લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને એક પત્ર લખીને દિલ્હીમાં ૨૦ જુલાઈના રોજ શાંતિપૂર્ણ રીતે પ્રદર્શન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલા “બર્બર હુમલા” માટે જવાબદારી લેવાની માંગ કરી હતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે સુરક્ષા દળોએ “ઘાતક હથિયારો અને ટીયર ગેસ સહિત અંધાધૂંધ બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો,” જેમાં સેંકડો ઘાયલ થયા હતા.
કથિત પરીક્ષા ગેરરીતિઓ પર અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા દેશવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને કેબિનેટમાંથી રાજીનામું આપ્યાના એક દિવસ પછી રાહુલ ગાંધીનો પત્ર આવ્યો છે.
“અમારા વિદ્યાર્થીઓ સામે થયેલી હિંસા માટે અમે અમિત શાહને સીધા જવાબદાર ઠેરવીએ છીએ. તેમણે અમારા વિદ્યાર્થીઓ પર ગોળીબાર કરવાની મંજૂરી આપી હતી. તેમણે અમારા વિદ્યાર્થીઓ સામે પેલેટ ગન સહિતના ઘાતક હથિયારોનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. અમારા માટે, આ એક મૂળભૂત મુદ્દો છે,” ગાંધીએ કહ્યું.
કોકરોચ જનતા પાર્ટી ની આગેવાની હેઠળ અને કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક દ્વારા સમર્થિત વિરોધ પ્રદર્શન, જેમણે જંતર-મંતર પર ૨૬ દિવસની ભૂખ હડતાળ કરી હતી, ૨૦ જુલાઈના રોજ સંસદ તરફ “સાંસદ ચલો” કૂચમાં પરિણમ્યું.
પ્રદર્શનોકારોએ પેપર લીકના આરોપો વચ્ચે ન્યાયી અને જવાબદાર શિક્ષણ પ્રણાલીની માંગ કરી હતી. પોલીસે ભીડને વિખેરવા માટે લાઠીચાર્જ અને ટીયર ગેસના શેલનો ઉપયોગ કર્યો. શનિવારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સોંપવામાં આવેલા રાજીનામામાં તેમણે કહ્યું હતું કે તેઓ ખાતરી કરવા માંગે છે કે વિરોધ પ્રદર્શનનો “રાષ્ટ્રવિરોધી શક્તિઓ દ્વારા શોષણ ન થાય”.
ગાંધીએ પોતાના પત્રમાં કહ્યું હતું કે મહિલા વિદ્યાર્થીઓ પર “પોલીસ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં ઇરાદાપૂર્વક તેમના ગુપ્ત ભાગોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે,” અને ૧૯ વર્ષીય વિદ્યાર્થી સાહિલ લોચબનો કિસ્સો ટાંક્યો હતો, જેને તેઓ મળ્યા હતા.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું કે લોચબ ખૂબ પીડામાં છે અને પેલેટ ગન વાગવાથી તેની એક આંખ ગુમાવવાની શક્યતા છે. ગાંધીની પ્રેસ કોન્ફરન્સ સમયે કેન્દ્ર સરકારે આરોપોનો વિગતવાર જવાબ આપ્યો ન હતો.
ગાંધીએ પત્રમાં શાહને બે સીધા પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા. “ગૃહમંત્રી તરીકે, શું તમે વિદ્યાર્થીઓ સામે પેલેટ ગન સહિત ઘાતક બળનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી? જાે નહીં, તો કોણે આપી?” તેમણે પૂછ્યું. તેમણે વિદ્યાર્થીઓને લાઠીઓથી મારતા જાેવા મળતા નાગરિક વસ્ત્રોમાં પુરુષોની ઓળખ અંગે પણ સ્પષ્ટતા માંગી હતી, પૂછ્યું હતું કે તેઓ પોલીસ કર્મચારી છે કે સ્વયંસેવકો, અને તેમની તૈનાતી કોણે અધિકૃત કરી હતી.
“શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કોઈપણ લોકશાહી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. સરકારની જવાબદારી છે કે તેઓ વિરોધીઓનું રક્ષણ કરે અને વાતચીત દ્વારા તેમની ફરિયાદોનું નિરાકરણ કરે,” ગાંધીએ લખ્યું, હિંસા “દરેક ધોરણનો નાશ કરે છે” અને “દેશને રોષે ભર્યો છે.”
રાહુલ ગાંધીએ અશાંતિને ભારતની “શિક્ષણ પ્રણાલી, મીડિયા પ્રણાલી અને રોજગાર સર્જન પ્રણાલી” ના પતન સાથે પણ જાેડી.
કોંગ્રેસના નેતાએ વધુમાં કહ્યું હતું કે, સંસદના આગામી સત્રમાં આ મુદ્દો એક મુખ્ય મુદ્દા તરીકે ઉઠાવવામાં આવશે. તેમણે એવી પણ માંગણી કરી કે વડા પ્રધાન મોદી વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓની સરકાર દ્વારા તેમની ચિંતાઓને ઉકેલવા બદલ માફી માંગે.
રાજકીય નિરીક્ષકો કહે છે કે સંસદ ફરી શરૂ થાય ત્યારે આ વિવાદ બંને ગૃહોમાં ઉગ્ર ચર્ચાનું કારણ બની શકે છે, જેમાં વિરોધ પક્ષો વિરોધીઓ સામે ઉપયોગમાં લેવાતા ભીડ નિયંત્રણ પગલાં પર ચર્ચા માટે દબાણ કરશે અને ૨૦ જુલાઈની ઘટનાઓની સ્વતંત્ર સમીક્ષાની માંગ કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દો રાજકીય ચર્ચામાં પ્રભુત્વ ધરાવે તેવી શક્યતા છે કારણ કે શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) અને કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના સંયુક્ત પ્રગતિશીલ જાેડાણ (યુપીએ) બંને સંસદીય સત્ર માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે.