ચીનનો નવો ગર્ભનિરોધક કર અને જન્મ-પ્રતિરોધક નીતિઓની મર્યાદાઓ
જન્મ દરમાં વધારો કરવા માટે ચીને ૧ જાન્યુઆરીથી ગર્ભનિરોધક દવાઓ અને ઉપકરણો પર ત્રણ દાયકા જૂની કર મુક્તિ દૂર કરી.
કોન્ડોમ અને ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ પર હવે ૧૩% મૂલ્યવર્ધિત કર લાગુ પડે છે, જે મોટાભાગની ગ્રાહક ચીજવસ્તુઓ માટેનો પ્રમાણભૂત દર છે.
ચીને ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી કોન્ડોમ, જન્મ નિયંત્રણ ગોળીઓ અને ઉપકરણો સહિત ગર્ભનિરોધક પર ૧૩ ટકા વેચાણ કર લાદવાનું શરૂ કર્યું છે, જ્યારે બાળ સંભાળ સેવાઓને મૂલ્યવર્ધિત કરમાંથી મુક્તિ આપી છે. બીબીસીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પગલું ૨૦૨૫ ના અંતમાં જાહેર કરાયેલા વ્યાપક કર સુધારણાનો એક ભાગ છે જે ૧૯૯૪ થી અસ્તિત્વમાં રહેલી મુક્તિઓને દૂર કરે છે, જ્યારે ચીન હજી પણ તેની દાયકાઓથી ચાલી આવતી એક બાળક નીતિ લાગુ કરી રહ્યું હતું.
સુધારેલા કર માળખા હેઠળ, લગ્ન સંબંધિત સેવાઓ અને વૃદ્ધોની સંભાળને પણ વેટમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. અધિકારીઓ કહે છે કે આ ફેરફારોનો હેતુ કુટુંબ નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશના ઊંડાણમાં વધી રહેલા વસ્તી વિષયક પડકારોને સંબોધવા માટેના વ્યાપક પ્રયાસો સાથે કરવેરા ગોઠવવાનો છે.
૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬, ચીને ઔપચારિક રીતે એક બાળક નીતિ રદ કર્યાના ૧૦ વર્ષ પૂરા થયા છે. ૧૯૮૦ માં રજૂ કરાયેલી આ નીતિનો હેતુ વસ્તી વૃદ્ધિને નિયંત્રિત કરવાનો હતો, જેનાથી અધિકારીઓને ડર હતો કે આર્થિક વિકાસ અને ગરીબી ઘટાડાનો માર્ગ પાટા પર આવી શકે છે.
દાયકાઓ સુધી, આ નીતિ વ્યાપક અને ઘણીવાર કઠોર રાજ્ય તંત્ર દ્વારા લાગુ કરવામાં આવી હતી, જેમાં પ્રચાર ઝુંબેશ, ધાકધમકી, ભારે દંડ અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ગર્ભપાત અને નસબંધી માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું જેથી વધુ પડતા જન્મોને અટકાવી શકાય. જાેકે, સમય જતાં, સરકારે સ્વીકાર્યું કે ઘટતો જન્મ દર અને ઘટતો કાર્યબળ લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસ માટે ગંભીર ખતરો છે. આના કારણે સીએનએન અનુસાર, ૨૦૧૬ માં આ નીતિ રદ કરવામાં આવી.
જીવન-પ્રો-પોલિસીઝ શા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે
યુગલોને વધુ બાળકો પેદા કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી શ્રેણીબદ્ધ પ્રોત્સાહનો હોવા છતાં, ચીનની વસ્તીમાં ઘટાડો ચાલુ રહ્યો છે. રોઇટર્સે અહેવાલ આપ્યો છે કે ૨૦૨૪ માં સતત ત્રીજા વર્ષે વસ્તીમાં ઘટાડો થયો છે, વસ્તીશાસ્ત્રીઓએ ચેતવણી આપી છે કે આ વલણ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. તે જ સમયે, દેશ ઝડપથી વૃદ્ધ થઈ રહ્યો છે.
મીડિયા સુત્રો અનુસાર, ચીનની ૧.૪ અબજ વસ્તીમાં ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો હવે ૨૦ ટકાથી વધુ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અંદાજાે સૂચવે છે કે આ પ્રમાણ ૨૧૦૦ સુધીમાં લગભગ અડધા થઈ શકે છે, જે અર્થતંત્ર અને સામાજિક કલ્યાણ પ્રણાલીઓ પર ભારે દબાણ લાવશે.
બાળકોનો ઉછેર કેમ આટલો પડકારજનક છે
ઉચ્ચ ખર્ચ માતાપિતા બનવા માટે સૌથી મોટા અવરોધોમાંનો એક છે. બીબીસી દ્વારા ટાંકવામાં આવેલા બેઇજિંગમાં યુવા પોપ્યુલેશન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ૨૦૨૪ના અહેવાલ મુજબ, ચીન બાળકના ઉછેર માટે વિશ્વના સૌથી મોંઘા દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે. શિક્ષણ સંબંધિત ખર્ચ આ ખર્ચનું મુખ્ય કારણ છે.
આર્થિક અનિશ્ચિતતાએ પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી છે. લાંબા ગાળાની મંદીએ, જે મિલકત ક્ષેત્રના સંકટ સાથે આંશિક રીતે જાેડાયેલી છે જેણે ઘરની બચતને ઘટાડી દીધી છે, ઘણા પરિવારોને તેમના નાણાકીય ભવિષ્ય વિશે અનિશ્ચિત બનાવી દીધા છે. પૈસા ઉપરાંત, નિષ્ણાતો કહે છે કે જન્મ દર વધારવા માટે ઉચ્ચ યુવા બેરોજગારી અને બાળ સંભાળનો અસમાન બોજ જેવા મુદ્દાઓનો પણ સામનો કરવો જરૂરી છે જે મોટાભાગે મહિલાઓ પર પડી રહ્યો છે.
નવા અભિગમ અંગે ચિંતાઓ
ગર્ભનિરોધક પર કર લાદવાના ર્નિણયથી ટીકા અને ઉપહાસ થયો છે, કેટલીક ચેતવણીઓ સાથે કે તે અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થા અને ૐૈંફ ના ફેલાવાનું જાેખમ વધારી શકે છે. ટીકાકારો દલીલ કરે છે કે કોન્ડોમના ઊંચા ભાવ એવા યુગલોને રાજી કરી શકશે નહીં જેઓ પહેલાથી જ બાળકો પેદા કરવામાં ખચકાટ અનુભવે છે.
જ્યારે સ્થાનિક સરકારોએ કરમાં છૂટ, રહેઠાણ સહાય, રોકડ પ્રોત્સાહન અને લાંબી પ્રસૂતિ રજા જેવા પગલાં રજૂ કર્યા છે, ત્યારે સમુદાયના કાર્યકરો દ્વારા મહિલાઓને બાળકો પેદા કરવાની તેમની યોજનાઓ વિશે પૂછતા ફોન આવતા હોવાના અહેવાલોએ ચિંતા વધારી છે. મીડિયા સુત્રો અનુસાર, એવી આશંકા છે કે પ્રો-નેટલિસ્ટ નીતિઓ ઘુસણખોરી અથવા બળજબરીભરી બની શકે છે, જે ચીનના વસ્તી વિષયક ઘટાડાને ઉલટાવી દેવાના પ્રયાસોને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે.