રશિયા યુક્રેનમાં 9M729 મિસાઇલનો ઉપયોગ કરે છે, આ મિસાઇલ પરંપરાગત અથવા પરમાણુ હથિયાર વહન કરી શકે છે
યુક્રેનના વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, રશિયાએ તાજેતરના મહિનાઓમાં યુક્રેન પર ક્રુઝ મિસાઇલથી હુમલો કર્યો છે, જેના ગુપ્ત વિકાસને કારણે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુએસ પ્રમુખ તરીકેના તેમના પ્રથમ કાર્યકાળમાં મોસ્કો સાથે પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરાર છોડી દીધો હતો.
એન્ડ્રી સાયબિહાની ટિપ્પણીઓ એ પહેલી પુષ્ટિ છે કે રશિયાએ યુક્રેનમાં અથવા અન્યત્ર યુદ્ધમાં જમીન પરથી છોડવામાં આવતી ૯સ્૭૨૯ મિસાઇલનો ઉપયોગ કર્યો છે.
રશિયાએ ઓગસ્ટથી યુક્રેન પર ૨૩ વખત મિસાઇલ છોડ્યું છે, એમ બીજા વરિષ્ઠ યુક્રેનિયન અધિકારીએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું. સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે, યુક્રેને ૨૦૨૨ માં રશિયા દ્વારા ૯સ્૭૨૯ ના બે પ્રક્ષેપણ પણ રેકોર્ડ કર્યા હતા
રશિયાના સંરક્ષણ મંત્રાલયે ટિપ્પણી માટેની લેખિત વિનંતીનો તાત્કાલિક જવાબ આપ્યો ન હતો.
એક મિસાઇલ ફ્લુ ૧,૨૦૦ કિમી, સ્ત્રોત કહે છે
૯સ્૭૨૯ ના કારણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ૨૦૧૯ માં ઇન્ટરમીડિયેટ-રેન્જ ન્યુક્લિયર ફોર્સિસ (ૈંદ્ગહ્લ) સંધિ છોડી ગયું. વોશિંગ્ટને કહ્યું કે આ મિસાઇલ સંધિનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને તેની ૫૦૦ કિમી (૩૧૦ માઇલ) ની મર્યાદાથી ઘણી આગળ ઉડી શકે છે, જાેકે રશિયાએ આ વાતનો ઇનકાર કર્યો હતો.
વોશિંગ્ટનમાં સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ ખાતે ઉત્પાદિત મિસાઇલ થ્રેટ વેબસાઇટ અનુસાર, પરમાણુ અથવા પરંપરાગત હથિયાર વહન કરી શકે તેવી આ મિસાઇલ ૨,૫૦૦ કિમીની રેન્જ ધરાવે છે.
એક લશ્કરી સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે ૫ ઓક્ટોબરે રશિયા દ્વારા છોડવામાં આવેલ ૯સ્૭૨૯ યુક્રેનમાં ૧,૨૦૦ કિમીથી વધુ ઉડાન ભરીને અસર કરી હતી.
“છેલ્લા મહિનાઓમાં યુક્રેન સામે રશિયા દ્વારા ૈંદ્ગહ્લ-પ્રતિબંધિત ૯સ્૭૨૯ નો ઉપયોગ (રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર) પુતિનનો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પ્રત્યે અનાદર અને યુક્રેન સામે રશિયાના યુદ્ધને સમાપ્ત કરવાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના રાજદ્વારી પ્રયાસો દર્શાવે છે,” સિબિહાએ લેખિત ટિપ્પણીમાં જણાવ્યું હતું.
તેમણે મીડિયા સૂત્રોને જણાવ્યું હતું કે કિવ ટ્રમ્પના શાંતિ પ્રસ્તાવોને ટેકો આપે છે અને રશિયાને શાંતિ તરફ ધકેલવા માટે મહત્તમ દબાણનો સામનો કરવો જાેઈએ, એમ કહીને કે યુક્રેનની લાંબા અંતરની ફાયરપાવર વધારવાથી મોસ્કો યુક્રેનમાં તેના યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે રાજી થશે.
યુક્રેને વોશિંગ્ટનને વિનંતી કરી છે કે તેને લાંબા અંતરની ટોમાહોક મિસાઇલો પૂરી પાડવામાં આવે જે ૈંદ્ગહ્લ હેઠળ પ્રતિબંધિત ન હતી કારણ કે તે સમયે તે ફક્ત સમુદ્રમાંથી છોડવામાં આવી હતી. રશિયા કહે છે કે આ એક ખતરનાક વધારો હશે.
‘યુરોપિયન સુરક્ષા માટે એક મુદ્દો‘
પશ્ચિમી લશ્કરી વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે ૯સ્૭૨૯ નો ઉપયોગ યુક્રેન પર હુમલો કરવા માટે રશિયાના લાંબા અંતરના શસ્ત્રોના શસ્ત્રાગારને વિસ્તૃત કરે છે અને ટ્રમ્પ શાંતિ સમાધાન ઇચ્છતા હોવાથી યુરોપ તરફ ધમકીભર્યા સંકેતો મોકલવાની મોસ્કોની પેટર્નને બંધબેસે છે.
“મને લાગે છે કે પુતિન યુક્રેન વાટાઘાટોના ભાગ રૂપે દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે,” પેસિફિક ફોરમ થિંક ટેન્કના વરિષ્ઠ સહાયક ફેલો વિલિયમ આલ્બર્કે જણાવ્યું હતું કે, ૯સ્૭૨૯ યુરોપમાં લક્ષ્યોને ફટકારવા માટે રચાયેલ છે.
રશિયાએ ગયા અઠવાડિયે તેની પરમાણુ સંચાલિત બ્યુરેવેસ્ટનિક ક્રુઝ મિસાઇલનું પરીક્ષણ કર્યું હતું, અને બુધવારે કહ્યું હતું કે તેણે પોસાઇડન નામના પરમાણુ સંચાલિત ટોર્પિડોનું પરીક્ષણ કર્યું છે.
વ્હાઇટ હાઉસે રશિયા દ્વારા ૯સ્૭૨૯ ના ઉપયોગ અંગેના ચોક્કસ પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા ન હતા. ટ્રમ્પે ગુરુવારે યુએસ સૈન્યને “અન્ય દેશોના પરીક્ષણ કાર્યક્રમો” નો ઉલ્લેખ કરીને પરમાણુ શસ્ત્રોનું પરીક્ષણ ફરી શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
યુએસએ INF સંધિમાંથી ખસી ગયા પછી, જેમાં ૫૦૦-૫,૫૦૦ કિમીની રેન્જ ધરાવતી જમીન પરથી છોડવામાં આવતી મિસાઇલો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, રશિયાએ મધ્યવર્તી-અંતરની મિસાઇલો તૈનાત કરવા પર પ્રતિબંધ જાહેર કર્યો હતો. પશ્ચિમે કહ્યું હતું કે રશિયાએ પહેલાથી જ કેટલીક ૯સ્૭૨૯ મિસાઇલો તૈનાત કરી છે.
યુક્રેનમાં મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરતા થોડા સમય પહેલા, રશિયાએ કહ્યું હતું કે તે હવે પરમાણુ હથિયારો વહન કરી શકે તેવી INF-રેન્જ મિસાઇલો ક્યાં તૈનાત કરશે તે મર્યાદિત કરશે નહીં.
“જાે એવું દર્શાવવામાં આવે કે રશિયા યુક્રેનમાં ૈંદ્ગહ્લ-રેન્જ મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, જે સરળતાથી પરમાણુ હોઈ શકે છે, તો તે ફક્ત યુક્રેન માટે જ નહીં, પરંતુ યુરોપિયન સુરક્ષા માટે પણ એક મુદ્દો છે,” મોસ્કો અને કિવમાં ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ સંરક્ષણ એટેચી જાેન ફોરમેનએ જણાવ્યું હતું.
મિસાઇલ ટુકડાઓ
યુક્રેનના વિદેશ મંત્રાલયે ૯સ્૭૨૯ હુમલાઓની વિગતો કે તારીખો આપી નથી.
વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ ૨૧ ઓગસ્ટના રોજ શરૂ થયા હતા – અલાસ્કામાં ટ્રમ્પ-પુતિન શિખર સંમેલનના એક અઠવાડિયા કરતાં પણ ઓછા સમયમાં.
રોઇટર્સે ૫ ઓક્ટોબરના રોજ યુક્રેનિયન ગામ લાપાઇવકામાં રશિયન હુમલા પછી કાટમાળની છબીઓની સમીક્ષા કરી હતી જેમાં એક રહેણાંક ઇમારતને નુકસાન થયું હતું અને ચાર લોકો માર્યા ગયા હતા – રશિયન પ્રદેશથી ૬૦૦ કિમીથી વધુ દૂર.
છબીઓ દર્શાવે છે કે કેબલિંગ ધરાવતી ટ્યુબ સહિત બે મિસાઇલ ટુકડાઓ ૯સ્૭૨૯ ચિહ્નિત હતા.
મિડલબરી કોલેજ ખાતે ગ્લોબલ સિક્યુરિટીના પ્રતિષ્ઠિત વિદ્વાન જેફરી લુઇસે વિશ્લેષકો સાથે છબીઓની સમીક્ષા કરી હતી.
તેમણે કહ્યું કે ટ્યુબ, એન્જિન અને એન્જિન પેનલિંગ ૯સ્૭૨૯ ના દેખાવની અપેક્ષા સાથે સુસંગત હતા અને નિશાનો વધુ મેળ ખાય તેવી શક્યતા બનાવે છે.
રશિયા પાસે વિવિધ મિસાઇલો છે જે યુક્રેન સુધી પહોંચી શકે છે, જેમાં સમુદ્ર દ્વારા છોડવામાં આવતી કાલિબ્ર અને હવા દ્વારા છોડવામાં આવતી દ્ભર-૧૦૧નો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ લુઇસે કહ્યું કે ૯સ્૭૨૯ કંઈક અલગ ઓફર કરે છે.
“આ તેમને થોડી અલગ હુમલાની અક્ષો આપે છે, જે હવાઈ સંરક્ષણ માટે મુશ્કેલ છે, અને તે રશિયનો માટે ઉપલબ્ધ મિસાઇલોના પૂલમાં વધારો કરે છે,” લુઇસે કહ્યું.
INF એ જમીનથી છોડવામાં આવતી મિસાઇલો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો કારણ કે લોન્ચર્સ મોબાઇલ છે અને છુપાવવા માટે પ્રમાણમાં સરળ છે.
ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ ખાતે લશ્કરી એરોસ્પેસના સિનિયર ફેલો ડગ્લાસ બેરીએ જણાવ્યું હતું કે રશિયા ૯સ્૭૨૯ નો ઉપયોગ રશિયાની અંદર વધુ સુરક્ષિત સ્થળોએથી જમીનથી છોડવામાં આવતી હડતાલ કરવા માટે કરી શકે છે.
રશિયાને સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવાથી પણ ફાયદો થશે યુક્રેનમાં યુદ્ધભૂમિના વાતાવરણમાં, જાેકે ૨૩ ઉપયોગો લશ્કરી હેતુ સૂચવે છે, બેરીએ જણાવ્યું હતું.