સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ફિલ્મ સર્ટિફિકેશન એ લગભગ ૩૫ વર્ષમાં પ્રથમ વખત ફિલ્મ પ્રમાણપત્ર માટેની નવી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. આમાં અગાઉની મોટાભાગની જાેગવાઈઓ યથાવત રાખવામાં આવી છે, પરંતુ સાથે સાથે નશીલા પદાર્થો અને સાયકોટ્રોપિક પદાર્થો દર્શાવતી ફિલ્મો માટે એક ચોક્કસ ચેતવણીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ માર્ગદર્શિકા વાલીઓના માર્ગદર્શન માટે વય-આધારિત ‘ેંછ‘ માર્કર્સનો પણ પુનરોચ્ચાર કરે છે, જેનો સમાવેશ ૨૦૨૫માં આ માળખામાં કરવામાં આવ્યો હતો.
ઝ્રમ્હ્લઝ્ર એ અગાઉ ડિસેમ્બર ૧૯૯૧માં માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી હતી.
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય દ્વારા ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલી આ માર્ગદર્શિકામાં હિંસા, અશ્લીલતા, જાતીય હિંસા, સાંપ્રદાયિક સામગ્રી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, જાહેર વ્યવસ્થા અને પ્રમાણપત્ર માટેના અન્ય આધારો અંગેની વર્તમાન જાેગવાઈઓ જાળવી રાખવામાં આવી છે.
૧૬ સપ્ટેમ્બરની માર્ગદર્શિકામાં તકનીકી રીતે એકમાત્ર નવી અને મહત્વપૂર્ણ જાેગવાઈ નશીલા પદાર્થો અને સાયકોટ્રોપિક પદાર્થોને લગતી છે. ૧૯૯૧ની માર્ગદર્શિકામાં જણાવાયું હતું કે ડ્રગના વ્યસનને પ્રોત્સાહન આપતા, તેને યોગ્ય ઠેરવતા અથવા તેને આકર્ષક રીતે રજૂ કરતા દ્રશ્યો બતાવવા જાેઈએ નહીં. તેના બદલે, નવી માર્ગદર્શિકા ખાસ કરીને એવા દ્રશ્યોને આવરી લે છે જેમાં નશીલા પદાર્થો અથવા સાયકોટ્રોપિક પદાર્થોનું સેવન, ઉપયોગ અથવા તેની હેરાફેરી (તસ્કરી) દર્શાવવામાં આવી હોય.
આવા દ્રશ્યો સાથે નીચે મુજબની ચેતવણી દર્શાવવી ફરજિયાત છે: “ગેરકાયદેસર નશીલા પદાર્થો સ્વાસ્થ્યનો નાશ કરે છે અને જેલની સજા નિશ્ચિત કરે છે. ડ્રગ્સને ના કહો.”
નવી માર્ગદર્શિકામાં ત્રણ ‘ેંછ‘ વય માર્કર્સ — ેંછ ૭+, ેંછ ૧૩+ અને ેંછ ૧૬+ — ની પણ જાેગવાઈ છે, જેના હેઠળ સંબંધિત વય મર્યાદાથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે વાલીઓના માર્ગદર્શનની સલાહ આપવામાં આવે છે. જાેકે, આ માર્કર્સ નવા નથી. તે સિનેમેટોગ્રાફ (સર્ટિફિકેશન) નિયમો, ૨૦૨૪માં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા અને સિનેમેટોગ્રાફ એક્ટમાં પણ તેની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે. ત્યારબાદ સરકારે મે ૨૦૨૫માં ૧૯૯૧ની માર્ગદર્શિકામાં સુધારો કરીને આ ત્રણ માર્કર્સનો તેમાં સમાવેશ કર્યો હતો.
ઝ્રમ્હ્લઝ્રના અધ્યક્ષ શશિ શેખર વેમ્પતિએ ‘ઠ‘ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર આ વય માર્કર્સ પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે લખ્યું, “ફિલ્મ નિર્માતાઓએ પ્રમોશનલ સામગ્રીમાં આ માર્કર્સને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાની જરૂર છે જેથી બાળકોને ફિલ્મ બતાવતા પહેલા પ્રેક્ષકો તેને સારી રીતે સમજી શકે.”
મીડિયા સાથે વાત કરતા, તેમણે સમજાવ્યું કે પ્રમાણપત્રના નિયમોનો ભાગ હોવા છતાં નવી માર્ગદર્શિકામાં આ માર્કર્સ પર શા માટે વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું, “તેના મહત્વને વધુ દ્રઢ કરવા અને ફિલ્મ ઉદ્યોગ તેમજ વ્યાપક સમાજમાં જાગૃતિ લાવવા માટે આમ કરવામાં આવ્યું છે.”
૧૯૯૧ના માળખાની બાકીની મોટાભાગની બાબતોને યથાવત રાખવામાં આવી છે. નવી માર્ગદર્શિકાના પ્રકાશન બાદ સોશિયલ મીડિયા પર આમાંની કેટલીક જાેગવાઈઓ અંગે ફરીથી ચર્ચા અને ટીકાઓ શરૂ થઈ છે. તેમાં ગુનેગારોની ગુનો કરવાની પદ્ધતિ (મોડસ ઓપરેન્ડી) ન દર્શાવવાની જાેગવાઈ તેમજ “સાંપ્રદાયિક, અંધશ્રદ્ધાપૂર્ણ, વિજ્ઞાન-વિરોધી અને રાષ્ટ્ર-વિરોધી” વલણને પ્રોત્સાહન આપતા દ્રશ્યો કે શબ્દો પરના પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થાય છે.
આ માર્ગદર્શિકામાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ફિલ્મોએ વિદેશી દેશો સાથેના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને નુકસાન ન પહોંચાડવું જાેઈએ, જાહેર વ્યવસ્થા કે દેશની સુરક્ષાને જાેખમમાં ન મૂકવી જાેઈએ, ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને અખંડિતતા પર સવાલ ન ઉઠાવવા જાેઈએ, અથવા તેમાં બદનક્ષીકારક કે અપમાનજનક સામગ્રી ન હોવી જાેઈએ.
સરકારે નવ વર્ષ બાદ ઝ્રમ્હ્લઝ્રનું પુનર્ગઠન કરીને ૧૮ સભ્યોનું બોર્ડ નિયુક્ત કર્યું તેના થોડા દિવસો બાદ જ આ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી છે. અગાઉ સંપૂર્ણ બોર્ડનું પુનર્ગઠન ૨૦૧૭માં કરવામાં આવ્યું હતું. નવા બોર્ડમાં અભિનેતા સુનીલ શેટ્ટી, પ્રીતિ ઝિન્ટા, પંકજ ત્રિપાઠી અને પ્રોસેનજીત ચેટર્જી, ફિલ્મ નિર્માતા પ્રિયદર્શન, સંગીતકાર રિકી કેજ અને ટેલિવિઝન અભિનેત્રી રૂપાલી ગાંગુલી સહિતના અન્ય લોકોનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રસૂન જાેશીએ પ્રસાર ભારતીના અધ્યક્ષ તરીકે નિમણૂક થવાને કારણે પદ છોડ્યા બાદ, આ વર્ષે મે મહિનામાં વેમ્પાટીની ઝ્રમ્હ્લઝ્રના અધ્યક્ષ તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ આ પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું છે.