નેપાળે ભારતીય અને નેપાળી નાગરિકોને ૨૦૦ રૂપિયાની ભારતીય ચલણી નોટો લઈ જવાની મંજૂરી આપી છે અને ૫૦૦ રૂપિયાના મૂલ્યોને દેશમાં અને બહાર ફરીથી ડિઝાઇન કર્યા છે, જેનાથી ૨૦૧૬માં ભારતમાં નોટબંધી પછી લાગુ પડેલા લગભગ દાયકા લાંબા પ્રતિબંધનો અંત આવ્યો છે. આ પગલાથી બંને પડોશી દેશો વચ્ચે પર્યટન, વેપાર અને સરહદ પાર મુસાફરીને સરળ બનાવવાની અપેક્ષા છે.
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક એ ગુરુવારે ફરીથી જારી કરેલી એક નોટિસમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતીય અને નેપાળી નાગરિકો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ ના રોજ અથવા તે પછી જારી કરાયેલ ૨૦૦ રૂપિયા અને ૫૦૦ રૂપિયાની ભારતીય ચલણી નોટો હાલના નિયમો અનુસાર પ્રતિ વ્યક્તિ ૨૫,૦૦૦ રૂપિયાની મર્યાદા સુધી લઈ જઈ શકે છે.
શું બદલાયું છે?
૮ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ ના રોજ ભારતમાં નોટબંધી બાદ, નેપાળે ૧૦૦ રૂપિયાથી વધુ મૂલ્યની ભારતીય ચલણી નોટોના પ્રવેશ અને ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. પ્રવાસીઓ ભારતીય ચલણમાં ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધી લઈ જઈ શકતા હતા, પરંતુ ઉચ્ચ મૂલ્ય પરના પ્રતિબંધનો અર્થ ફક્ત ૧૦૦ રૂપિયા અને તેનાથી ઓછી કિંમતની નોટોને જ મંજૂરી હતી.
સુધારેલા નિયમો હેઠળ, ભારતીય અને નેપાળી નાગરિકો હવે ૯ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ પછી જારી કરાયેલ ૫૦૦ રૂપિયા અને ૨૦૦ રૂપિયાની ફરીથી ડિઝાઇન કરેલી નોટો લઈ જઈ શકે છે, જ્યારે ૨૫,૦૦૦ રૂપિયાની એકંદર મર્યાદા યથાવત છે. જાેકે, ૯ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ પહેલા જારી કરાયેલ ૫૦૦ રૂપિયા અને ૧,૦૦૦ રૂપિયાની ભારતીય નોટો નેપાળમાં પ્રતિબંધિત રહેશે.
દ્ગઇમ્ નિયમોના અમલીકરણ અંગે સ્પષ્ટતા કરે છે
કેન્દ્રીય બેંકે જણાવ્યું હતું કે જરૂરી નિયમો ઘડ્યા પછી ૧૧ ફેબ્રુઆરીએ નેપાળ ગેઝેટમાં પ્રકાશિત નોટિસ દ્વારા સુધારેલી જાેગવાઈઓ પહેલાથી જ સૂચિત કરવામાં આવી હતી. નિયમોને પુનરાવર્તિત કરવા અને તેમના અમલીકરણ અંગે સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરવા માટે નવીનતમ નોટિસ ફરીથી જારી કરવામાં આવી હતી.
દ્ગઇમ્ પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે નેપાળી નાગરિકો ભારત સિવાય અન્ય કોઈપણ દેશમાંથી નેપાળમાં ભારતીય ચલણ લાવી શકતા નથી. તેવી જ રીતે, તેઓ ભારત સિવાય નેપાળથી ત્રીજા દેશમાં ભારતીય ચલણ લઈ જઈ શકતા નથી.
પૌડેલના મતે, સુધારેલી જાેગવાઈ નેપાળની મુલાકાત લેતા ભારતીય પ્રવાસીઓ અને ભારત સાથે વેપાર અને વ્યવસાયમાં રોકાયેલા નેપાળી નાગરિકો માટે મુસાફરી સરળ બનાવશે.
વિદેશી ચલણ વહન કરવાના નિયમો
એનઆરબીએ એમ પણ કહ્યું કે નેપાળી નાગરિકો અને વિદેશી મુલાકાતીઓ કસ્ટમ્સ ઘોષણા કર્યા વિના નેપાળમાં ેંજીડ્ઢ ૫,૦૦૦ અથવા તેની સમકક્ષ અન્ય વિદેશી ચલણો લાવી શકે છે. ેંજીડ્ઢ ૫,૦૦૦ થી વધુની કોઈપણ રકમ આગમન પર કસ્ટમ્સને જાહેર કરવી આવશ્યક છે.
ભારતીય ચલણના કિસ્સામાં, પ્રવાસીઓ કસ્ટમ્સ ઘોષણા વિના ેંજીડ્ઢ ૫,૦૦૦ સુધીની સમકક્ષ રકમ ફક્ત ત્યારે જ લાવી શકે છે જાે મૂલ્યો ૧૦૦ રૂપિયાથી વધુ ન હોય. જાે રકમ ેંજીડ્ઢ ૫,૦૦૦ ની મર્યાદાથી વધુ હોય, તો કસ્ટમ્સ ઘોષણા ફરજિયાત છે.
આ પગલું કેમ મહત્વનું છે
ભારત અને નેપાળ ખુલ્લી સરહદ અને મજબૂત લોકો-થી-લોક સંબંધો ધરાવે છે, ભારત નેપાળનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે અને તેના પ્રવાસીઓના સૌથી મોટા સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. હજારો નેપાળી નાગરિકો ભારતમાં રહે છે, કામ કરે છે, અભ્યાસ કરે છે અને વ્યવસાય કરે છે.
આ તાજેતરના ર્નિણયથી મુસાફરી અને સરહદ પાર નાણાકીય વ્યવહારો વધુ અનુકૂળ બનશે તેવી અપેક્ષા છે, જેનાથી ૨૦૧૬ માં ભારતમાં નોટબંધી પછી ચલણમાં રહેલી ઉચ્ચ મૂલ્યની ભારતીય ચલણી નોટોનો ઉપયોગ શક્ય બનશે.