નવીદિલ્હી
નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ પર ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યાના ચાર વર્ષ બાદ સુપ્રીમ કોર્ટ ૨૦૧૮ના નિર્દેશોમાં સુધારો કરવા સંમત થઈ છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે જે લોકો ગંભીર રીતે બીમાર છે અને જીવન નિર્વાહ કરી રહ્યા છે તેમને સન્માન સાથે મરવાનો અધિકાર છે. તેને કાયદાકીય ગૂંચમાં ન ફસાવી જાેઈએ અને તબીબી નિષ્ણાતોએ પણ આ બાબતે સંજ્ઞાન લેવું જાેઈએ. કોર્ટે કહ્યું કે જાે કોઈ વ્યક્તિ તેની સારવાર રોકવા માંગે છે તો તેને મંજૂરી આપવાનો નિયમ હોવો જાેઈએ. જસ્ટિસ કેએમ જાેસેફની અધ્યક્ષતાવાળી બેંચે કહ્યું કે, કોર્ટે મૃત્યુના અધિકારને પણ મૂળભૂત અધિકાર તરીકે જાહેર કર્યો છે. હવે તે જટિલ ન હોવું જાેઈએ. આ બેંચમાં જસ્ટિસ અજય રસ્તોગી, અનિરુદ્ધ બોઝ, હૃષિકેશ રોય અને જસ્ટિસ સીટી રવિકુમાર સામેલ હતા. બેન્ચે કહ્યું કે લિવિંગ વિલને લઈને ૨૦૧૮માં બનાવવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકામાં સુધારાની જરૂર છે. પરંતુ આપણે એ વાતનું પણ ધ્યાન રાખવું પડશે કે તેનો દુરુપયોગ ન થાય. ૨૦૧૮ના ચુકાદા મુજબ, લિવિંગ વિલ કોઈપણ પુખ્ત વ્યક્તિ કરી શકે છે અને તેના પર બે પ્રમાણિત સાક્ષીઓની હાજરીમાં સહી કરવી પડે છે અને પછી સંબંધિત ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવે છે. નિયમ મુજબ, જાે દર્દીનું મૃત્યુ થાય અને લાંબી સારવાર પછી પણ તેમાં સુધારો થવાનો કોઈ અવકાશ ન હોય તો, ડોકટરોએ જનરલ મેડિસિન, કાર્ડિયોલોજી, ન્યુરોલોજી, નેફ્રોલોજી, સાયકિયાટ્રી અને ઓન્કોલોજીના તબીબોનો સમાવેશ કરીને નિષ્ણાતોનું એક બોર્ડ બનાવવું પડે છે. મેડિકલ બોર્ડના પ્રમાણપત્ર પછી, ડીએમ બીજા બોર્ડની રચના કરે છે. જાે હોસ્પિટલનું મેડિકલ બોર્ડ સારવાર બંધ કરવાની પરવાનગી નહીં આપે તો પરિવારજનો હાઈકોર્ટમાં જઈ શકે છે. એક મેડિકલ બોર્ડ પણ બનાવવામાં આવે છે, જેના અભિપ્રાય પર હાઈકોર્ટ ર્નિણય લે છે. અરજદાર તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ અરવિંદ દાતાર અને પ્રશાંત ભૂષણે રજૂઆત કરી હતી કે આ ત્રણ તબક્કાની પ્રક્રિયા ૨૦૧૮ના સમગ્ર ચુકાદાને રદ કરે છે. અત્યાર સુધી એવું બન્યું નથી કે નિષ્ક્રિય ઈચ્છામૃત્યુ ઈચ્છતી વ્યક્તિ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકી હોય. ડૉક્ટરો ભગવાન નથી જે દરેક બાબતની નક્કર માહિતી આપી શકે. તેઓ હવામાનશાસ્ત્રીઓ જેવા છે જે વિજ્ઞાનના આધારે કહે છે. અમે મેડિકલ સાયન્સના નિષ્ણાત નથી. તેથી, માર્ગદર્શિકામાં સુધારો કરતી વખતે ખૂબ કાળજી લેવાની જરૂર છે.
