સરહદી વિકાસ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, લદ્દાખના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર (એલજી) વિનય કુમાર સક્સેનાએ ચુમુર ખાતે પ્રદેશના પ્રથમ મોડેલ બોર્ડર વિલેજનો શિલાન્યાસ કર્યો – જે ભારત-ચીન સરહદની નજીક સ્થિત એક દૂરસ્થ વસાહત છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારત સરકારના મહત્વાકાંક્ષી વાઇબ્રન્ટ વિલેજ પ્રોગ્રામ હેઠળ વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય માળખાગત સુવિધાઓ, આજીવિકાની તકો અને આધુનિક સુવિધાઓ દ્વારા સરહદી પ્રદેશોને મજબૂત બનાવવાનો છે.
લગભગ ૧૬,૭૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર સ્થિત, ચુમુરમાં ૨૪ પરિવારો અને ૯૧ લોકોની વસ્તી રહે છે. સ્થાનિક અર્થતંત્ર મોટે ભાગે પશ્મીના ઉછેર અને ઉત્પાદન પર આધારિત છે. આ પ્રોજેક્ટને પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના મજબૂત, આર્ત્મનિભર અને ગતિશીલ સરહદી ગામો બનાવવાના વિઝનને સાકાર કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જાેવામાં આવી રહ્યું છે.
૧૦ સરહદી ગામોને આવરી લેવાનો પ્રથમ તબક્કો
ચુમુર કાર્યક્રમ હેઠળ મોડેલ બોર્ડર વિલેજમાં રૂપાંતર માટે પસંદ કરાયેલા પ્રથમ ૧૦ સરહદી ગામોમાંનો એક છે. આ વિકાસ યોજના ચાર મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે:
માળખાકીય વિકાસ
રોજગાર અને આજીવિકા સર્જન
બધા હવામાન ટકાઉપણું
નાગરિક અને સુરક્ષા દળનું એકીકરણ
આ પહેલનો હેતુ ચુમુરને આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક, પ્રવાસન-સંચાલિત અને આર્થિક રીતે આર્ત્મનિભર સરહદી વસાહતમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે.
દરેક પરિવાર માટે આધુનિક ઘરો
પ્રોજેક્ટ હેઠળ, દરેક પરિવારને શિયાળાના મહિનાઓ દરમિયાન સૌર ઉર્જાનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા અને માઈનસ ૩૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી ઘટી શકે તેવા તાપમાન સામે રક્ષણ પૂરું પાડવા માટે રચાયેલ દક્ષિણ-મુખી નિષ્ક્રિય સૌર ઘર પ્રાપ્ત થશે.
દરેક પરિવારને આ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે:
જાેડાયેલ શૌચાલય સાથેનું આધુનિક ઘર
હોમસ્ટે ચલાવવા માટે એક વધારાનો ઓરડો
કિચન ગાર્ડન માટે સમર્પિત જગ્યા
ઘેટાં અને બકરીઓ માટે શેડ
પશુધનના ચારા માટે સંગ્રહ સુવિધાઓ
અધિકારીઓએ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ સુધીમાં આવાસ બાંધકામ પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે, જે અનુકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓને આધીન છે.
પર્યટન અને પશ્મિના ઉદ્યોગને મોટો વેગ મળશે
સરકાર કોર્ઝોક-હાનલે પ્રવાસન સર્કિટમાં ચુમુરને એક મુખ્ય સ્થળ તરીકે વિકસાવવાની યોજના ધરાવે છે. સ્થાનિક આવક વધારવા અને રોજગારીની તકો ઉભી કરવા માટે અનેક પહેલનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
આમાં શામેલ છે:-
સામુદાયિક કાફેની સ્થાપના
સ્થાનિક હસ્તકલાને પ્રોત્સાહન
પશ્મિના આધારિત ઉદ્યોગોનો વિસ્તરણ
મૂલ્યવર્ધિત પશ્મિના ઉત્પાદનોનો વિકાસ
સત્તાવાળાઓ માને છે કે આ પગલાં સરહદી વિસ્તારોમાંથી સ્થળાંતર ઘટાડીને ટકાઉ આવકના સ્ત્રોત બનાવવામાં મદદ કરશે.
આખું વર્ષ ખેતી માટે હાઇ-ટેક ગ્રીનહાઉસ
ખાદ્ય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા અને રોજગારની તકો ઊભી કરવા માટે, ડિફેન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હાઇ એલ્ટિટ્યુડ રિસર્ચ (ડ્ઢૈંૐછઇ) ના સહયોગથી ૯૦ટ૨૭ ફૂટ માપનું વાણિજ્યિક ગ્રીનહાઉસ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
આ સુવિધા કઠોર આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ છતાં આખું વર્ષ શાકભાજીની ખેતીને સક્ષમ બનાવશે. ગ્રીનહાઉસમાંથી ઉત્પન્ન થતી પેદાશો સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરશે અને ભારતીય સેના અને ઇન્ડો-તિબેટીયન બોર્ડર પોલીસ (ૈં્મ્ઁ) સહિત સુરક્ષા દળોને પણ ટેકો આપશે.
ચુમુર એક ઓલ-વેધર વસાહત બનશે
પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ચુમુર આખા વર્ષ દરમિયાન સંપૂર્ણપણે કાર્યરત રહે. ગામ આ સુવિધાઓથી સજ્જ હશે:
રવિવાર પાણી પુરવઠો
સૌર ઉર્જાથી ચાલતી વીજળી પ્રણાલી
આધુનિક સ્વચ્છતા અને કચરા વ્યવસ્થાપન સુવિધાઓ
ઉન્નત ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી
કઠોર શિયાળા દરમિયાન રહેવાની સ્થિતિમાં સુધારો
આ અપગ્રેડ રહેવાસીઓના જીવનની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરે તેવી અપેક્ષા છે.
કેન્દ્રીય સેવા કેન્દ્ર વિકસાવવામાં આવશે
આ પ્રોજેક્ટમાં એક કેન્દ્રીય સેવા કેન્દ્ર બનાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે જે ગામના સામાજિક અને વહીવટી કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપશે.
કેન્દ્ર હેઠળ આયોજિત સુવિધાઓમાં શામેલ છે:-
શાળાઓ
પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર (ઁૐઝ્ર)
કોમ્યુનિટી હોલ
પાર્ક
કોમ્યુનિટી કાફે
ટુરિસ્ટ ઇન્ટરપ્રિટેશન સેન્ટર (્ૈંઝ્ર)
આ સંકલિત સુવિધા રહેવાસીઓને આવશ્યક સેવાઓની સરળ ઍક્સેસ પ્રદાન કરશે અને પ્રવાસન માળખામાં સુધારો કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
ન્ય્ સરહદી સમુદાયોના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે
આ પ્રસંગે બોલતા, ન્ય્ સક્સેનાએ કહ્યું કે આ પહેલ વિકાસ પ્રોજેક્ટ કરતાં ઘણી વધારે છે. તેમણે તેને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વધારવા અને સ્થાનિક સમુદાયોના જીવનધોરણમાં સુધારો કરવા માટે સરહદી પ્રદેશોને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી એક પરિવર્તનશીલ પ્રયાસ તરીકે વર્ણવ્યું.
તેમણે ભારતીય સેના, ૈં્મ્ઁના જવાનો, સ્થાનિક યુવાનો અને ગ્રામજનોના યોગદાનની પણ પ્રશંસા કરી, વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે ચુમુર મોડેલ બોર્ડર વિલેજ દેશભરના અન્ય ઊંચાઈવાળા સરહદી વિસ્તારોમાં વિકાસ માટે એક માપદંડ તરીકે ઉભરી આવશે.
ચુમુર મોડેલ બોર્ડર વિલેજના મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ
લદ્દાખનું પ્રથમ મોડેલ બોર્ડર વિલેજ
ભારત-ચીન સરહદની નજીક ૧૬,૭૦૦ ફૂટ પર સ્થિત
આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક અને ટકાઉ વસાહત મોડેલ
દરેક પરિવાર માટે આધુનિક આવાસ
પર્યટન અને પશ્મિના આધારિત ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન
સૌર-સંચાલિત માળખાગત સુવિધા
વાણિજ્યિક ગ્રીનહાઉસ દ્વારા વર્ષભર ખેતી
સુરક્ષા દળો અને સ્થાનિક સમુદાયો વચ્ચે મજબૂત સહયોગ
આરોગ્ય, શિક્ષણ અને પર્યટન સુવિધાઓ સાથે કેન્દ્રીય સેવા કેન્દ્ર
આર્ત્મનિભરતા અને સરહદી વિસ્તારોમાંથી સ્થળાંતર અટકાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો
એ નોંધવું યોગ્ય છે કે ચુમુર પ્રોજેક્ટને એક સીમાચિહ્નરૂપ પહેલ તરીકે જાેવામાં આવી રહી છે જે ભારતના દૂરના સરહદી વિસ્તારોમાં વિકાસને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી શકે છે, સાથે સાથે સ્થાનિક આજીવિકા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા બંનેને મજબૂત બનાવી શકે છે.