ભારતીય નૌકાદળે તેના કાફલાના એક નવા, શક્તિશાળી સભ્યને સામેલ કર્યું છે, જે ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષા અને ઊંડા સમુદ્રમાં સબમરીન બચાવ કામગીરીમાં એક નવું પરિમાણ ઉમેરવા માટે તૈયાર છે. ભારતીય નૌકાદળનું સ્વદેશી ડાઇવિંગ સપોર્ટ વેસલ INS નિપુણ આજે મુંબઈના નેવલ ડોકયાર્ડ ખાતે આયોજિત એક ઔપચારિક સમારોહમાં કમિશન કરવામાં આવ્યું હતું.
INS નિપુણ શું છે?
INS નિપુણ એ ભારતીય નૌકાદળનું નિસ્ટાર-ક્લાસ ડાઇવિંગ સપોર્ટ જહાજ છે, જે જાહેર ક્ષેત્રની સંરક્ષણ કંપની હિન્દુસ્તાન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (ૐજીન્), વિશાખાપટ્ટનમ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તેને ૩૦ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતીય નૌકાદળમાં કમિશન કરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારબાદ નૌકાદળમાં તેના સમાવેશ માટે ટ્રાયલ અને અંતિમ તૈયારીઓ ચાલી રહી હતી.
INS નિપુણનું કમિશનિંગ ભારતના ‘આર્ત્મનિભર ભારત‘ પહેલ હેઠળ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની સ્વદેશી જહાજ નિર્માણ ક્ષમતાઓમાં એક મુખ્ય સીમાચિહ્નરૂપ છે. સંસ્કૃત શબ્દ નિપુણનો અર્થ ‘અત્યંત કુશળ અથવા મુશ્કેલ કાર્યમાં નિપુણ‘ થાય છે, અને આ જહાજ તેની ક્ષમતાઓ સાથે આ નામ પર સંપૂર્ણ રીતે ખરા ઉતરશે.
INS નિપુણની મુખ્ય વિશેષતાઓ
INS નિપુણ આધુનિક ડાઇવિંગ સિસ્ટમ્સ અને પાણીની અંદર હસ્તક્ષેપ ક્ષમતાઓથી સજ્જ છે, જે દરિયામાં મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં કાર્યરત ડાઇવર્સને સતત સહાય પૂરી પાડે છે.
આ જહાજ ૩૦૦ મીટર સુધી ડાઇવિંગ કામગીરીને ટેકો આપી શકે છે. તે ઝડપી સબમરીન બચાવ પણ પ્રદાન કરી શકે છે અને આપત્તિ રાહત અને માનવતાવાદી કામગીરી માટે તૈનાત કરી શકાય છે. તેમાં નેવિગેશન, પ્લેટફોર્મ મેનેજમેન્ટ અને ચોક્કસ સ્ટેશન કીપિંગ માટે આધુનિક સિસ્ટમો શામેલ છે, જે ડાઇવિંગ, પાણીની અંદર હસ્તક્ષેપ અને તબીબી સહાય માટે વિશિષ્ટ સુવિધાઓ દ્વારા પૂરક છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષમતાઓ ‘નિપુણ‘ ને સપાટી નીચે જટિલ કામગીરી માટે એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ તરીકે કાર્ય કરવા સક્ષમ બનાવે છે.
૭૫% સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી છે
આ જહાજ ઊંડા સમુદ્રમાં જટિલ લશ્કરી અને રાહત કામગીરી કરવા માટે ઘણી અનન્ય સુવિધાઓ ધરાવે છે. INS નિપુણનો લગભગ ૭૫ ટકા સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી છે. ભારતીય ઉદ્યોગો અને સ્જીસ્ઈ એ મોટાભાગે તેના બાંધકામને સરળ બનાવ્યું છે, જેનાથી ઊંડા સમુદ્ર મિશન માટે વિદેશી ર્નિભરતા દૂર થઈ છે. તેને મુંબઈના નેવલ ડોકયાર્ડ ખાતે ઔપચારિક રીતે કાર્યરત કરવામાં આવશે.
INS નિસ્ટાર ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
ભારતનો દરિયાકિનારો આશરે ૭,૫૦૦ કિલોમીટર લાંબો છે. આ વર્ગનું પ્રથમ ડાઇવિંગ સપોર્ટ જહાજ, INS નિસ્તાર, જુલાઈ ૨૦૨૫ માં કાર્યરત થયું હતું અને તે વિશાખાપટ્ટનમમાં પૂર્વીય સમુદ્ર કિનારે તૈનાત છે. હવે, મુંબઈમાં પશ્ચિમ સમુદ્ર કિનારે INS નિપુણની તૈનાતી સાથે, ભારતના બંને કિનારાઓ પર એક સમાન અને અભેદ્ય સુરક્ષા રિંગ પૂર્ણ થશે.