નવી દિલ્હીમાં ૧૮મી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટના બીજા દિવસે, રવિવારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બ્રિક્સ અધ્યક્ષપદ માટે ભારતની ચાર મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ પર ભાર મૂક્યો: સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહયોગ અને ટકાઉપણું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતે આ ચાર સ્તંભો પર પોતાના પ્રયાસો કેન્દ્રિત કર્યા છે અને સભ્ય દેશોના સહયોગથી આ સમૂહ પોતાની સહિયારી દ્રષ્ટિને “પરસ્પર લાભદાયી સહયોગ” માં પરિવર્તિત કરવામાં સફળ રહ્યો છે તે બદલ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.
સમિટને સંબોધતા મોદીએ વધતા જતા વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવાની બ્રિક્સ દેશોની ક્ષમતાને મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે વિશ્વભરમાં તણાવની સ્થિતિ સતત વધી રહી છે અને તેની સામાન્ય લોકોના જીવન પર નોંધપાત્ર અસર પડી રહી છે.
“કોઈપણ સંકટ માત્ર એક જ પ્રદેશ પૂરતું સીમિત રહેતું નથી”
વૈશ્વિક તણાવ વધી રહ્યો છે અને સામાન્ય લોકોને અસર કરી રહ્યો છે તેવા સમયે મોદીએ સ્થિતિસ્થાપકતાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે રોગચાળા, આબોહવા સંબંધિત આપત્તિઓ અને સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપોએ દર્શાવ્યું છે કે પરસ્પર જાેડાયેલા વિશ્વમાં, સંકટની અસર તે પ્રદેશની સીમાઓથી ઘણી આગળ વિસ્તરી શકે છે જ્યાં તે ઉદ્ભવ્યું હોય.
“આજે વિશ્વમાં તણાવની સંખ્યા સતત વધી રહી છે,” એમ કહીને મોદીએ ઉમેર્યું કે આવી ઘટનાઓની લોકોના જીવન પર “નોંધપાત્ર અને વ્યાપક નકારાત્મક અસર” પડી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે તેથી જ બ્રિક્સે સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે અને પડકારોને વહેલા ઓળખવા, તૈયાર રહેવા અને તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
આ પ્રયાસના ભાગરૂપે, મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ચેપી રોગોની રોકથામ અને તેના પ્રતિભાવ માટે ‘બ્રિક્સ ઇન્ટિગ્રેટેડ અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમ‘ (સંકટની પૂર્વ-ચેતવણી આપતી સંકલિત પ્રણાલી) પર સર્વસંમતિ સાધવામાં આવી છે. તેમણે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન માટે ‘અર્લી વોર્નિંગ ડેટા ઇન્ટિગ્રેશન ગાઇડલાઇન્સ‘ (પૂર્વ-ચેતવણી ડેટા સંકલન માર્ગદર્શિકા) તૈયાર કરવામાં આવી હોવાની પણ જાહેરાત કરી હતી.
“વિકાસ અને પર્યાવરણ એકબીજાના પૂરક છે”
ટકાઉપણા વિશે વાત કરતા મોદીએ કહ્યું કે ભારતનો અભિગમ દેશની તે સાંસ્કૃતિક માન્યતા પર આધારિત છે જેમાં પ્રકૃતિને માતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે વિકાસ અને પર્યાવરણના રક્ષણને એકબીજાના વિકલ્પ તરીકે ન જાેવું જાેઈએ. “ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પ્રકૃતિને માતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે,” એમ કહીને મોદીએ ઉમેર્યું કે વિકાસ અને પર્યાવરણ “એકબીજાના વિકલ્પ નથી, પરંતુ એકબીજાના પૂરક છે”. તેમણે કહ્યું કે બ્રિક્સે માનવ વિકાસ અને પર્યાવરણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે; તેમણે આને ટકાઉપણાનો પાયો અને ભાવિ પેઢીઓ પ્રત્યેની જવાબદારી ગણાવી હતી. આ દિશામાં અનેક પહેલ કરવામાં આવી છે, જેમાં સ્માર્ટ ગ્રીડ અને ઊર્જા સંગ્રહ (ીહીખ્તિઅ જંર્ટ્ઠિખ્તી) માટે ‘બ્રિક્સ ડિજિટલ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ‘નો સમાવેશ થાય છે. મોદીના જણાવ્યા અનુસાર, આ કેન્દ્ર સ્વચ્છ ઊર્જા પ્રણાલીઓને વધુ વિશ્વસનીય, કાર્યક્ષમ અને સુલભ બનાવવામાં મદદ કરશે. તેમણે કૃષિ ઇકોલોજી અને પુનર્જીવિત કૃષિ માટે શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, જે પરંપરાગત જ્ઞાનને આધુનિક વિજ્ઞાન સાથે જાેડવાનો પ્રયાસ કરશે. સમુદાય-આધારિત આબોહવા અનુકૂલન માટેના સિદ્ધાંતો પણ ઘડવામાં આવ્યા છે, જેમાં સ્વદેશી જ્ઞાનને આબોહવા ક્રિયા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પાયા તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
સ્ટાર્ટઅપ્સ, સ્જીસ્ઈજ અને ડિજિટલ કૃષિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો
ભારતના મ્ઇૈંઝ્રજી કાર્યસૂચિના બીજા મુખ્ય ક્ષેત્ર તરીકે નવીનતા ઉભરી આવી છે. મોદીએ કહ્યું કે મ્ઇૈંઝ્રજી ઇન્ક્યુબેટર નેટવર્ક સભ્ય દેશોમાં સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઇન્ક્યુબેટર્સને જાેડશે. ભારતે નવીન અને સ્કેલેબલ ઉકેલોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મ્ઇૈંઝ્રજી સ્ટાર્ટઅપ ઇનોવેશન ફંડનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. તે જ સમયે, ડિજિટલ કૃષિ પર મ્ઇૈંઝ્રજી નેટવર્ક કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ભૂ-અવકાશી ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ જાહેર માળખાને તેમની વ્યવહારિક જરૂરિયાતો સાથે સંરેખિત કરીને ખેડૂતો માટે નવી તકો ઊભી કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
પીએમ મોદીએ ચેતવણી પણ આપી હતી કે, ટેકનોલોજી અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજાેનું શસ્ત્રીકરણ સહિયારી પ્રગતિને અવરોધી શકે છે. તેમણે ટેકનોલોજી અપનાવવામાં સમાવેશકતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. પ્રધાનમંત્રીએ મ્ઇૈંઝ્રજી સ્જીસ્ઈ સહકાર પોર્ટલ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો, જે નાના ઉદ્યોગોને જ્ઞાન, નાણાં અને નવા બજારો સાથે જાેડવા માટે શરૂ કરવામાં આવ્યો છે.
બ્રિક્સ કનેક્ટ કૌશલ્ય અને મહિલાઓની ભાગીદારી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે
સહકાર સ્તંભ હેઠળ, મોદીએ બ્રિક્સ કનેક્ટ પહેલ પર પ્રકાશ પાડ્યો, જેણે કૌશલ્ય, રોજગારક્ષમતા, કાર્યબળમાં મહિલાઓની ભાગીદારી, સામાજિક સુરક્ષા અને ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. તેમણે બ્રિક્સ શહેરી ગતિશીલતા હબની સ્થાપનાની પણ જાહેરાત કરી, જેનો હેતુ બ્રિક્સ દેશોના શહેરો વચ્ચે શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓના આદાનપ્રદાનને સરળ બનાવવાનો છે.
વડાપ્રધાન મોદી દ્વારા પ્રકાશિત બીજી મુખ્ય પહેલ બ્રિક્સ લોજિસ્ટિક સપ્લાય ચેઇન કોઓપરેશન ફ્રેમવર્ક હતી, જે તેમણે કહ્યું હતું કે સપ્લાય ચેઇનને વધુ વિશ્વસનીય અને સ્થિતિસ્થાપક બનાવવામાં મદદ કરશે.
“અમે ઇચ્છીએ છીએ કે સામાન્ય નાગરિકો સક્રિય સહભાગી બને”
મોદીએ કહ્યું કે ભારતનો અભિગમ સરકારોથી આગળ બ્રિક્સ સહયોગને વિસ્તૃત કરવાનો અને સમાજના વિવિધ વર્ગો જૂથની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈ શકે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો રહ્યો છે. “ભારતે બ્રિક્સ પ્લેટફોર્મ દ્વારા મિત્રતા, ભાગીદારી અને સહકારની ભાવનાને આગળ ધપાવી છે,” મોદીએ કહ્યું.
સાથેજ વડાપ્રધાન મોદીએ ઉમેર્યું હતું કે, ભારતે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે બ્રિક્સ (મ્ઇૈંઝ્રજી) સહયોગ માત્ર સરકારો પૂરતો સીમિત ન રહે, પરંતુ તેમાં ઉદ્યોગસાહસિકો, ખેડૂતો, સંશોધકો, મહિલાઓ, યુવાનો અને સામાન્ય નાગરિકોનો પણ સમાવેશ થાય. વડાપ્રધાને કહ્યું કે ભારતની અધ્યક્ષતા દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવેલી પહેલો સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહયોગ અને ટકાઉપણું – એ ચાર સ્તંભોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે સંતોષ વ્યક્ત કર્યો કે બ્રિક્સ ભાગીદારોના સમર્થનથી, આ સમૂહ પોતાની સહિયારી દ્રષ્ટિને વ્યવહારુ સહયોગ અને ‘બંને પક્ષો માટે લાભદાયક‘ (ુૈહ-ુૈહ) પરિણામોમાં પરિવર્તિત કરવામાં સફળ રહ્યો છે.