મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટની જબલપુર બેન્ચે મંગળવારે બાળરોગ નિષ્ણાત પ્રવીણ સોનીની જામીન અરજી ફગાવી દીધી હતી, જેમને ગયા ઓક્ટોબરમાં કોલ્ડ્રિફ લખવાના આરોપસર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી – મધ્યપ્રદેશમાં ઓછામાં ઓછા ૧૭ અને રાજસ્થાનમાં ચાર મૃત્યુ સાથે સંકળાયેલી કફ સિરપ.
ન્યાયાધીશ પ્રમોદ અગ્રવાલની સિંગલ બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, “ટ્રાયલ કોર્ટ આ કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા કોઈપણ અવલોકનોથી પ્રભાવિત થયા વિના આ મામલામાં આગળ વધશે અને કાયદા અનુસાર કડક રીતે કેસનો ર્નિણય લેશે.”
આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “બાળ નિષ્ણાત પ્રવીણ ખાપેકર અને સોની વચ્ચે થયેલી વાતચીત છતાં, જેમાં ખાપેકરે તેમને જાણ કરી હતી કે ૧૯૯૮માં દિલ્હીમાં ડ્ઢઈય્-દૂષિત કફ સિરપના કારણે ૩૩ બાળકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને આ વખતે પણ આવી જ પ્રતિક્રિયા આવી શકે છે, સોનીએ કફ સિરપ લખવાનું ચાલુ રાખ્યું. આના પરિણામે ચાર કે પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ૨૬ થી વધુ નિર્દોષ બાળકોના મૃત્યુ થયા, જેના કારણે જાહેર આરોગ્યને વ્યાપક નુકસાન થયું. વધુમાં, સોનીને કથિત રીતે કફ સિરપ લખવા બદલ કમિશન મળ્યું હતું અને સહ-આરોપી વ્યક્તિઓએ અરજદાર (ડૉક્ટર) ને બચાવવા માટે કફ સિરપ સંબંધિત પુરાવાઓનો નાશ કર્યો હતો.”
આદેશમાં તારણ કાઢવામાં આવ્યું હતું કે અરજદારને જામીન આપવા માટે આ યોગ્ય કેસ નથી.
છિંદવાડા જિલ્લાના પારસિયાની સિવિલ હોસ્પિટલમાં ફરજ બજાવતા સોનીની ૫ ઓક્ટોબરના રોજ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (મ્દ્ગજી) કલમ ૨૭૬ (ડ્રગ્સની ભેળસેળ) અને ૧૦૫ (હત્યા ન ગણાતા ગુનાહિત હત્યા), અને ડ્રગ્સ અને કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, ૧૯૪૦ (ટૂંકમાં, “૧૯૪૦નો અધિનિયમ”) ની સંબંધિત કલમો હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જે પારસિયાના બ્લોક મેડિકલ ઓફિસર અંકિત સેહલામે નોંધાવેલી ફરિયાદના આધારે કરવામાં આવી હતી.
“૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ એક બાળકના મૃત્યુ છતાં, તેણે ચાર વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો સહિત, જેમના માટે સીરપ પ્રતિબંધિત હતી, તેમને ખતરનાક ઉધરસની સીરપ લખવાનું ચાલુ રાખ્યું,” સેહલામે આરોપ લગાવ્યો.
કોલ્ડ્રિફ સાથે જાેડાયેલ પ્રથમ બાળક મૃત્યુ ૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ છિંદવાડામાં નોંધાયું હતું, પરંતુ સીરપ સૂચવવાનું ચાલુ રાખ્યું. જેમ જેમ ઘણા રાજ્યોમાં વધુ કેસ સામે આવ્યા, આરોગ્ય અધિકારીઓએ વ્યાપક તપાસ શરૂ કરી. પ્રયોગશાળા પરીક્ષણો દર્શાવે છે કે સીરપમાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ (ડ્ઢઈય્) – એક ઝેરી ઔદ્યોગિક દ્રાવક – ભયજનક રીતે ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં હતું. ડ્ઢઈય્ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે બ્રેક ફ્લુઇડ અને એન્ટિફ્રીઝ જેવા ઉત્પાદનોમાં થાય છે અને જ્યારે તેનું સેવન કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે તીવ્ર કિડની નિષ્ફળતા/એક્યુટ ટ્યુબ્યુલર નેક્રોસિસ (છ્દ્ગ) અને ૨૪ કલાકની અંદર મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે. મધ્યપ્રદેશ, કેરળ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન અને તેલંગાણાએ હવે કોલ્ડ્રિફના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
જ્યારે દવાઓમાં ડ્ઢઈય્ ની માન્ય મર્યાદા માત્ર ૦.૧% છે, ત્યારે સરકારી પ્રયોગશાળા અને દવા વિભાગના અહેવાલો અનુસાર છિંદવાડામાં દુકાનોમાંથી એકત્રિત કરાયેલા કોલ્ડ્રિફ નમૂનાઓમાં રસાયણ ૪૬.૨% સુધી જાેવા મળ્યું, જ્યાં મૃત્યુ થયા હતા.
મહારાષ્ટ્રના નાગપુરમાં મેડિકલ કોલેજ હોસ્પિટલમાં રિફર કર્યા પછી કેટલાક બાળકોના મૃત્યુ થયા હોવાનું કહેવાય છે. આ દવા સહ-આરોપી જ્યોતિ સોની દ્વારા કથિત રીતે વેચવામાં આવી હતી, જે તેના પતિ પ્રવીણ સોનીની માલિકીની અપના મેડિકલ સ્ટોરમાં કામ કરતી હતી.
જ્યોતિ સોનીએ કથિત રીતે પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના “કોલ્ડ્રિફ સીરપ” વેચી હતી. વધુમાં એવી રજૂઆત કરવામાં આવી છે કે જ્યારે સોનીએ કથિત કફ સીરપ લખી હતી, ત્યારે તેને દરેક બોટલ પર ૧૦% કમિશન મળતું હતું અને સહ-આરોપીને બોટલ દીઠ ?૨૩ નો નફો મળતો હતો. તેથી, દંપતીને કફ સિરપ લખવા અને વેચવાથી કમિશન અને નફો મળ્યો હોવાનો આરોપ છે. તેઓ કથિત રીતે મિલીભગતમાં હતા અને દરેકને તેમની ભૂમિકા મુજબ કમિશન/નફો મળ્યો હતો.