સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કોમેડિયન સમય રૈનાના આચરણ પર કડક નજર રાખીને તેના પર ૧૦ લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો હતો. બાદમાં આ રકમ ઘટાડીને ૩ લાખ રૂપિયા કરવામાં આવી હતી. આ ઇન્ડિયા‘ઝ ગોટ લેટેન્ટ વિવાદનો સિલસિલો છે, જેણે જાન્યુઆરી ૨૦૨૫માં ભારે હોબાળો મચાવ્યો હતો.
સમય રૈના વિવાદમાં કોર્ટ કાર્યવાહીની વિગતો
કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, રૈનાએ સુપ્રીમ કોર્ટને ગેરમાર્ગે દોર્યું હતું અને સુનાવણી દરમિયાન ખોટા નિવેદનો આપ્યા હતા. આવા વર્તનને અવગણી શકાય નહીં તેવું અવલોકન કરીને, બેન્ચે હવે કોમેડિયન પર ૩ લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ચેતવણી પણ આપી હતી કે જાે નિર્ધારિત સમયમાં રકમ જમા નહીં કરવામાં આવે તો તેની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવશે. કોર્ટે પોતાના અવલોકનોમાં કહ્યું કે રૈનાએ ન્યાયિક પ્રક્રિયાને હળવાશથી લીધી હતી અને જાેયું કે તેની પહેલાં આપેલા નિવેદનો સાચા નથી.
બાર અને બેન્ચ મુજબ, આ મામલાની સુનાવણી ઇન્ડિયા‘ઝ ગોટ લેટેન્ટ પર કરવામાં આવેલી વાંધાજનક ટિપ્પણીઓ પર નોંધાયેલી હ્લૈંઇમાંથી ઉદ્ભવતી કાર્યવાહીના સંદર્ભમાં કરવામાં આવી હતી. આ કેસ યુટ્યુબર રણવીર અલ્લાહબાદિયાનો પણ છે, જેમને અગાઉ તેમના શો પ્રસારિત કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં તેમણે દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓને લગતા કાર્યક્રમો દ્વારા જાગૃતિ લાવવાનું કામ હાથ ધર્યું હતું, જેના કારણે પ્રતિબંધ હટાવી લેવામાં આવ્યો હતો.
સુનાવણી દરમિયાન, એડવોકેટ અપરાજિતા સિંહે રૈનાના વર્તન પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો, અને કોર્ટને કહ્યું, “હવે અમને તેમના શો માટે પૂછવું અપ્રિય લાગે છે. તે આવા કેટલાક દિવ્યાંગોને કેટલાક ભૌતિક સ્થળોએ બોલાવી રહ્યા છે અને શો કરી રહ્યા છે. સમય રૈના જેવા લોકો દેખીતી રીતે યુવા આઇકોન છે. મને એવું વિચારીને કંપારી આવે છે.”
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જવાબ આપ્યો, “આપણા યુવાનોમાં વધુ સારા આઇકોન છે.” રૈના પર કડક ટિપ્પણી કરતા, ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈએ અવલોકન કર્યું, “આપણી પાસે એવું માનવાનું કોઈ કારણ નથી કે સમય રૈનાએ કોર્ટને મજાકમાં લીધી છે અને આ કોર્ટના આદેશોનું ર્નિલજ્જ ઉલ્લંઘન કર્યું છે. ગેરવર્તણૂક વધુ જટિલ બને છે અને કહ્યું છે કે જ્યારે કંઈ રેકોર્ડ પર નથી ત્યારે સોગંદનામું દાખલ કરવામાં આવે છે.”
ત્યારબાદ બેન્ચે ૧૦ લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો, અને નિર્દેશ આપ્યો કે તે બે અઠવાડિયામાં જમા કરાવો. સોલિસિટર જનરલે રૈનાના એક શોના શરૂઆતના દ્રશ્યનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે હાસ્ય કલાકાર સ્ટેજ પર “નિમ્બુ-મિર્ચી” લટકાવીને દુર્ભાગ્યથી બચવા અને શો રદ થવાથી અથવા મુશ્કેલીમાં ન ફસાઈ જાય તે માટે અંધશ્રદ્ધા તરીકે કામ કરે છે. મહેતાએ કોર્ટને કહ્યું, “તે ખૂબ જ સ્પષ્ટ હતું કે તે શેને નિશાન બનાવી રહ્યો છે અથવા શેના વિશે બોલી રહ્યો છે.” મુખ્ય ન્યાયાધીશે વધુમાં ટિપ્પણી કરી, “જાે તમને ખબર નથી કે તમારા માર્ગો કેવી રીતે સુધારવા અથવા સોસાયટીના સભ્યોની લાગણીઓનો આદર કેવી રીતે કરવો તો તમારે પરિણામ ભોગવવા પડશે.”
કોર્ટની સુનાવણીમાં વધુ વિગતો
સુનાવણી દરમિયાન, રૈનાના વકીલે કોર્ટને જાણ કરી કે શો દ્વારા લગભગ ૯ લાખ રૂપિયા એકઠા કરવામાં આવ્યા છે. જાેકે, એડવોકેટ અપરાજિતા સિંહે કહ્યું, “અમને તેમની પાસેથી કોઈ પૈસા જાેઈતા નથી.” ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત બાગચીએ પણ આ મુદ્દા પર કડક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “તમારે શ્રીમતી અપરાજિતા સિંહના ક્લાયન્ટને આમંત્રણ આપીને શો કરાવવો જાેઈતો હતો. હવે તમે એવું અનુભવી રહ્યા છો કે તમે તેમને ખરીદવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છો. જાે તમે તેમની અપંગતાનો ઉપયોગ વ્યાપારી ભાષણ આપવાના તમારા મૂળભૂત અધિકારને દર્શાવવા માટે કર્યો હોય તો…”
મુખ્ય ન્યાયાધીશે ઉમેર્યું, “તેમના ગૌરવના મૂળભૂત અધિકારનું શું?” ન્યાયાધીશ બાગચીએ આગળ અવલોકન કર્યું, “તમારો શો રમૂજ સાથે સંબંધિત છે. તે ખુશીના અધિકાર સાથે સંબંધિત છે. પરંતુ તમે ફક્ત ભૌતિક વસ્તુઓના અધિકાર પર છો.”
વાતચીત સમાપ્ત કરતા, મુખ્ય ન્યાયાધીશે હાસ્ય કલાકારને કહ્યું, “એક કલાકાર તરીકે તમે જાહેર જીવનમાં છો. જાહેર જીવનમાં તમે બીજાઓનું જેટલું સન્માન કરો છો તેટલું રોકાણ વધુ છે.” સુનાવણી દરમિયાન, વકીલ અપરાજિતા સિંહે દલીલ કરી હતી કે પ્રતિવાદીઓએ કોર્ટના નિર્દેશોનું પાલન કરવામાં અનિચ્છા દર્શાવી હતી. “આ ઘમંડ કે હું નમવાનો નથી,” તેણીએ રજૂઆત કરી.
સમય રૈના તરફથી હાજર રહેતા, તેમના વકીલે બેન્ચને જણાવ્યું કે અપંગ વ્યક્તિઓને શોમાં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું અને કાર્યક્રમોના ફોટોગ્રાફ્સ ઉપલબ્ધ હતા. જાેકે, વકીલે સ્વીકાર્યું કે જાે સિંહના ક્લાયન્ટનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો ન હોય, તો “તે દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે,” અને કોર્ટને ખાતરી આપી, “અમે અમારા ક્લાયન્ટ પર વિજય મેળવીશું અને તે કરાવીશું.”
જાેકે, બેન્ચે પાલનની ગતિથી અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈએ અવલોકન કર્યું, “અમે ઘણા સમયથી સ્વતંત્રતા આપી રહ્યા છીએ. અમને લાગ્યું કે તમે આદરણીય પરિવારના યુવાનો છો અને તેના પર કામ કરો છો… પરંતુ કંઈ થઈ રહ્યું નથી.”
એડવોકેટ સિંહે પોતાની ચિંતાઓ ફરી વ્યક્ત કરતા કહ્યું, “આ ફક્ત અહંકાર અને ઘમંડ છે.” રૈનાના વકીલે અસંમત થઈને કહ્યું, “કોઈ અહંકાર નથી.” રજૂઆતનો જવાબ આપતા, મુખ્ય ન્યાયાધીશે ટિપ્પણી કરી, “જાે આ ઘમંડ નથી તો આપણે ઓક્સફર્ડ ડિક્શનરી તપાસવી પડશે.”
બેન્ચે શરૂઆતમાં બધા પ્રતિવાદીઓ પર રૂ. ૫ લાખનો સમાન ખર્ચ લાદ્યો. જ્યારે વકીલે રકમ માફ કરવાની વિનંતી કરી, ત્યારે મુખ્ય ન્યાયાધીશે ઇનકાર કર્યો, અને કહ્યું કે કોર્ટના નિર્દેશોનું પાલન ન કરવા અને ત્રણ સુનાવણી છતાં સ્ટેટસ રિપોર્ટ ન હોવાને કારણે આ ખર્ચ લાદવામાં આવ્યો છે.
વકીલે સમજાવ્યું કે સોગંદનામું મોડું દાખલ કરવામાં આવ્યું છે, ત્યારબાદ કોર્ટે ખર્ચ ઘટાડીને ૩ લાખ રૂપિયા કર્યો. તે જ સમયે, મુખ્ય ન્યાયાધીશે ચેતવણી આપી, “જાે તમે પાલન નહીં કરો તો તે ૩૦ લાખ થઈ જશે.”
જેમ જેમ વકીલે સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો કે અગાઉના સોગંદનામામાં ક્યોર એસએમએ અરજદારોની વિગતો માંગવામાં આવી હતી, ન્યાયાધીશ બાગચીએ ટિપ્પણી કરી, “તમે જેટલું બોલો છો તેટલું કપટ બહાર આવે છે.”