
લડાઈ કરનારા બેગ
પરંતુ તેમનો સહયોગ લાંબો સમય ટકી શક્યો નહીં. તેમની કડવી દુશ્મનાવટને કારણે બંનેને “લડતી બેગમ” કહેવામાં આવી – એક વાક્ય જે ઉર્દૂમાં અગ્રણી મહિલાઓ માટે સન્માનજનક શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે.
સમર્થકોએ તેમને નમ્ર અને પરંપરાગત છતાં શાંત સ્ટાઇલિશ માન્યા, એવી વ્યક્તિ જે પોતાના શબ્દો કાળજીપૂર્વક પસંદ કરતી હતી. પરંતુ જ્યારે તેમના પક્ષનો બચાવ કરવાની અને તેમના હરીફોનો સામનો કરવાની વાત આવે ત્યારે તેઓ તેમને એક બોલ્ડ, સમાધાનકારી નેતા તરીકે પણ જાેતા હતા.
તેનાથી વિપરીત, હસીના વધુ સ્પષ્ટવક્તા અને અડગ હતા. તેમના વિરોધી વ્યક્તિત્વે દાયકાઓ સુધી બાંગ્લાદેશના રાજકારણ પર પ્રભુત્વ ધરાવતી હરીફાઈને વેગ આપ્યો.
૧૯૯૧ માં, બાંગ્લાદેશે તેને તેની પ્રથમ મુક્ત ચૂંટણી તરીકે બિરદાવ્યું. ખાલેદાએ હસીના પર આશ્ચર્યજનક વિજય મેળવ્યો, જેના કારણે દેશના સૌથી મોટા ઇસ્લામિક પક્ષ, જમાત-એ-ઇસ્લામીનો ટેકો મળ્યો.
આમ કરીને, ખાલેદા બાંગ્લાદેશના પ્રથમ મહિલા વડા પ્રધાન બન્યા અને ત્રણ વર્ષ પહેલાં પાકિસ્તાનનું નેતૃત્વ કરવા માટે ચૂંટાયેલા બેનઝીર ભુટ્ટો પછી મુખ્યત્વે મુસ્લિમ રાષ્ટ્રની લોકશાહી સરકારનું નેતૃત્વ કરનારી બીજી મહિલા બની.
ખાલેદાએ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણાલીને સંસદીય પ્રણાલીથી બદલી, જેથી તે સત્તા વડા પ્રધાન પાસે રહે. તેમણે વિદેશી રોકાણ પરના નિયંત્રણો પણ હટાવ્યા અને પ્રાથમિક શિક્ષણને ફરજિયાત અને મફત બનાવ્યું.
૧૯૯૬ની સામાન્ય ચૂંટણીમાં તેઓ હસીના સામે હારી ગયા હતા પરંતુ પાંચ વર્ષ પછી આશ્ચર્યજનક રીતે ભારે જીત સાથે પાછા ફર્યા હતા.
તેમનો બીજાે કાર્યકાળ ઇસ્લામિક આતંકવાદીઓના ઉદય અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપોથી ખોરવાઈ ગયો હતો.
૨૦૦૪માં, હસીના જે રેલીને સંબોધી રહી હતી તે ગ્રેનેડથી ત્રાટકવામાં આવી હતી. હસીના બચી ગયા હતા પરંતુ ૨૦ થી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા અને ૫૦૦ થી વધુ ઘાયલ થયા હતા. ખાલિદાની સરકાર અને તેના ઇસ્લામિક સાથીઓ પર વ્યાપકપણે દોષારોપણ કરવામાં આવ્યું હતું.
૨૦૧૮માં, હસીનાએ બાંગ્લાદેશનું સર્વોચ્ચ પદ પાછું મેળવ્યા પછી, રહેમાન પર તેમની ગેરહાજરીમાં કેસ ચલાવવામાં આવ્યો અને હુમલા માટે આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી. બીએનપીએ આ ટ્રાયલને રાજકીય રીતે પ્રેરિત ગણાવી હતી.
અટકાયત અને સ્વતંત્રતા
જાેકે ખાલિદાએ પાછળથી ઇસ્લામિક કટ્ટરપંથી જૂથો પર કડક કાર્યવાહી કરી હતી, પરંતુ વડા પ્રધાન તરીકેનો તેમનો બીજાે કાર્યકાળ ૨૦૦૬માં સમાપ્ત થયો જ્યારે લશ્કર સમર્થિત વચગાળાની સરકારે રાજકીય અસ્થિરતા અને શેરી હિંસા વચ્ચે સત્તા સંભાળી.
૨૦૦૮માં સામાન્ય ચૂંટણી પહેલા બંનેને મુક્ત કરવામાં આવ્યા તે પહેલાં વચગાળાની સરકારે ખાલિદા અને હસીના બંનેને ભ્રષ્ટાચાર અને સત્તાના દુરુપયોગના આરોપસર લગભગ એક વર્ષ માટે જેલમાં ધકેલી દીધા હતા.
ખાલિદા ક્યારેય સત્તામાં પાછા ફરી શકી નહીં. ૨૦૧૪ અને ૨૦૨૪ની ચૂંટણીનો બીએનપી દ્વારા બહિષ્કાર કરવામાં આવ્યો હોવાથી, હસીના સાથેનો તેમનો ઉગ્ર ઝઘડો બાંગ્લાદેશના રાજકારણ પર પ્રભુત્વ ધરાવતો રહ્યો.
તેમના બંને પક્ષો વચ્ચે તણાવ ઘણીવાર હડતાળ, હિંસા અને મૃત્યુ તરફ દોરી ગયો, જેના કારણે બાંગ્લાદેશના આર્થિક વિકાસમાં અવરોધ ઊભો થયો, જે લગભગ ૧૭૫ મિલિયનની વસ્તી ધરાવતો ગરીબીગ્રસ્ત દેશ છે જે નીચાણવાળો છે અને વિનાશક પૂરનો ભોગ બને છે.
૨૦૧૮માં, ખાલિદા, રહેમાન અને તેમના સાથીઓને છેલ્લા વડા પ્રધાન હતા ત્યારે સ્થાપિત અનાથાશ્રમ ટ્રસ્ટ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલા વિદેશી દાનમાં આશરે ઇં૨૫૦,૦૦૦ ની ચોરી કરવાનો દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા હતા – આ આરોપો તેમણે કહ્યું હતું કે તે તેમને અને તેમના પરિવારને રાજકારણથી દૂર રાખવાના કાવતરાનો ભાગ હતા.
તેમને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા હતા પરંતુ માર્ચ ૨૦૨૦માં તેમની તબિયત બગડતા માનવતાવાદી ધોરણે નજરકેદ કરવામાં આવ્યા હતા.