વ્યંગાત્મક સંગઠનમાંથી મેગા ચળવળ બનેલા ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી‘ માટે સાઇન અપ કરનારા ‘જનરલ ઝેડ‘ ને એક ખુલ્લા પત્રમાં, કોંગ્રેસના સાંસદ શશી થરૂરે આ ઝુંબેશને સમર્થન આપ્યું હતું જે તેમણે પેઢીને જકડી રાખતી “નિરાશા” માંથી ઉદ્ભવી હોવાનું જણાવ્યું હતું. જાેકે, થરૂરે કેટલીક સલાહ પણ શેર કરી.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ દ્વારા યુવાનોને વંદો તરીકે ઉલ્લેખ કરવાની ટિપ્પણીના જવાબમાં વ્યંગાત્મક ચળવળ તરીકે શરૂ થયેલી પાર્ટીએ બુધવારે દિલ્હીમાં તેની પ્રથમ પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજી હતી, જેમાં ત્રણ પ્રવક્તા – ઇન્વેસ્ટિગેટિવ પત્રકાર સૌરવ દાસ, રાજકીય સંશોધક અને ફિલ્મ નિર્માતા વિજેતા દહિયા અને ભૂતપૂર્વ મેનેજમેન્ટ કન્સલ્ટન્ટ આશુતોષ રંકા – ની નિમણૂક કર્યાના એક દિવસ પછી.
યુવાનોની “પીડા” જાેવા મળી રહી છે તેની ખાતરી આપતા, તિરુવનંતપુરમના સાંસદ શશી થરૂરે એક ઓપ-એડમાં જણાવ્યું હતું કે “પરીક્ષા કેન્દ્રોમાંથી બહાર આવતી વાર્તાઓ” નો ઉલ્લેખ કરીને, ઘણા યુવાનોએ ઝ્રત્નઁ ને ટેકો આપવાના કારણો “માન્ય” છે.
થરૂરે રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓમાં વારંવાર થતી ગેરરીતિઓના કિસ્સાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં સૌથી વધુ મુખ્ય વાત દ્ગઈઈ્-ેંય્ પેપર લીક અને ઝ્રમ્જીઈ-ર્ંજીસ્ સિસ્ટમ વિવાદનો સમાવેશ થાય છે.
“જ્યારે તમે તમારા જીવનના વર્ષો તૈયારી માટે સમર્પિત કરો છો, સ્વપ્ન માટે ઊંઘ, સામાજિક જાેડાણ અને માનસિક સુખાકારીનું બલિદાન આપો છો, ત્યારે પેપર લીક અને સિસ્ટમ નિષ્ફળતાના સમાચાર ફક્ત સમાચારની હેડલાઇન નથી – તે તમારા સમય, તમારા પ્રયત્નો અને તમારા ભવિષ્ય સાથે દગો છે. વિદ્યાર્થીઓના નિરાશામાં જીવ ગુમાવવાના દુ:ખદ સમાચાર એ એક વિનાશક યાદ અપાવે છે કે “સડેલી સિસ્ટમ” ફક્ત એક અમૂર્ત ખ્યાલ નથી; તેના વાસ્તવિક, માનવીય પરિણામો છે જે આપણા સમાજના મૂળ સુધી પહોંચે છે. પરંતુ તમારી સમસ્યાઓના ઉકેલ તરીકે તમારી હતાશાના માર્ગને ભૂલથી લેવામાં ભય છે. એવું નથી,” થરૂરે મીડિયા માટે તેમના લેખમાં કહ્યું.
થરૂરે ચેતવણી આપી હતી કે “આ ચળવળમાં એકતા શોધવા અને તેના પર જ અટકી જવામાં જાેખમ છે, જે તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભાવનાત્મક મુક્તિ માટે જરૂરી છે. ઇતિહાસ આપણને બતાવે છે કે ગુસ્સો આગ સળગાવી શકે છે, પરંતુ તેને ટકાઉ માળખું બનાવવા માટે એક મક્કમ હાથ અને સ્પષ્ટ વ્યૂહરચનાની જરૂર છે,” થરૂરે કહ્યું, “એકલા ઇન્સ્ટાગ્રામથી તે શક્ય નથી.”
થરૂરએ કહ્યું કે જાે ધ્યેય ફક્ત કામચલાઉ ધ્યાનથી વધુ કંઈક પ્રાપ્ત કરવાનું હોય તો ઊર્જાને “એવી વસ્તુમાં વાળવી જાેઈએ જે સિસ્ટમને વાળવા માટે મજબૂર કરે”. તેમણે કહ્યું, “તેથી જ તમને લાગે છે કે સિસ્ટમમાં કામ કરવું તમને નિષ્ફળ ગયું છે અને હાલની સિસ્ટમ સામે દબાણ કરવું એ આગળ વધવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ છે,” તેમણે કહ્યું.
થરૂરે યાદ અપાવ્યું
“એક સાંસદ તરીકે” સૌમ્ય યાદ અપાવતા, થરૂરે યુવાનોને કહ્યું કે તેઓ તેમના પ્રતિનિધિઓને જવાબદાર બનાવી શકે છે. સિસ્ટમ એકવિધ નથી; તેમાં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ, ઓછામાં ઓછા સિદ્ધાંતમાં, તમારા આધીન છે, તેમણે જનરલ ઝેડને “સ્થાનિક ધારાસભ્યો અને સાંસદોના કાર્યાલયોમાં માળખાગત ફરિયાદો ભરી દેવા અને તેઓ તેને અધિકારીઓ સમક્ષ ઉઠાવવાની માંગ કરે” તેવું કહ્યું.
તેમણે પરીક્ષા આચારસંહિતા અને ભરતી ક્વોટા અંગે પારદર્શિતાની માંગ કરવા માટે ઇ્ૈં કાયદાનો ઉપયોગ કરવા પણ વિનંતી કરી. જ્યારે પૂરતા અવાજાે રેકોર્ડ પર જવાબની માંગ કરે છે, ત્યારે મૌન રાજકીય જવાબદારી બની જાય છે, થરૂરે કહ્યું.
ફક્ત બૂમો પાડશો નહીં: થરૂરની સલાહ
થરૂરે યુવાનોને તેમની હિમાયતને વ્યાવસાયિક બનાવવાની સલાહ આપી, કહ્યું કે “લોકશાહી ઇતિહાસમાં સૌથી સફળ ચળવળો “તેઓ ફક્ત બૂમો પાડતા નહોતા”. તેમણે સંગઠિત કર્યું, તેમણે ડ્રાફ્ટ બનાવ્યો, તેમણે લોબિંગ કર્યું, તેમણે આંદોલન કર્યું, થરૂરે કહ્યું.
તેમણે વિદ્યાર્થી સંગઠનો, કાનૂની સંગઠનો અને નીતિ હિમાયતી જૂથો સાથે વધુ જાેડાણ કરવાની હાકલ કરી જેઓ અરજીઓ કેવી રીતે તૈયાર કરવી અને કોર્ટમાં કેસ લડવા તે જાણે છે.
“આ અન્યાયી છે” ને “આ કલમ ૧૪ અથવા કલમ ૨૧નું ઉલ્લંઘન કરે છે” માં ફેરવવાથી તમને અવગણવું અશક્ય બને છે. જાે બીજું બધું નિષ્ફળ જાય, તો તમારા કેસને કોર્ટમાં લઈ જાઓ. “પરંતુ તેના માટે, તમારી પાસે એક કેસ હોવો જાેઈએ, ફક્ત સૂત્રો કે મીમ્સનો સમૂહ નહીં જે તમારી હતાશા વ્યક્ત કરે છે,” થરૂરે કહ્યું.
યુવાનોને ભાગીદારીની શક્તિને ભૂલવાની અપીલ કરતા, થરૂરે કહ્યું કે સાચો પરિવર્તન ઘણીવાર રોજિંદા રાજકારણની સામાન્ય પ્રક્રિયાઓમાં થાય છે.
સ્થાનિક નાગરિક સંસ્થાઓમાં રચનાત્મક રીતે ભાગ લઈને અને જાણકાર મતદાતા એકત્રીકરણમાં સામેલ થઈને, તમે “સિસ્ટમ” ને તેની આરામદાયક ડિફોલ્ટ જડતાથી દૂર કરો છો, એમ તેમણે કહ્યું.
અભિજીત દિપક દ્વારા શરૂ કરાયેલ કોકરોચ જનતા પાર્ટી, કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્ત દ્વારા કેટલાક બેરોજગાર યુવાનો અને સોશિયલ મીડિયા કાર્યકરોની “કોકરોચ” અને “પરોપજીવી” સાથે સરખામણી કરતી ટિપ્પણીઓ પછી રાતોરાત સનસનાટીભર્યા બની ગઈ.
જાેકે ઝ્રત્નૈં એ પાછળથી સ્પષ્ટતા કરી કે તેમની ટિપ્પણીઓ નકલી ડિગ્રીઓ સાથે વ્યવસાયોમાં પ્રવેશતા લોકો માટે હતી અને કહ્યું કે તેમની ટિપ્પણીઓ “ખોટી રીતે ટાંકવામાં આવી હતી,” નુકસાન – અથવા તમે કોને પૂછો છો તેના આધારે, મીમ્સનો જાદુ – પહેલાથી જ થઈ ગયો છે.
“કોકરોચ જનતા પાર્ટી” માં સાઇન અપ કરનારા પ્રિય જનરલ ઝેડ ભારતીયો: ભારતના વર્તમાન લેન્ડસ્કેપને જાેવું અશક્ય છે. – હેડલાઇન્સ, પરીક્ષા કેન્દ્રોમાંથી ઉભરતી વાર્તાઓ, અને સોશિયલ મીડિયા પર છલકાતી કાચી, અસ્પષ્ટ વાતચીતો – તમારી પેઢીને ઘેરી લેતી સામૂહિક હતાશાના ભારે ભારને અનુભવ્યા વિના.
૧૬ મેના રોજ, અભિજીત દિપકકે “કોકરોચ જનતા પાર્ટી” માં જાેડાવાનું આમંત્રણ પોસ્ટ કર્યું. પાંચ દિવસ પછી, તેમના ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ૨૦ મિલિયન ફોલોઅર્સ થઈ ગયા. તેમના વ્યંગાત્મક આંદોલને જનરલ ઝેડ અને તમારા જેવા અન્ય લોકોની કલ્પનાને કબજે કરી લીધી છે, જેઓ આપણી રાજકીય વ્યવસ્થાની અપૂર્ણતા અને તમારી જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં નિષ્ફળતાથી હતાશ છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ તમારો શહેરનો ચોરસ છે. પરંતુ તે મતદાન પેટી નથી.
તમારામાંથી જેઓ ખોવાયેલા, ગુસ્સે અને ભ્રમિત અનુભવો છો તેમના માટે: તમારી પીડા જાેવા મળે છે, અને તમારો ગુસ્સો સાંભળવામાં આવે છે. તમે ઝ્રત્નઁ માટે સાઇન અપ કરવાનાં કારણો માન્ય છે. જ્યારે તમે તમારા જીવનના વર્ષો તૈયારી માટે સમર્પિત કરો છો, સ્વપ્ન માટે ઊંઘ, સામાજિક જાેડાણ અને માનસિક સુખાકારીનું બલિદાન આપો છો, ત્યારે પેપર લીક અને સિસ્ટમ નિષ્ફળતાના સમાચાર ફક્ત સમાચારની હેડલાઇન નથી – તે તમારા સમય, તમારા પ્રયત્નો અને તમારા ભવિષ્ય સાથે દગો છે. નિરાશામાં જીવ ગુમાવતા વિદ્યાર્થીઓના દુ:ખદ સમાચાર એ એક વિનાશક યાદ અપાવે છે કે “સડેલી વ્યવસ્થા” ફક્ત એક અમૂર્ત ખ્યાલ નથી; તેના વાસ્તવિક, માનવીય પરિણામો છે જે આપણા સમાજના મૂળને કાપી નાખે છે. પરંતુ તમારી સમસ્યાઓના ઉકેલ તરીકે તમારી હતાશા માટે કોઈ રસ્તો શોધવામાં ભૂલ થાય છે. એવું નથી.
પ્રથમ, એક સાંસદ તરીકે, હું તમને કહેવા માંગુ છું કે તમે તમારા પ્રતિનિધિઓને જવાબદાર બનાવી શકો છો. સિસ્ટમ એકવિધ નથી; તેમાં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જે ઓછામાં ઓછા સિદ્ધાંતમાં તમારા આધીન છે. તમારા સ્થાનિક ધારાસભ્યો અને સાંસદોના કાર્યાલયોને માળખાગત ફરિયાદોથી ભરો અને માંગ કરો કે તેઓ તેને અધિકારીઓ સાથે ઉઠાવે. પરીક્ષા આચાર અને ભરતી ક્વોટા અંગે પારદર્શિતાની માંગ કરવા માટે ઇ્ૈં કાયદાનો ઉપયોગ કરો. જ્યારે પૂરતા અવાજાે રેકોર્ડ પર જવાબની માંગ કરે છે, ત્યારે મૌન રાજકીય જવાબદારી બની જાય છે.
આગળ, તમે સંસ્થાકીય દબાણનો લાભ લઈ શકો છો, ભલે તમને લાગે કે સરકારી સંસ્થાઓ તમારા માટે કામ કરી રહી નથી. માસ મીડિયા વાર્તાઓ પર ખીલે છે. જ્યારે તમારો અસંમતિ ચોક્કસ, કાર્યક્ષમ માંગણીઓ (ઉદાહરણ તરીકે, દ્ગ્છ દેખરેખ માટે ચોક્કસ નીતિ સુધારા, નક્કર રોજગાર સર્જન યોજનાઓ, હાલની ખાલી જગ્યાઓ ભરવા માટે સમય-બાઉન્ડ પ્રતિબદ્ધતા) આસપાસ ગોઠવાય છે, ત્યારે મીડિયાને ફક્ત કૌભાંડ જ નહીં, પણ ઉકેલને આવરી લેવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે. અને સંસદસભ્યોને પણ પ્રતિક્રિયા આપવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે, આગળના માર્ગો વિશે વિધાનસભાની અંદર અને બહાર ચર્ચામાં જાેડાવા માટે. ભૂલશો નહીં કે ભારતમાં હજુ પણ ઘણું સારું કામ કરે છે. તેને તમારા માટે કામ કરવા દો.
પરંતુ તમારે તમારા હિમાયતને વ્યાવસાયિક બનાવવી જાેઈએ. લોકશાહી ઇતિહાસમાં સૌથી સફળ ચળવળો ફક્ત બૂમો પાડતી નહોતી; તેઓએ આયોજન કર્યું, તેઓએ મુસદ્દો તૈયાર કર્યો, તેઓએ લોબિંગ કર્યું, તેઓએ આંદોલન કર્યું. વિદ્યાર્થી સંગઠનો, કાનૂની સમૂહો અને નીતિ હિમાયતી જૂથો સાથે જાેડાઓ જે અરજીઓનો મુસદ્દો કેવી રીતે બનાવવો અને કોર્ટમાં કેસ લડવા તે જાણે છે. “આ અન્યાયી છે” ને “આ કલમ ૧૪ અથવા કલમ ૨૧નું ઉલ્લંઘન કરે છે” માં ફેરવવાથી તમને અવગણવું અશક્ય બને છે. જાે બીજું બધું નિષ્ફળ જાય, તો તમારા કેસને કોર્ટમાં લઈ જાઓ. પરંતુ તે માટે, તમારી પાસે એક કેસ હોવો જાેઈએ, ફક્ત તમારી હતાશા વ્યક્ત કરતા સૂત્રો અથવા મીમ્સનો સમૂહ નહીં.
અને ભાગીદારીની શક્તિને ભૂલશો નહીં. સાચો પરિવર્તન ઘણીવાર દૈનિક રાજકારણની ભૌતિક પ્રક્રિયાઓમાં થાય છે. સ્થાનિક નાગરિક સંસ્થાઓમાં રચનાત્મક રીતે ભાગ લઈને અને જાણકાર મતદાતા એકત્રીકરણમાં સામેલ થઈને, તમે તેની આરામદાયક ડિફોલ્ટ જડતાની “સિસ્ટમ” ને છીનવી લો છો.
જ્યારે તમે પદાધિકારીઓ કરતાં વધુ સારી રીતે જાણકાર અને વધુ સંગઠિત બનો છો, ત્યારે તમે એક એવી શક્તિ બનો છો જેની સાથે વાટાઘાટો કરવી પડે છે.
સિસ્ટમમાંથી બહાર નીકળવાની લાલચ હંમેશા રહે છે. એવું અનુભવવું સહેલું છે કે રમતમાં ગોટાળો છે અને શક્યતાઓ અગમ્ય છે. પરંતુ યાદ રાખો: તમે એવા રાષ્ટ્રમાં વસ્તી વિષયક બહુમતી છો જે હજી પણ તેની ઓળખ વ્યાખ્યાયિત કરી રહ્યું છે. તમારી પાસે સંખ્યા, ડિજિટલ પ્રવાહ અને રાષ્ટ્રીય હોકાયંત્ર પર સોય ફેરવવા માટે નૈતિક ઉચ્ચ જમીન છે. તમારી આકાંક્ષાઓ રાષ્ટ્રના ભવિષ્યને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તમારી પેઢી ટૂંક સમયમાં સત્તામાં આવશે. તમારી માંગણીઓને રચનાત્મક રીતે દિશામાન કરો, અને તમે જીતી શકો છો.
એક વધુ શબ્દ. હતાશા પોતે જ અંત નથી. તમારી સાથે વંદો જેવો વ્યવહાર કરવાની જરૂર નથી, અને તમારે લેબલને તમારી કાયમી ઓળખ તરીકે અપનાવવાની જરૂર નથી. દરેક વિદ્યાર્થી અને દરેક નોકરી શોધનારના ગૌરવનો આદર કરતી સિસ્ટમના પુનર્નિર્માતા બનવા માટે, તમારી પસંદગીના, બધા પક્ષોના મુખ્ય પ્રવાહના રાજકારણીઓ સાથે કામ કરો.
તમારા ગુસ્સાને ઉદાસીનતામાં ભડકવા ન દો. તેને તમારા લાયક ફેરફારો માટે લાંબા ગાળાની, સતત માંગ માટે બળતણ બનવા દો. સિસ્ટમ ફક્ત ત્યારે જ બદલાશે જ્યારે તેની નિષ્ફળતાઓથી સૌથી વધુ પીડાતા લોકો તેમને અંદરથી પડકારવાનું નક્કી કરે છે, બહાર રહીને નહીં.
બોલતા રહો, સંગઠિત રહો, અને સૌથી અગત્યનું, સ્થિતિસ્થાપક રહો. વર્તમાન વ્યવસ્થાને ગમે કે ન ગમે, તમે આ દેશનું ભવિષ્ય છો. તકનો લાભ લો. હાર ન માનો – અને ફક્ત ઇન્સ્ટાગ્રામ પર પોતાની વાત રજૂ કરીને સંતોષ ન માનો. આપણામાંથી ઘણા લોકો સાંભળી રહ્યા છે, પરંતુ તમારે પોતે જ કાર્ય કરવું પડશે.