એક મોટા રાજદ્વારી ઘટનાક્રમમાં, તાલિબાન સરકારના અફઘાન વિદેશ પ્રધાન અમીર ખાન મુત્તાકી ૯ ઓક્ટોબરે ભારતની મુલાકાતે આવવાના છે. ઓગસ્ટ ૨૦૨૧માં તાલિબાને અફઘાનિસ્તાન પર કબજાે મેળવ્યો ત્યારથી કાબુલથી નવી દિલ્હીની આ પહેલી ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાત હશે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદે પણ મુત્તાકીને ૯ થી ૧૬ ઓક્ટોબર વચ્ચે અસ્થાયી મુસાફરી મુક્તિ આપી છે, જે કાબુલ અને પ્રાદેશિક શક્તિઓ બંને માટે આ મુલાકાતના મહત્વને ધ્યાનમાં લે છે. “૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ ના રોજ, ઠરાવ ૧૯૮૮ (૨૦૧૧) અનુસાર સ્થાપિત સુરક્ષા પરિષદ સમિતિએ અમીર ખાન મોત્તાકી (્છૈ. ૦૨૬) ને ૯ થી ૧૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ દરમિયાન નવી દિલ્હી, ભારતની મુલાકાત લેવા માટે મુસાફરી પ્રતિબંધમાંથી મુક્તિને મંજૂરી આપી હતી,” સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદે એક નિવેદનમાં લખ્યું.
માહિતી મુજબ, ભારતીય રાજદ્વારી વર્તુળો ઘણા મહિનાઓથી આ મુલાકાતની તૈયારી કરી રહ્યા છે. જાન્યુઆરીથી, વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્ત્રી સહિત ભારતીય અધિકારીઓએ દુબઈ જેવા તટસ્થ સ્થળોએ મુત્તાકી અને અન્ય તાલિબાન નેતાઓ સાથે અનેક રાઉન્ડની વાતચીત કરી છે. મે મહિનામાં, વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ ભારતના ઓપરેશન સિંદૂર પછી મુત્તકી સાથે વાત કરી હતી, જે ૨૦૨૧ પછીનો પ્રથમ મંત્રી સ્તરનો સંપર્ક હતો. તે વાતચીત દરમિયાન, જયશંકરે પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની નિંદા કરવા બદલ તાલિબાનનો આભાર માન્યો હતો અને ભારતની “અફઘાન લોકો સાથે પરંપરાગત મિત્રતા” ને ફરીથી સમર્થન આપ્યું હતું.
આતંકવાદી હુમલાઓની તાલિબાને નિંદા કરી હતી
એપ્રિલની શરૂઆતમાં, કાબુલમાં ભારતીય અધિકારીઓ સાથેની બેઠક દરમિયાન તાલિબાને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાની સખત નિંદા કરી હતી. આ નિવેદનને એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન તરીકે જાેવામાં આવ્યું હતું, જે દર્શાવે છે કે ભારત અને અફઘાનિસ્તાન પાકિસ્તાન પ્રાયોજિત આતંકવાદનો સામનો કરવા માટે એકરૂપ હતા. ત્યારથી, નવી દિલ્હીએ અફઘાનિસ્તાનને માનવતાવાદી સહાયનો વિસ્તાર કર્યો છે, જેમાં ખોરાક, દવાઓ અને માળખાગત સહયોગનો સમાવેશ થાય છે.
ભારતનો અફઘાનિસ્તાન પ્રત્યે માનવતાવાદી સંપર્ક
સપ્ટેમ્બરમાં અફઘાનિસ્તાનમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપ બાદ, ભારત પ્રતિભાવ આપનારા પ્રથમ દેશોમાંનો એક હતો અને ૧,૦૦૦ પરિવાર તંબુ અને ૧૫ ટન ખાદ્ય પુરવઠો મોકલ્યો હતો. તે પછી તરત જ, દવાઓ, સ્વચ્છતા કીટ, ધાબળા અને જનરેટર સહિત વધારાની ૨૧ ટન રાહત સામગ્રી મોકલવામાં આવી હતી. ૨૦૨૧ માં તાલિબાનના કબજા પછી, ભારતે અફઘાનિસ્તાનને લગભગ ૫૦,૦૦૦ ટન ઘઉં, ૩૩૦ ટનથી વધુ દવાઓ અને રસીઓ, ૪૦,૦૦૦ લિટર જંતુનાશકો અને અન્ય આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પૂરી પાડી છે, જે ગંભીર મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહેલા લાખો અફઘાનિસ્તાનને મહત્વપૂર્ણ સહાય પૂરી પાડે છે.
પ્રદેશ માટે વ્યૂહાત્મક અસરો
અહીં નોંધનીય છે કે મુત્તાકીની આગામી મુલાકાતને પાકિસ્તાન માટે રાજદ્વારી આંચકા તરીકે જાેવામાં આવી રહી છે, જેણે પરંપરાગત રીતે કાબુલ પર મજબૂત પ્રભાવ જાળવી રાખ્યો છે. પાકિસ્તાને ૮૦,૦૦૦ થી વધુ અફઘાન શરણાર્થીઓને દેશનિકાલ કર્યા પછી આ વર્ષની શરૂઆતમાં ઇસ્લામાબાદ અને તાલિબાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ખટાશ આવી હતી, જેનાથી ભારતને તેની ભૂમિકા વિસ્તારવા માટે જગ્યા મળી હતી. વિશ્લેષકો કહે છે કે આ મુલાકાત કાબુલના તેના વિદેશી સંબંધોને વૈવિધ્યીકરણ કરવાના અને પાકિસ્તાન પર ર્નિભરતા ઘટાડવાના ઇરાદાનો સંકેત આપે છે. ભારત માટે, તાલિબાન સાથે સીધી જાેડાણ એ એક ગણતરીપૂર્વકનું પગલું છે જેનો હેતુ તેના સુરક્ષા હિતોનું રક્ષણ કરવા, આતંકવાદી જાેખમોનો સામનો કરવા અને પ્રદેશમાં ચીની અને પાકિસ્તાની પ્રભાવને સંતુલિત કરવાનો છે.