શુક્રવારે ઓમાનમાં વધતા લશ્કરી અને રાજદ્વારી દબાણ હેઠળ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરની વાટાઘાટો શરૂ થઈ રહી છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જાે કોઈ સોદો નહીં થાય તો “ખરાબ” બાબતો થશે, જ્યારે વોશિંગ્ટન રાજદ્વારી બનવા માટે ખુલ્લા રહેવાનો સંકેત આપે છે.
ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાન નજીક અમેરિકાના નૌકાદળના નિર્માણને કારણે, વાટાઘાટોના અવકાશ અંગે ઊંડા મતભેદો અને શંકાઓ ઉભી થઈ રહી છે કે શું આ ચર્ચાઓ પહેલાથી જ અસ્થિર મધ્ય પૂર્વમાં વધુ ઉગ્રતાને ટાળી શકશે.
વાટાઘાટો પહેલા, ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીએ ભાર મૂક્યો હતો કે કોઈપણ કરાર સમાનતા અને આદર પર આધારિત હોવો જાેઈએ.
“ઈરાન ખુલ્લી આંખો અને પાછલા વર્ષની સ્થિર યાદ સાથે રાજદ્વારીમાં પ્રવેશ કરે છે. અમે સદ્ભાવનાથી જાેડાયેલા છીએ અને અમારા અધિકારો પર અડગ છીએ. પ્રતિબદ્ધતાઓનું સન્માન કરવાની જરૂર છે. સમાન સ્થિતિ, પરસ્પર આદર અને પરસ્પર હિત વાટાઘાટો નથી – તે આવશ્યક છે અને ટકાઉ કરારના આધારસ્તંભ છે,” અરાઘચીએ ઠ પર એક પોસ્ટમાં લખ્યું.
વાટાઘાટોના થોડા કલાકો પહેલા, ઈરાની રાજ્ય ટીવીએ જણાવ્યું હતું કે લાંબા અંતરની બેલિસ્ટિક મિસાઇલ “ખોરમશહર ૪” ભૂગર્ભ રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ મિસાઇલ સંકુલમાં તૈનાત કરવામાં આવી હતી, મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ.
ઈરાન-યુએસ તણાવ પર અહીં ૧૦ ટોચના વિકાસ છે-
ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેહરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર કેન્દ્રિત વાટાઘાટો માટે મસ્કતમાં મળવાના છે, બંને પક્ષો વાતચીતમાં શું આવરી લેવું જાેઈએ તે અંગે અપેક્ષાઓ અલગ હોવા છતાં રાજદ્વારી પુનર્જીવિત કરવાની તૈયારીનો સંકેત આપે છે.
વોશિંગ્ટને સંકેત આપ્યો છે કે તે ઈરાનની પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓથી આગળ વધીને બેલિસ્ટિક મિસાઇલો, પ્રાદેશિક સશસ્ત્ર જૂથો અને માનવ અધિકારોનો સમાવેશ કરવા માંગે છે, જેમ કે મીડિયા સૂત્રો દ્વારા અહેવાલ છે, આ વાટાઘાટોમાં પ્રગતિની પહેલાથી જ પાતળી સંભાવનાઓને જટિલ બનાવી શકે છે.
યુએસ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ માર્કો રુબિયોએ બુધવારે જણાવ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન ઇચ્છે છે કે વાટાઘાટો ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, તેના બેલિસ્ટિક મિસાઇલો, સમગ્ર પ્રદેશમાં સશસ્ત્ર જૂથો માટે તેના સમર્થન અને “તેમના પોતાના લોકો સાથેના વર્તન” પર આધારિત હોય.
ઈરાને વ્યાપક એજન્ડાને નકારી કાઢ્યો છે, એમ કહીને કે વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને યુએસ મધ્ય પૂર્વ રાજદૂત સ્ટીવ વિટકોફે ઓમાન વાટાઘાટો દરમિયાન ફક્ત પરમાણુ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જાેઈએ, રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ.
તેહરાને કહ્યું કે તે વાટાઘાટોમાં “સત્તા સાથે અને પરમાણુ મુદ્દા પર વાજબી, પરસ્પર સ્વીકાર્ય અને ગૌરવપૂર્ણ સમજણ સુધી પહોંચવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે” ભાગ લેશે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બાઘેઈએ ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે, “અમે આશા રાખીએ છીએ કે અમેરિકન પક્ષ પણ જવાબદારી, વાસ્તવિકતા અને ગંભીરતા સાથે આ પ્રક્રિયામાં ભાગ લેશે.”
ઈરાની નેતાઓ ચિંતિત છે કે ટ્રમ્પ હજુ પણ લશ્કરી કાર્યવાહીનો આદેશ આપી શકે છે, કારણ કે યુએસ નેવી ઈરાન નજીક દળોનું નિર્માણ કરી રહી છે, જેને રાષ્ટ્રપતિએ એક વિશાળ “આર્મડા” તરીકે ઓળખાવ્યો છે. ગયા મહિને ઈરાનમાં રાષ્ટ્રવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શનો પર લોહિયાળ સરકારી કાર્યવાહી બાદ નૌકાદળનું નિર્માણ થયું છે, જેનાથી વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે તણાવ વધુ વધ્યો છે.
વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સેક્રેટરી કેરોલિન લીવિટે જણાવ્યું હતું કે ટ્રમ્પ સોદો શક્ય છે કે કેમ તેનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે પરંતુ તેમણે ભાર મૂક્યો કે લશ્કરી વિકલ્પો હજુ પણ ટેબલ પર છે.
“જ્યારે આ વાટાઘાટો થઈ રહી છે, ત્યારે હું ઈરાની શાસનને યાદ અપાવીશ કે રાષ્ટ્રપતિ પાસે વિશ્વના ઇતિહાસમાં સૌથી શક્તિશાળી સૈન્યના કમાન્ડર ઇન ચીફ તરીકે રાજદ્વારી સિવાય ઘણા વિકલ્પો છે,” લીવિટે કહ્યું.
ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે જાે સોદો ન થાય તો “ખરાબ વસ્તુઓ” થવાની સંભાવના છે, જેના કારણે હવાઈ હુમલાની પરસ્પર ધમકીઓ દ્વારા ચિહ્નિત થયેલ મડાગાંઠમાં દબાણ વધશે. ઈરાને કહ્યું છે કે તે કોઈપણ હુમલાનો કડક જવાબ આપશે અને યુએસ બેઝનું આયોજન કરતા પડોશી દેશોને ચેતવણી આપી છે કે જાે તેઓ હુમલામાં સામેલ થશે તો તેમને નિશાન બનાવી શકાય છે.
મિસાઇલ વાટાઘાટો પર વાટાઘાટકારો ઈરાનની લાલ રેખાનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેમાં તેહરાને તેની “મિસાઇલો અને તેમની રેન્જ સહિત સંરક્ષણ ક્ષમતાઓ” પર ચર્ચા કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. ઈરાને બેલિસ્ટિક મિસાઈલ તૈનાત કરી તે જ સમયે, ઈરાની અધિકારીઓએ ગયા અઠવાડિયે મીડિયા સ્ત્રોતોને જણાવ્યું હતું કે તેહરાન “યુરેનિયમ સંવર્ધન પર લવચીકતા બતાવી શકે છે, જેમાં ૪૦૦ કિલોગ્રામ અત્યંત સંવર્ધિત યુરેનિયમ (ૐઈેં) સોંપવાનો અને ઉકેલ તરીકે કન્સોર્ટિયમ વ્યવસ્થા હેઠળ શૂન્ય સંવર્ધન સ્વીકારવાનો સમાવેશ થાય છે”, જ્યારે યુરેનિયમ સંવર્ધન કરવાનો તેનો અધિકાર વાટાઘાટોપાત્ર નથી તેવો આગ્રહ રાખ્યો હતો.