ચાલુ યુદ્ધ વચ્ચે ઇઝરાયલી હુમલામાં ઈરાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વડા અલી લારીજાનીનું મોત
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે મંગળવારે ઈરાને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વડા અલી લારીજાનીના ઇઝરાયલી હુમલામાં મૃત્યુની પુષ્ટિ કરી. તેઓ ૬૭ વર્ષના હતા. ઇઝરાયલી અધિકારીઓએ અગાઉ આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી, પરંતુ તેહરાને તેમના મૃત્યુનો સત્તાવાર રીતે થોડા કલાકો પછી સ્વીકાર કર્યો. ઈરાનના રાજકીય સ્થાપનામાં એક અગ્રણી રૂઢિચુસ્ત વ્યક્તિ, લારીજાની, તાજેતરના યુએસ અને ઇઝરાયલી હુમલાઓમાં સુપ્રીમ લીડર અલી ખામેનીની હત્યા પછી દેશ ચલાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવતા હોવાનું વ્યાપકપણે માનવામાં આવતું હતું, જેના કારણે વ્યાપક પ્રાદેશિક સંઘર્ષ શરૂ થયો.
લારીજાની, જે સ્વર્ગસ્થ આયાતુલ્લાહના નજીકના હતા, તેમણે યુદ્ધમાં ઈરાનના બદલો અભિયાનનું નેતૃત્વ કરવામાં મદદ કરી હતી. “ઈરાન અને ઇસ્લામિક ક્રાંતિની પ્રગતિ માટે જીવનભર સંઘર્ષ કર્યા પછી, તેમણે આખરે તેમની લાંબા સમયથી ચાલતી આકાંક્ષા પ્રાપ્ત કરી, દૈવી હાકલનો જવાબ આપ્યો, અને સેવાના ખાઈમાં શહીદીનો મધુર આશીર્વાદ માનપૂર્વક પ્રાપ્ત કર્યો,” ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલે જાહેરાત કરી.
ઈરાનના વ્યૂહાત્મક અને પરમાણુ બાબતોમાં મુખ્ય ભૂમિકા
તેમના મૃત્યુ પહેલાં, લારીજાનીને યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટ સાથે પરમાણુ વાટાઘાટો પર નેતૃત્વને સલાહ આપવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું. યુદ્ધ શરૂ થયાના થોડા સમય પહેલા તેમણે મધ્યસ્થીઓ સાથે વાતચીત કરવા માટે ઓમાનનો પ્રવાસ પણ કર્યો હતો, જે બેકચેનલ ડિપ્લોમસીમાં તેમનું મહત્વ દર્શાવે છે.
શિયા ધર્મગુરુ ન હોવાને કારણે સુપ્રીમ લીડર બનવા માટે લાયક ન હોવા છતાં, લારીજાની એક મુખ્ય શક્તિ કેન્દ્ર રહે તેવી અપેક્ષા હતી. ઘણા નિરીક્ષકો માનતા હતા કે તેઓ રાજ્યના કામકાજને અસરકારક રીતે સંચાલિત કરી રહ્યા હતા કારણ કે ઈરાનનું નેતૃત્વ તીવ્ર દબાણ અને સુરક્ષા જાેખમો હેઠળ કાર્યરત હતું. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલે જણાવ્યું હતું કે લારીજાનીના પુત્ર, મોર્ટેઝા લારીજાનીનું પણ આ જ હુમલામાં મૃત્યુ થયું હતું.
કટ્ટરપંથી વલણ અને કડક ચેતવણીઓ માટે જાણીતા
તેમના મૃત્યુના થોડા દિવસો પહેલા, લારીજાનીએ ટ્રમ્પ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા તેલના શિપમેન્ટમાં વિક્ષેપ પાડ્યા પછી સંભવિત હુમલાઓ અંગેની ચેતવણીનો કડક જવાબ આપ્યો હતો. ઠ પર એક પોસ્ટમાં, તેમણે લખ્યું હતું કે, “બલિદાન આપનાર ઈરાન રાષ્ટ્ર તમારી ખાલી ધમકીઓથી ડરતો નથી. તમારા કરતા મોટા લોકો પણ ઈરાનને ખતમ કરી શકતા નથી. સાવચેત રહો કે તમે પોતે ખતમ ન થાઓ.”
વર્ષો દરમિયાન, લારીજાનીએ ખાસ કરીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ પર કટ્ટરપંથી વલણ અપનાવવા માટે પ્રતિષ્ઠા વિકસાવી હતી.
એક શક્તિશાળી રાજકીય વારસો
ઈરાનના સૌથી પ્રખ્યાત રાજકીય પરિવારોમાંના એકમાં જન્મેલા, જેની સરખામણી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કેનેડી પરિવાર સાથે ઘણી વાર થાય છે, લારીજાનીએ તેમની કારકિર્દી દરમિયાન અનેક મુખ્ય હોદ્દાઓ સંભાળ્યા. તેમના ભાઈ સાદેક લારીજાનીએ ઈરાનના ન્યાયતંત્રના વડા તરીકે સેવા આપી હતી, જ્યારે બીજા ભાઈ, મોહમ્મદ જાવદ લારીજાનીએ વિદેશી બાબતોમાં મુખ્ય સલાહકાર ભૂમિકા ભજવી હતી.
લારીજાનીએ પોતે ૧૯૯૦ ના દાયકામાં ઈરાનના સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે સેવા આપી હતી, જ્યાં તેમણે કડક સેન્સરશીપ નીતિઓ લાગુ કરી હતી. બાદમાં તેઓ ૨૦૦૮ થી ૨૦૨૦ સુધી સંસદના સ્પીકર બન્યા અને તાજેતરમાં સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના વડા બન્યા. રાજકારણ ઉપરાંત, તેઓ એક લેખક પણ હતા જેમણે ફિલસૂફી પર વ્યાપકપણે લખ્યું હતું, જેમાં જર્મન ચિંતક ઈમેન્યુઅલ કાન્ટ પરના કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે.
લારીજાનીની હત્યા બાદ ઈરાને કડક બદલો લેવાની ધમકી આપી હતી
ઈરાનના આર્મી ચીફ અમીર હતામીએ કડક ચેતવણી આપી હતી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વડાની હત્યાનો “નિર્ણાયક અને ખેદજનક” પ્રતિભાવ આપવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. “સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સેક્રેટરીની હત્યા પર ઈરાનનો પ્રતિભાવ નિર્ણાયક અને ખેદજનક હશે,” એમ હતામીએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું, છહ્લઁના અહેવાલ મુજબ. દરમિયાન, ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સે દાવો કર્યો હતો કે તેણે મધ્ય ઇઝરાયલને લક્ષ્ય બનાવીને મિસાઇલ હુમલાઓ શરૂ કરી દીધા છે. તેના નિવેદનમાં, ફોર્સે આ હુમલાને “શહીદ અલી લારીજાની અને તેના સાથીઓના લોહીનો બદલો લેવા” બદલો ગણાવ્યો હતો.