યુરોપિયન થિંક ટેન્ક સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર ના અહેવાલ મુજબ, મે મહિનામાં ભારત રશિયન અશ્મિભૂત ઇંધણના વિશ્વના બીજા ક્રમના સૌથી મોટા આયાતકાર તરીકે સ્થાન મેળવવાનું ચાલુ રાખ્યું. રિફાઇનરોએ રશિયા પાસેથી તેમની ક્રૂડ ખરીદીમાં વધારો કર્યો હોવાથી, દેશે મહિના દરમિયાન અંદાજે €૫.૮ બિલિયન (લગભગ USD ૬.૭ બિલિયન) મૂલ્યના રશિયન તેલ, ગેસ અને કોલસાની આયાત કરી.
આમાંની મોટાભાગની આયાત ક્રૂડ તેલની હતી, જે કુલ આયાતના લગભગ ૮૩ ટકા હતી. ક્રૂડ આયાતનું મૂલ્ય €૪.૮ બિલિયન હતું. તેલ ઉત્પાદનોનો હિસ્સો €૫૫૦ મિલિયન હતો, જ્યારે કોલસાની આયાતનું મૂલ્ય €૪૨૯ મિલિયન હતું.
મે મહિનામાં ૮ ટકાનો વધારો નોંધવામાં આવ્યો હતો
ઝ્રઇઈછ એ મે મહિનામાં ભારતની એકંદર ક્રૂડ આયાતમાં વધારો નોંધ્યો હતો, જે પાછલા મહિનાની તુલનામાં ૮ ટકાનો વધારો હતો. આ વૃદ્ધિ આંશિક રીતે રશિયાથી આયાતમાં ૨૧ ટકાના વધારાને કારણે થઈ હતી.
ઘણા મુખ્ય ભારતીય રિફાઇનિંગ કેન્દ્રોએ રશિયન ક્રૂડ તેલનો વધુ પ્રવાહ નોંધ્યો હતો. ગુજરાતના વાડીનાર રિફાઇનરીમાં, એપ્રિલની સરખામણીમાં અનલોડ વોલ્યુમમાં ૩૬ ટકાનો વધારો થયો છે. જામનગર રિફાઇનિંગ કોમ્પ્લેક્સમાં પણ ડિલિવરીમાં ૧૪ ટકાનો વધારો જાેવા મળ્યો છે.
રાજ્ય માલિકીના રિફાઇનરોએ પણ વર્ષની શરૂઆતમાં આયાત ફરી શરૂ કર્યા પછી તેમની ખરીદીનો વિસ્તાર કર્યો છે. નવેમ્બર ૨૦૨૫ ના અંતમાં રશિયન ક્રૂડની આયાત બંધ કરી દેનાર ન્યૂ મેંગલોર અને વિશાખાપટ્ટનમ રિફાઇનરીઓએ માર્ચમાં ખરીદી ફરી શરૂ કરી અને મે મહિના સુધી ખરીદી ચાલુ રાખી. ન્યૂ મેંગલોર ખાતે આયાતમાં મહિને ૧૩ ટકાનો વધારો થયો છે, જ્યારે વિશાખાપટ્ટનમમાં ૪૨ ટકાનો તીવ્ર વધારો નોંધાયો છે.
ઓડિશામાં પારાદીપ રિફાઇનરીમાં પણ બે વર્ષમાં રશિયન ક્રૂડના વપરાશનું સૌથી વધુ સ્તર જાેવા મળ્યું છે, જે ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને પ્રતિબંધોની ચિંતાઓ છતાં ભારતીય રિફાઇનરોમાં ડિસ્કાઉન્ટેડ રશિયન તેલની સતત માંગને પ્રકાશિત કરે છે.
યુક્રેન સંઘર્ષ પછી પશ્ચિમી પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા પછી ભારત રશિયન તેલના મુખ્ય ખરીદદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ભારતીય રિફાઇનરોએ ડિસ્કાઉન્ટેડ ક્રૂડનો વપરાશ વધાર્યો છે, જેનાથી રિફાઇનિંગ માર્જિનમાં સુધારો થયો છે અને ઇંધણ નિકાસમાં વધારો થયો છે.
ઝ્રઇઈછ એ જણાવ્યું હતું કે રશિયા હજુ પણ ભારતના ક્રૂડ આયાત મિશ્રણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, ભલે દેશ મધ્ય પૂર્વ, આફ્રિકા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા પ્રદેશોમાંથી પુરવઠામાં વિવિધતા લાવવાનું ચાલુ રાખે છે.
અહેવાલમાં વૈશ્વિક વેપાર પ્રવાહ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો.
“મે ૨૦૨૬ માં, ચીન રશિયન અશ્મિભૂત ઇંધણનો સૌથી મોટો વૈશ્વિક ખરીદદાર રહ્યો, જે ટોચના પાંચ આયાતકારો પાસેથી રશિયાની નિકાસ આવકના ૩૮ ટકા (યુરો ૭.૦ બિલિયન) હિસ્સો ધરાવે છે. ચીનની ખરીદીમાં ક્રૂડ તેલનો હિસ્સો ૬૯ ટકા (યુરો ૪.૮ બિલિયન) હતો, ત્યારબાદ પાઇપલાઇન ગેસ (યુરો ૬૧૮ મિલિયન), પછી કોલસો (યુરો ૫૨૫ મિલિયન), અને છેલ્લે ન્દ્ગય્ (યુરો ૫૧૦ મિલિયન) હતો. ચીનની બાકીની આયાત તેલ ઉત્પાદનો (યુરો ૪૭૯ મિલિયન) હતી,” તે જણાવે છે.
યુરોપમાં ઈેં પ્રતિબંધો છતાં પુરવઠો ચાલુ છે
ઝ્રઇઈછ એ ઉમેર્યું હતું કે ૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ થી રશિયન ક્રૂડમાંથી રિફાઇન્ડ તેલ ઉત્પાદનોની આયાત પર યુરોપિયન યુનિયન દ્વારા પ્રતિબંધ હોવા છતાં, મે મહિનામાં કેટલાક શિપમેન્ટ હજુ પણ ઈેં બંદરો સુધી પહોંચ્યા હતા. રશિયન ક્રૂડનો ઉપયોગ કરતી રિફાઇનરીઓમાંથી તેલ ઉત્પાદનોના દસ કન્સાઇનમેન્ટ અનલોડ કરવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
તેમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, “ભારત, તુર્કી, બ્રુનેઈ અને જ્યોર્જિયામાં રશિયન ક્રૂડનો ઉપયોગ કરતી રિફાઇનરીઓએ મે ૨૦૨૬ માં પ્રતિબંધિત દેશોમાં યુરો ૬૪૧ મિલિયનના તેલ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરી હતી. આયાતકારોમાં ઈેં (૧૭૪ મિલિયન યુરો), ઓસ્ટ્રેલિયા (૨૭૫ મિલિયન યુરો), યુએસ (૧૪૭ મિલિયન યુરો) અને ન્યુઝીલેન્ડ (૪૫ મિલિયન યુરો)નો સમાવેશ થાય છે. અંદાજિત ૨૧૪ મિલિયન યુરો આ ઉત્પાદનો રશિયન ક્રૂડમાંથી રિફાઇન કરવામાં આવ્યા હતા.”
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નિકાસ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડની જામનગર સુવિધા, તુર્કીમાં ર્જીંઝ્રછઇ ની માલિકીની જી્છઇ રિફાઇનરી અને ટુપ્રાસ ઇઝમિટ રિફાઇનરી સહિત રિફાઇનરીઓ સાથે જાેડાયેલી હતી. અહેવાલમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે પાછલા ત્રણ મહિનામાં, જી્છઇ રિફાઇનરીના ક્રૂડ ઓઇલ ફીડસ્ટોકનો ૩૯ ટકા અને જામનગર રિફાઇનરીના ફીડસ્ટોકનો ૧૫ ટકા હિસ્સો રશિયાથી આવ્યો હતો.