ઈરાન સાથેની વાટાઘાટોમાં સફળતા તરીકે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઉજવણી કરી રહ્યું છે, તેમ છતાં તેહરાન તરફથી ઉભરતા નિવેદનો સૂચવે છે કે સ્થાયી શાંતિનો માર્ગ વોશિંગ્ટન જે અંદાજ લગાવી રહ્યું છે તેના કરતાં ઘણો જટિલ હોઈ શકે છે. યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે યુએસ-ઈરાન વાટાઘાટોના તાજેતરના રાઉન્ડને “સફળ અંતિમ સોદા માટે સારો પાયો” નાખ્યો હોવાનું ગણાવ્યું. પરંતુ ઈરાનના મુખ્ય વાટાઘાટકાર, મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફની ટિપ્પણીઓ, ખાસ કરીને જ્યારે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના ભવિષ્યની વાત આવે છે, જે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા અવરોધકોમાંના એક છે, ત્યારે એક સંપૂર્ણપણે અલગ ચિત્ર રજૂ કરે છે.
‘હોર્મુઝ ક્યારેય યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિમાં પાછો નહીં આવે’
સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં વાટાઘાટોમાંથી પાછા ફરતી વખતે, ગાલિબાફે જાહેર કર્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ક્યારેય તેની યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિમાં પાછો નહીં આવે અને તેના બદલે તેમણે “ઈરાની વ્યવસ્થા” તરીકે વર્ણવેલ કાર્ય કરશે.
“યુદ્ધની શરૂઆતમાં હું સ્પષ્ટપણે કહેનારા સૌપ્રથમ લોકોમાંનો એક હતો, દરેકને ખબર હોવી જોઈએ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું સંચાલન ક્યારેય યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિમાં પાછું નહીં આવે,” તેમણે કહ્યું. ગાલિબાફે ઈરાનના વોશિંગ્ટન પરના ઊંડા અવિશ્વાસનો પણ પુનરોચ્ચાર કર્યો, સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે “ઈરાને ક્યારેય અમેરિકનો પર વિશ્વાસ કર્યો નથી અને ક્યારેય કરશે પણ નહીં.”
હોટલાઈન કરાર
કટ્ટરપંથી વાણી-વર્તન છતાં, ઈરાને પુષ્ટિ આપી કે બંને પક્ષો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઘટનાઓ અટકાવવા માટે સીધી વાતચીત પદ્ધતિ સ્થાપિત કરવા સંમત થયા છે. ગાલિબાફના જણાવ્યા મુજબ, તેહરાન અને વોશિંગ્ટન એક “ટેલિફોન હોટલાઈન અને સંકલન કેન્દ્ર” બનાવવા માટે સંમત થયા છે જેનો સંપર્ક જહાજો કરી શકે છે જો વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગને પાર કરતી વખતે વિવાદ, મૂંઝવણ અથવા નેવિગેશનલ ચિંતાઓ ઊભી થાય.
“જો અમેરિકનોને કોઈ પણ બાબતમાં કોઈ વાંધો હોય, અથવા જો કોઈ જહાજો અથવા જહાજોને કોઈપણ માર્ગ અથવા કોઈપણ વસ્તુ પર સ્પષ્ટતાની જરૂર હોય, તો તેઓ કૉલ કરી શકે છે,” ગાલિબાફે કહ્યું.
તેમણે ઉમેર્યું કે ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાઓને કડક રીતે લાગુ કરશે અને કોઈપણ ગેરસમજને દૂર કરવા માટે ઝડપથી આગળ વધશે.
ટ્રમ્પ ‘સંપૂર્ણ નિયંત્રણ‘ વાર્તા પર બમણું કરે છે
જ્યારે ઈરાન સ્ટ્રેટના સંચાલનમાં વધુ અગ્રણી ભૂમિકા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, ત્યારે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વારંવાર આગ્રહ કર્યો છે કે વોશિંગ્ટન નિશ્ચિતપણે નિયંત્રણમાં રહે. મંગળવારે ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારોને સંબોધતા ટ્રમ્પે કહ્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર “સંપૂર્ણ નિયંત્રણ” ધરાવે છે અને જળમાર્ગને ખુલ્લો રાખવા માટે અમેરિકન નૌકાદળ શક્તિને શ્રેય આપ્યો.
“આપણી પાસે સ્ટ્રેટ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. અમારી પાસે નૌકાદળ છે, નાકાબંધી હતી, જે બોમ્બ ફેંકવા કરતાં વધુ અસરકારક હતી. અમે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંદર્ભમાં ખૂબ સારું કરી રહ્યા છીએ,” ટ્રમ્પે કહ્યું. વિરોધાભાસી નિવેદનો તેહરાન અને વોશિંગ્ટન ગલ્ફમાં સંઘર્ષ પછીની સુરક્ષા સ્થાપત્યને કેવી રીતે જુએ છે તે વચ્ચે વધતા અંતરને ઉજાગર કરે છે.
અંતિમ સોદા માટેનો રોડમેપ
સોમવારે વાટાઘાટોનો તાજેતરનો રાઉન્ડ પૂર્ણ થયો જેમાં બંને પક્ષો ૬૦ દિવસની અંદર વ્યાપક સમાધાન મેળવવાના હેતુથી રોડમેપ પર સંમત થયા. સંયુક્ત નિવેદન અનુસાર, તેહરાન અને વોશિંગ્ટને તાત્કાલિક તકનીકી વાટાઘાટો શરૂ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી છે અને અંતિમ કરાર તરફ પ્રગતિનું નિરીક્ષણ કરવા માટે એક ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિની સ્થાપના કરી છે.
નિવેદનમાં લશ્કરી ઉથલપાથલને રોકવા અને નાજુક યુદ્ધવિરામ પ્રક્રિયાને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેબનોનને સંડોવતા સંઘર્ષ-મુક્તિ પદ્ધતિની રચનાની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. વાન્સે સંકેત આપ્યો કે વોશિંગ્ટન વેપારને ટેકો આપવા અને આર્થિક જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવાના વ્યાપક પ્રયાસના ભાગ રૂપે ચોક્કસ ઈરાની સંપત્તિઓને અનફ્રીઝ કરવાનું વિચારી શકે છે.
ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ પાછળથી દાવો કર્યો હતો કે તેલ અને પેટ્રોકેમિકલ નિકાસને પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે, નાકાબંધી હટાવવામાં આવી છે અને વ્યાપક પુનનિર્ર્માણ અને વિકાસ પહેલના ભાગ રૂપે કેટલીક સ્થિર સંપત્તિઓ મુક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
જોકે, વાટાઘાટો પછી બહાર પાડવામાં આવેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં સંપત્તિ મુક્તિનો કોઈ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી, જેના કારણે કોઈપણ આર્થિક છૂટછાટોની હદ અંગે પ્રશ્નો હજુ પણ વણઉકેલાયેલા છે.