નવીદિલ્હી
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને કહ્યું કે હાઈકોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે કોલેજિયમ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ભલામણો પર ઝડપથી પ્રક્રિયા કરવામાં આવશે. ૧૦૪ પડતર ભલામણોમાંથી ૪૪ શનિવાર સુધીમાં ક્લિયર થઈ જશે.આ અંગે કોર્ટે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમજ બાકીની ભલામણો અંગે વહેલી તકે ર્નિણય લેવા જણાવ્યું હતું. ગત સુનાવણીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કોલેજિયમ પર કાયદા મંત્રીના નિવેદનો પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. કોલેજિયમ પ્રણાલીના લઇને સરકાર અને કોર્ટ વચ્ચે વિવાદ થતો રહે છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચાર સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોનું જૂથ જે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક અંગે ર્નિણય લે છે અને તેમના નામની દરખાસ્ત કેન્દ્ર સરકારને મોકલે છે તેને કૉલેજિયમ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ, કૉલેજિયમના ચાર સૌથી વરિષ્ઠ સૌથી નીચલા ન્યાયાધીશોમાંથી, જાે કોઈ પણ ભારતના આગામી મુખ્ય ન્યાયાધીશ બનવાની સંભાવના નથી, તો છઠ્ઠા સભ્યમાં સુપ્રીમ કોર્ટના તે ન્યાયાધીશોનો પણ સમાવેશ થાય છે જેઓ ભવિષ્યમાં વર્તમાન સીજેઆઇના સ્થાને આવે તેવી શક્યતા છે. હાઇકોર્ટના જજાેની નિયુક્તિ દેશની દરેક હાઈકોર્ટમાં પણ કોલેજિયમ સિસ્ટમ છે. જેનું નેતૃત્વ સંબંધિત હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ કરે છે. તે હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ ઉપરાંત, હાઈકોર્ટ કોલેજિયમમાં બે વરિષ્ઠ-સૌથી વધુ ન્યાયાધીશોનો પણ સમાવેશ થાય છે. હાઈકોર્ટ કોલેજિયમ ન્યાયાધીશોની નિમણૂકના મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટને માત્ર તેની ભલામણો મોકલે છે અને સુપ્રીમ કોર્ટના બે વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો ઉપરાંત ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળના કોલેજિયમ દ્વારા અંતિમ ર્નિણય લેવામાં આવે છે. આ કોલેજિયમ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવનાર જજાેના નામ રાષ્ટ્રપતિને મોકલે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ત્રણ સૌથી વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોનું બનેલું એ જ કોલેજિયમ દેશભરમાં હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની બદલી અંગે પણ ર્નિણય લે છે. જજાેની નિયુક્તિ વિશે સંવિધાન શું કહે છે? બંધારણની કલમ ૧૨૪ એવી જાેગવાઈ કરે છે કે રાષ્ટ્રપતિ ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક ઉચ્ચ ન્યાયાલય અથવા સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશોની સલાહના આધારે (જેની પાસેથી તે જરૂરી સમજે) કરશે. ઝ્રત્નૈં તેમની નિમણૂકની પ્રક્રિયા સિવાય દરેક નિમણૂકમાં સલાહ આપશે. આમ કોલેજિયમ સિસ્ટમ બંધારણીય વ્યવસ્થા નથી. પરંતુ, આ સિસ્ટમ ૨૪ વર્ષથી અમલમાં છે. હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટેની વ્યવસ્થા બંધારણની કલમ ૨૦૧૭માં કરવામાં આવી છે. આ મુજબ, ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સીજેઆઇ અને રાજ્યના રાજ્યપાલ સાથે ચર્ચા કરીને કરવામાં આવશે. તે હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસની પણ સલાહ લેવી જાેઈએ.
