સુપ્રીમ કોર્ટે જંતર-મંતર ખાતે વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન હિંસા અને બળના અતિશય ઉપયોગના આક્ષેપોની તપાસ કરતી હાઈ-પાવર્ડ ઈન્ક્વાયરી કમિટી ને અનેક નિર્દેશો આપ્યા છે. કોર્ટે સમિતિને ઘટનાઓના કેટલાક મુખ્ય પાસાઓને પ્રાથમિકતા આપવા કહ્યું છે, જેમાં પેલેટ ગનનો કથિત ઉપયોગ, મહિલા પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ લક્ષિત હિંસા અને હેરાનગતિ, પોલીસ કર્મચારીઓ સંડોવાયેલા હોય તેવી ઈજાઓ અને હિંસા, તેમજ સંપત્તિને થયેલું નુકસાન સામેલ છે.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (અહીં સંદર્ભિત બેન્ચના વડા) સૂર્ય કાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે ૐઁઈઝ્ર ની રચના અંગે કેટલાક અરજદારો દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલી ચિંતાઓ છતાં સમિતિની પુન:રચના કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રચિત સમિતિએ તેની તપાસ યોગ્ય રીતે શરૂ કરી હોય તે પહેલાં જ તે પક્ષપાતી હોવાની ધારણા બાંધી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે ૐઁઈઝ્ર માં ફેરફાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો
અરજદારોએ હાઈ-પાવર્ડ ઈન્ક્વાયરી કમિટીની રચનામાં ફેરફારની માંગ કરી હતી. જાેકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ વિનંતી સ્વીકારી ન હતી. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે સમિતિએ હજુ તપાસ શરૂ પણ કરી નથી અને કહ્યું હતું કે ધારણાઓ અથવા પૂર્વગ્રહોના આધારે તેની કામગીરી પર સવાલ ઉઠાવવા તે ઉતાવળભર્યું ગણાશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ૐઁઈઝ્ર ની રચના નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક તપાસ દ્વારા કોર્ટને મદદ કરવા માટે કરવામાં આવી છે. આ સમિતિનો ઉદ્દેશ્ય આ બાબતમાં કોઈ એક પક્ષના હિતમાં કામ કરવાનો નથી. કોર્ટે સમિતિને નિર્દેશ આપ્યો કે તે સૌપ્રથમ વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પેલેટ ગનના કથિત ઉપયોગ, મહિલા પ્રદર્શનકારીઓ સાથે સંકળાયેલા આક્ષેપો અને બંને પક્ષો તરફથી થયેલી વધુ હિંસા અને સંપત્તિને થયેલા નુકસાનની ઘટનાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે.
સાક્ષીઓની ઓળખ ગુપ્ત રહેશે
સુપ્રીમ કોર્ટે ૐઁઈઝ્ર ને એ સુનિશ્ચિત કરવા પણ નિર્દેશ આપ્યો છે કે સંવેદનશીલ અને જાેખમમાં હોઈ શકે તેવા સાક્ષીઓ જેઓ તેમના નિવેદનો રજૂ કરવા આગળ આવે છે, તેમને સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવે. આવા સાક્ષીઓની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની રહેશે. કોર્ટે એવો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે કે સાક્ષીઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિવેદનો અને તેમના દ્વારા રજૂ કરાયેલા પુરાવા સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રહેવા જાેઈએ.
કોર્ટે એક અલગ ઓનલાઈન પોર્ટલ બનાવવાનું સૂચન કર્યું જ્યાં સાક્ષીઓ અને આ બાબત સાથે સંકળાયેલા અન્ય લોકો દસ્તાવેજાે અને પુરાવા સબમિટ કરી શકે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય એક એવી વ્યવસ્થા પૂરી પાડવાનો છે જેના દ્વારા સંબંધિત માહિતી ધરાવતા લોકો તપાસ સમિતિનો સંપર્ક કરી શકે અને ગુપ્તતા જાળવી રાખીને તેમની સામગ્રી શેર કરી શકે.
બે વરિષ્ઠ વકીલોની ‘એમિકસ ક્યુરી‘ (ન્યાયમિત્ર) તરીકે નિમણૂક
સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતમાં વરિષ્ઠ વકીલ ડૉ. મોનિકા ગુસૈન અને ર્છંઇ સી. સોલોમનને ‘એમિકસ ક્યુરી‘ (ન્યાયમિત્ર) તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. તેઓ કોર્ટને મદદ કરશે, ૐઁઈઝ્ર ના પ્રતિનિધિઓ તરીકે કામ કરશે અને કેસમાં સામેલ પક્ષો વચ્ચે સ્વતંત્ર મધ્યસ્થીની ભૂમિકા પણ ભજવશે. અદાલતે ૐઁઈઝ્ર ને વહેલી તકે સભ્ય-સચિવ (સ્ીદ્બહ્વીિ જીીષ્ઠિીંટ્ઠિઅ) ની નિમણૂક કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે. સભ્ય-સચિવ સમિતિને તેના વહીવટી અને અન્ય જરૂરી કાર્યોમાં મદદ કરશે. સુપ્રીમ કોર્ટે ૐઁઈઝ્ર ને તેનો પ્રથમ અહેવાલ વહેલી તકે રજૂ કરવા પણ કહ્યું છે.
૧૪ વર્ષીય વિરોધ પ્રદર્શનકારીએ સુરક્ષાની માંગ કરી
અદાલત સમક્ષ અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો વિરોધ પ્રદર્શનમાં સામેલ ૧૪ વર્ષીય છોકરીની સુરક્ષાને લગતો હતો. અદાલતને જાણ કરવામાં આવી હતી કે તે છોકરી અને તેના પરિવારને કથિત રીતે જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ મળી રહી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી પોલીસને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ છોકરી અને તેના પરિવારને રહેલા જાેખમનું મૂલ્યાંકન કરે અને જરૂરી સુરક્ષા પૂરી પાડે. પોલીસને એ પણ સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ છોકરી અને તેના પરિવાર વિરુદ્ધની ધમકીઓ અને હેરાનગતિના આરોપોની વહેલી તકે તપાસ કરે.
દિલ્હી પોલીસે આગામી સુનાવણી પહેલાં આ બાબતે સ્થિતિ-અહેવાલ દાખલ કરવો પડશે. સુપ્રીમ કોર્ટ હવે આ કેસની સુનાવણી ૯ ઓક્ટોબરે કરશે.