‘મિનિસ્ટ્રી ઓફ સ્ટેટિસ્ટિક્સ એન્ડ પ્રોગ્રામ ઈમ્પ્લીમેન્ટેશન‘ (આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય) દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં ભારતનો છૂટક ફુગાવો વધીને ૫.૫૪ ટકા થયો છે, જે ઓગસ્ટમાં ૪.૮૩ ટકા હતો; આ વધારો મુખ્યત્વે ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને કારણે થયો છે.
કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ પર આધારિત ફુગાવામાં માસિક ધોરણે ૭૧ બેઝિસ પોઈન્ટનો વધારો થયો છે, જ્યારે કન્ઝ્યુમર ફૂડ પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ દ્વારા માપવામાં આવતો ખાદ્ય ફુગાવો ઓગસ્ટના ૫.૯૭ ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૭.૭૪ ટકા પર પહોંચ્યો છે.
તાજેતરના આંકડા ઘરના બજેટ પર ફરીથી વધેલા દબાણને દર્શાવે છે, જેમાં ખાદ્યપદાર્થોના ભાવ ફુગાવાનું મુખ્ય કારણ બની રહ્યા છે.
ખાદ્ય ફુગાવામાં વધારો
ગ્રામીણ અને શહેરી એમ બંને વિસ્તારોમાં ખાદ્ય ફુગાવામાં વધારો જાેવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બરમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખાદ્ય ફુગાવો ૮.૦૬ ટકા રહ્યો હતો, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં તે ૭.૧૮ ટકા હતો.
ખાદ્યપદાર્થોના ભાવમાં થયેલો આ વધારો ખાસ કરીને રસોડાની આવશ્યક વસ્તુઓમાં સ્પષ્ટપણે જાેવા મળ્યો હતો. ડુંગળીના ભાવમાં ફુગાવો ઓગસ્ટના ૪૮.૭૮ ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૧૦૮.૦૯ ટકા નોંધાયો હતો, જે સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી પાંચ મુખ્ય વસ્તુઓમાં સૌથી વધુ ફુગાવો ધરાવતી વસ્તુ બની છે.
સુધારેલા ૨૦૨૪ના આધાર વર્ષનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવેલા કન્ઝ્યુમર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ (ઝ્રઁૈં) ના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે શહેરોની સરખામણીમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ફુગાવો વધુ રહ્યો છે. ગ્રામીણ ફુગાવો ઓગસ્ટના ૫.૨૪ ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૬.૦૮ ટકા થયો છે, જ્યારે શહેરી ફુગાવો ૪.૩૧ ટકાથી વધીને ૪.૮૮ ટકા થયો છે.
ગ્રામીણ ભારતમાં ખાદ્ય ફુગાવો ૮.૦૬ ટકા રહ્યો હતો, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં તે ૭.૧૮ ટકા હતો.
ડુંગળીના ભાવમાં ૧૦૮%નો ઉછાળો; આદુ અને લસણ પણ મોંઘા થયા
વ્યક્તિગત વસ્તુઓમાં, ડુંગળીના ભાવમાં સૌથી વધુ વધારો નોંધાયો છે; તેનો ફુગાવો ઓગસ્ટના ૪૮.૭૮ ટકાથી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૧૦૮.૦૯ ટકા પર પહોંચ્યો છે. ચાંદીના ઘરેણાંમાં ૮૭.૮૦%નો ફુગાવો નોંધાયો હતો, ત્યારબાદ આદુમાં ૬૨.૮૫%, લસણમાં ૫૪.૬૨% અને લીંબુમાં ૩૬.૪૧%નો વધારો જાેવા મળ્યો હતો.
જાેકે, કેટલાક શાકભાજીએ ગ્રાહકોને રાહત આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. બટાકાના ભાવમાં વાર્ષિક ધોરણે ૧૧.૫૦%નો ઘટાડો થયો હતો, જ્યારે ટામેટાના ભાવમાં ૮.૬૨%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. ભીંડાના ભાવમાં ૪.૪૮% અને નાળિયેરના ભાવમાં ૩.૯૯%નો ઘટાડો થયો હતો.
ગયા વર્ષના સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં મોટર કાર અને જીપના ભાવમાં પણ ૪.૫૧%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
ખાદ્યપદાર્થો ઉપરાંત, સપ્ટેમ્બરમાં રેસ્ટોરન્ટ અને રહેઠાણ સેવાઓમાં ફુગાવો ૯.૩૬% રહ્યો હતો.
વ્યક્તિગત સંભાળ, સામાજિક સુરક્ષા અને પરચુરણ વસ્તુઓ તથા સેવાઓની વ્યાપક શ્રેણીમાં ૧૩.૭૫%નો ફુગાવો નોંધાયો હતો.
પરિવહન ક્ષેત્રે ફુગાવો ૫.૦૧% રહ્યો હતો, જ્યારે કપડાં અને પગરખાંમાં ફુગાવો ૩.૯૩% હતો. આવાસ, પાણી, વીજળી, ગેસ અને અન્ય ઇંધણના ભાવમાં ૨.૭૪%નો ફુગાવો નોંધાયો હતો.
આરોગ્ય સેવાઓમાં ફુગાવાનો દર પ્રમાણમાં ઓછો એટલે કે ૧.૪૦% રહ્યો હતો, જ્યારે શિક્ષણ સેવાઓમાં ફુગાવો ૩.૯૪% હતો.
કયા રાજ્યોમાં સૌથી વધુ ફુગાવો નોંધાયો?
મુખ્ય રાજ્યોમાં, તમિલનાડુમાં છૂટક ફુગાવો ૬.૮૧% નોંધાયો હતો, ત્યારબાદ ઓડિશામાં ૬.૭૦%, મધ્ય પ્રદેશમાં ૬.૬૮%, તેલંગાણામાં ૬.૬૪% અને આંધ્ર પ્રદેશમાં ૬.૨૯% ફુગાવો રહ્યો હતો.
ઉત્તર પ્રદેશમાં ફુગાવો ૬.૦૮% નોંધાયો હતો, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં તે ૫.૧૮% રહ્યો હતો. દિલ્હીમાં ફુગાવો નોંધપાત્ર રીતે ઓછો એટલે કે ૩.૪૦% રહ્યો હતો.
સ્ર્જીઁૈં (સાંખ્યિકી અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય) એ જણાવ્યું હતું કે ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ના સમયગાળાને આવરી લેતો આગામી ઝ્રઁૈં (ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક) રિપોર્ટ ૧૨ નવેમ્બરે જાહેર કરવામાં આવશે.
ૈંજીમ્ના પ્રોફેસરે કૃત્રિમ રીતે નીચા વ્યાજ દરો સામે ચેતવણી આપી
આજે અગાઉ, ઇન્ડિયન સ્કૂલ ઓફ બિઝનેસ (ૈંજીમ્)ના પ્રોફેસર પ્રસન્ન તંત્રીએ ચેતવણી આપી હતી કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના વ્યાજ દરોને કૃત્રિમ રીતે નીચા રાખવાના પ્રયાસો ફુગાવાના દબાણમાં વધારો કરી શકે છે અને બોન્ડ માર્કેટની સ્થિરતાને નબળી પાડી શકે છે. “રૂપિયાને બચાવવા માટે ઇમ્ૈં ગેરંટી હેઠળ એકત્ર કરાયેલા ઇં૧૪૩ બિલિયન ઉધાર નાણાંમાંથી આપણે પહેલાથી જ ઇં૪૩ બિલિયન ગુમાવી ચૂક્યા છીએ. નીતિ નિર્માતાઓએ એ સ્વીકારવું જાેઈએ કે ગયા વર્ષે ખુલ્લા બજાર કામગીરી દ્વારા વ્યાજ દર કૃત્રિમ રીતે નીચા રાખવા માટે નાણાં છાપવા એ સમસ્યાનો એક ભાગ છે,” તેમણે ઠ પર કહ્યું.
તેમણે ઉમેર્યું કે જ્યારે વ્યાપક નાણાં પુરવઠો ય્ડ્ઢઁ ના લગભગ ૯૦% સુધી પહોંચી ગયો છે, “ર્ઝ્રંફૈંડ્ઢ દરમિયાન છેલ્લે જાેવા મળેલ સ્તર, અને ઇમ્ૈં ની બેલેન્સ શીટ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગઈ છે ત્યારે સટોડિયાઓને દોષ આપવા અને બેન્ડ-એઇડ સોલ્યુશન્સનો આશરો લેવાથી ફુગાવાના દબાણને રોકી શકાતું નથી.
પ્રોફેસરે ૧૦-વર્ષના સરકારી બોન્ડ પર વધતી ઉપજ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું, ચેતવણી આપી કે નીતિ નિર્માતાઓ લાંબા ગાળાના ઉધાર ખર્ચમાં સ્થિરતા ગુમાવવાનું જાેખમ ધરાવે છે જે નોંધપાત્ર ખર્ચે પ્રાપ્ત થાય છે. “જાે નીતિ નિર્માતાઓ હવે કાર્યવાહી નહીં કરે, તો તેઓને પછીથી વધુ આક્રમક રીતે કાર્ય કરવાની ફરજ પડશે. જ્યારે વિશ્વનો મોટાભાગનો ભાગ હકારાત્મક વાસ્તવિક વળતર આપે છે ત્યારે આપણે શૂન્ય વાસ્તવિક વ્યાજ દરો ટકાવી શકતા નથી,” તંત્રીએ લખ્યું.
ઇમ્ૈં એ ૭ ઓક્ટોબરના રોજ તેનો બેન્ચમાર્ક રેપો રેટ ૨૫ બેસિસ પોઈન્ટ વધારીને ૫.૫૦% કર્યો. તંત્રીએ આ પગલાનું સ્વાગત કર્યું, પરંતુ કહ્યું કે કેન્દ્રીય બેંક મોડું થયું.