શાંતિ સંધિ અંગે દિવસો સુધી ચાલેલા સસ્પેન્સ પછી, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (યુએસ) અને ઈરાન વચ્ચે એક કરાર થયો છે જે આ સપ્તાહના અંતે યુરોપમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે. ટ્રમ્પ, જેમણે અગાઉ ઈરાન પર નવા હુમલાઓ અટકાવ્યા હતા, તેમણે કહ્યું કે આ કરાર પર ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સની હાજરીમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવશે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીએ વ્યક્તિગત રીતે આ કરારને મંજૂરી આપી છે. “મને ખબર નથી કે તમે સાંભળ્યું છે કે નહીં, પરંતુ અમે આજે (ગુરુવારે) ઈરાન સાથે યુદ્ધ સમાપ્ત કર્યું છે, અને તેઓ ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્ર ન રાખવા માટે સંમત થયા છે, જેનો અમે આગ્રહ રાખ્યો હતો. આ જ સમગ્ર હેતુ હતો,” ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસના ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારોને જણાવ્યું હતું.
નોંધનીય છે કે, ટ્રમ્પે કહ્યું કે પરમાણુ શસ્ત્ર બનાવવાના તેના પ્રયાસને સમાપ્ત કરવા માટે સંમત થયા છે. ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સૌથી મોટો વિવાદાસ્પદ મુદ્દો રહ્યો છે, તે ટ્રમ્પ વહીવટનું મુખ્ય લક્ષ્ય રહ્યું છે કે મધ્ય પૂર્વ રાષ્ટ્ર પરમાણુ શસ્ત્ર બનાવવામાં નિષ્ફળ જાય.
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર અમેરિકા-ઈઝરાયલ એક જ પાના પર છે
અગાઉ, ટ્રમ્પે એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે જાે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર પર હાથ મેળવે તો ઈરાન ઈઝરાયલ અને યુરોપને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. આ ક્ષેત્રમાં અમેરિકાના મુખ્ય સાથી ઈઝરાયલે પણ આ મુદ્દા પર ટ્રમ્પના વલણને સમર્થન આપ્યું છે અને વારંવાર કહ્યું છે કે ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવાની મંજૂરી આપી શકાતી નથી.
ગુરુવારે, ટ્રમ્પે શાંતિ કરારની જાહેરાત કર્યા પછી, ઈઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવા અંગે ટ્રમ્પની પ્રતિબદ્ધતાઓનું સ્વાગત કર્યું અને કહ્યું કે આ કરારમાં તેહરાનના સમૃદ્ધ પરમાણુ સામગ્રીને દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ શામેલ હોવો જાેઈએ.
“જાેકે ઈઝરાયલ સમજૂતી કરારનો પક્ષ નથી, તેમ છતાં, વડા પ્રધાને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની પ્રતિબદ્ધતા માટે પ્રશંસા વ્યક્ત કરી હતી કે વાટાઘાટોના અંતે અંતિમ કરારમાં સમૃદ્ધ સામગ્રીને દૂર કરવી, સંવર્ધન માળખાને તોડી પાડવી, મિસાઈલ ઉત્પાદન પર મર્યાદાઓ અને પ્રદેશમાં તેના આતંકવાદી પ્રોક્સીઓને ઈરાનનું સમર્થન બંધ કરવું શામેલ હશે,” નેતન્યાહૂના કાર્યાલયે ઠ ના રોજ જણાવ્યું હતું.
પરમાણુ કાર્યક્રમ, સંવર્ધિત યુરેનિયમ અંગે ઈરાન તરફથી કોઈ સ્પષ્ટતા નથી
જાેકે, ઈરાની પક્ષ તરફથી સમૃદ્ધ યુરેનિયમ સોંપવા માટે સંમત થયા છે કે નહીં તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી. ઉલ્લેખનીય છે કે ઈરાને પણ ટ્રમ્પના સોદાના દાવાને નકારી કાઢ્યો છે અને કહ્યું છે કે બંને પક્ષોએ કંઈપણ અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું નથી. તેથી, ઈરાન સમૃદ્ધ યુરેનિયમ સોંપવા અને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને રોકવા માટે સંમત થાય તેવી શક્યતા ઓછી છે.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલો અનુસાર, ઈરાન પાસે “૪૪૦.૯ કિલોગ્રામ (૯૭૨ પાઉન્ડ) યુરેનિયમ છે જે ૬૦ ટકા શુદ્ધતા સુધી સમૃદ્ધ છે, જે ૯૦ ટકાના શસ્ત્ર-ગ્રેડ સ્તરથી એક ટૂંકું, તકનીકી પગલું છે.” આમાંથી મોટાભાગના યુરેનિયમ – લગભગ ૨૦૦ કિલોગ્રામ (આશરે ૪૪૦ પાઉન્ડ) – ઇસ્ફહાન પરમાણુ સ્થળની સુરંગોમાં સંગ્રહિત છે.
વધુમાં, મીડિયા સૂત્રોએ અગાઉ અહેવાલ આપ્યો હતો કે જાે તેહરાન તેને શસ્ત્ર બનાવવાનું નક્કી કરે છે, તો ઈરાનનો ભંડાર તેને લગભગ ૧૦ પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાની મંજૂરી આપી શકે છે. જાે કે, ઈરાને વારંવાર આગ્રહ કર્યો છે કે તેની પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ ફક્ત નાગરિક અને ઉર્જા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે. આમ, તેણે જાળવી રાખ્યું છે કે તે તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે સમાધાન કરશે નહીં. તેથી, એ જાેવાનું બાકી છે કે શું ઈરાન શાંતિ સંધિના ભાગ રૂપે તેની પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરવા માટે સંમત થશે કે નહીં.