અમેરિકા સાથે શાંતિ વાટાઘાટો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમમાં, ઈરાનના સંયુક્ત લશ્કરી કમાન્ડે ગુરુવારે ચેતવણી આપી હતી કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તમામ તેલ ટેન્કરોએ તેના મંજૂર માર્ગોનો ઉપયોગ કરવો પડશે નહીંતર “જબરદસ્ત પ્રતિક્રિયા”નો સામનો કરવો પડશે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર ફરીથી તણાવ વધશે. પર્શિયન ગલ્ફનું સાંકડું મુખ, સ્ટ્રેટ, ઈરાન યુદ્ધનો કાયમી અંત લાવવા માટેની વાટાઘાટોમાં મુખ્ય મુદ્દાઓમાંનો એક તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
યુએસ અને ઈરાની રાજદ્વારીઓ કતારમાં મધ્યસ્થીઓ સાથે મળ્યા
ઈરાની રાજ્ય ટેલિવિઝન દ્વારા અહેવાલ કરાયેલ ખાતમ અલ-અંબિયા લશ્કરી કમાન્ડનું નિવેદન બુધવારે કતારમાં યુએસ અને ઈરાની રાજદ્વારીઓ મધ્યસ્થીઓ સાથે મળ્યા પછી આવ્યું છે.
ઈરાન તરફથી ધમકી શા માટે ઉભી થઈ તે સ્પષ્ટ નથી. જાે કે, યુએસ લશ્કરના સેન્ટ્રલ કમાન્ડે બહેરીનમાં મધ્યપૂર્વીય રાષ્ટ્રોના અધિકારીઓ સાથેની બેઠક વિશે એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે “નેતાઓએ સ્ટ્રેટ દ્વારા મુક્ત વાણિજ્ય પ્રવાહ માટે તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા પર ભાર મૂક્યો”.
આ વાક્યથી ઈરાન ગુસ્સે થઈ ગયું હશે, જે ફેબ્રુઆરીમાં યુદ્ધની શરૂઆતમાં જ મૃત્યુ પામેલા સ્વર્ગસ્થ સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના અંતિમ સંસ્કાર માટે આ સપ્તાહના અંતે શરૂ થતી તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાન શું કહે છે તે અહીં છે
“હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાનના ઇસ્લામિક રિપબ્લિકના નેવિગેશન પ્રોટોકોલનું પાલન કરવામાં કોઈપણ નિષ્ફળતા, નિર્ધારિત માર્ગથી વિચલન અથવા અવગણનાનો સામનો સશસ્ત્ર દળો તરફથી તાત્કાલિક અને બળપૂર્વક કરવામાં આવશે, જે ઉલ્લંઘન કરનારા જહાજાેની સુરક્ષાને જાેખમમાં મૂકે છે,” ઈરાની નિવેદનમાં જણાવાયું છે.
તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે સ્ટ્રેટમાં યુએસ દળો દ્વારા દખલગીરી “ઝડપી અને નિર્ણાયક પ્રતિક્રિયા” સાથે કરવામાં આવશે. ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ૬૦ દિવસ માટે ચાર્જ ચૂકવ્યા વિના જહાજાેને પસાર થવા દેવા માટે વચગાળાના કરારના ભાગ રૂપે સંમતિ આપી હતી. પરંતુ તેહરાને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેણે જહાજાેના રૂટને નિયંત્રિત કરવા જાેઈએ અને બાદમાં પેસેજ માટે ફી વસૂલવી જાેઈએ, જે જળમાર્ગમાં દાયકાઓની પ્રથાને તોડી નાખે છે.
અમેરિકા અને આરબ રાજ્યો ઈરાન દ્વારા સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા માટે ચાર્જ વસૂલવા સામે અસંમત છે
યુએસએ અને ઘણા ગલ્ફ આરબ રાજ્યો કહે છે કે તેઓ ઈરાન દ્વારા સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવા માટે ચાર્જ વસૂલવા માટે સંમત થશે નહીં. ઓમાન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સી દ્વારા ઓમાનના કિનારા નજીક એક નવો માર્ગ શરૂ કરવાના પ્રયાસથી ગયા સપ્તાહના અંતે સમગ્ર મધ્યપૂર્વમાં હુમલાઓ શરૂ થયા, જે તણાવને ઉજાગર કરે છે.
હુમલાઓ છતાં, સ્ટ્રેટમાં જહાજાેનો ટ્રાફિક ફરી ચાલુ રહ્યો. મરીન ડેટા અને વિશ્લેષણ કંપની લોયડ્સ લિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ અનુસાર, ગયા અઠવાડિયે ઓછામાં ઓછા ૨૫૮ જહાજાેએ જળમાર્ગ પસાર કર્યો, જેમાં બે વ્યાપારી જહાજાે પર ઈરાની હુમલાઓનો સમાવેશ થાય છે. તે પાછલા અઠવાડિયાના ૧૩૮ જહાજાેથી વધુ છે.
લોયડ્સના મુખ્ય સંપાદક રિચાર્ડ મીડે ગુરુવારે એક વેબિનાર દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે ૨૫ અને ૨૭ જૂનના રોજ ઈરાનના હુમલા “ભૂલી ગયા હોય તેવું લાગે છે.” હડતાળ પછી સ્ટ્રેટમાં ટ્રાફિક થોડો ધીમો પડી ગયો છે અને યુદ્ધ પહેલા જાેવા મળતા સ્તરથી ઘણો નીચે છે, જ્યારે લગભગ ૧૩૦ જહાજાે દરરોજ પસાર થતા હતા. અને જહાજ સંચાલકોને ઈરાનની માંગણીઓનું પાલન કરવું અથવા યુએસ દળો દ્વારા દેખરેખ હેઠળ ઓમાનથી દૂરના માર્ગનો સામનો કરવો વચ્ચે પસંદગી કરવાની હોવાથી, “આ પરિસ્થિતિ વિશે કંઈ સ્થિર નથી,” મીડે કહ્યું.