બળજબરીથી, છેતરપિંડીથી અને પ્રેરિત ધાર્મિક પરિવર્તન માટે કડક દંડની રજૂઆત, કાયદામાં સ્વૈચ્છિક ધર્માંતરણ માટે અગાઉથી અરજી કરવાની પણ જરૂર છે.
રાજ્ય સરકારે સત્તાવાર ગેઝેટમાં એક સૂચના બહાર પાડ્યા પછી, મહારાષ્ટ્ર ધર્મ સ્વતંત્રતા અધિનિયમ, ૨૦૨૬, ૨૮ ઓગસ્ટથી અમલમાં આવશે. આ કાયદો બધા ધર્મોના લોકો પર લાગુ થશે અને રાજ્યમાં ધાર્મિક પરિવર્તનનો સામનો કરવા માટે એક નવું કાનૂની માળખું રજૂ કરશે. નવા કાયદા હેઠળ, કોઈ વ્યક્તિનું બળજબરીથી ધર્માંતરણ કરવું, અથવા છેતરપિંડી, બળજબરી અથવા અયોગ્ય પ્રભાવ દ્વારા ધર્માંતરણ કરાવવું, તેને ફોજદારી ગુનો ગણવામાં આવશે. બળજબરીથી ધર્માંતરણ કરાવવા પર સાત વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે, જ્યારે આ ગુનો બિનજામીનપાત્ર રહેશે.
મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાએ તાજેતરમાં બંને ગૃહોમાં મહારાષ્ટ્ર ધર્મ સ્વતંત્રતા બિલ, ૨૦૨૬ પસાર કર્યું હતું. અનેક સંગઠનોએ આ બિલનો વિરોધ કર્યો હતો, અને દલીલ કરી હતી કે સરકાર વ્યક્તિની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતામાં દખલ કરી રહી છે. જાેકે, રાજ્ય સરકારે આ ટીકાને નકારી કાઢી હતી. આ કાયદામાં બળજબરી, છેતરપિંડી, પ્રલોભન અને લગ્ન દ્વારા કરવામાં આવેલા ધર્માંતરણ સાથે સંબંધિત જાેગવાઈઓ મૂકવામાં આવી છે.
નવા કાયદા હેઠળ:-
બળજબરીથી અથવા ગેરકાયદેસર રીતે ધાર્મિક પરિવર્તન કરાવવા પર સાત વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે.
આવા ગુનાઓ બિનજામીનપાત્ર રહેશે.
જે વ્યક્તિ સ્વેચ્છાએ પોતાનો ધર્મ બદલવા માંગે છે તેણે ૬૦ દિવસ અગાઉ સક્ષમ અધિકારીને અરજી કરવાની રહેશે.
આંતરધાર્મિક લગ્નમાં, લગ્ન પહેલાં માતા જે ધર્મનું પાલન કરે છે તે જ ધર્મ બાળકને લાગુ પડશે.
બાળકનો ધર્મ માતાના લગ્ન પહેલાંના ધર્મ સાથે જાેડાયેલો છે
કાયદાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જાેગવાઈઓમાંની એક લગ્ન અથવા ગેરકાયદેસર ધાર્મિક પરિવર્તન સાથે સંકળાયેલા સંબંધોથી જન્મેલા બાળકોની ચિંતા કરે છે. કાયદો જાેગવાઈ કરે છે કે ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણ પછી લગ્ન અથવા સંબંધથી જન્મેલા બાળકને તે ધર્મનું માનવામાં આવશે જે માતાએ લગ્ન અથવા સંબંધ પહેલાં અનુસર્યો હતો.
આ જાેગવાઈ અન્ય રાજ્યોમાં ધર્માંતરણ વિરોધી કેટલાક કાયદાઓથી આગળ વધે છે, જે આંતરધાર્મિક લગ્નોથી જન્મેલા બાળકોના વારસાના અધિકાર જેવા મુદ્દાઓ સાથે વ્યવહાર કરે છે. મહારાષ્ટ્રનો કાયદો ખાસ કરીને આવા બાળકોની ધાર્મિક ઓળખને વ્યાખ્યાયિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
૭ વર્ષ સુધીની જેલ અને ૫ લાખ રૂપિયા દંડ
કાયદામાં બળજબરી, છેતરપિંડી, પ્રલોભન દ્વારા અથવા લગ્નની આડમાં કરવામાં આવેલા ધર્માંતરણ માટે કડક દંડની જાેગવાઈ છે. આ બિલ મુજબ, લગ્ન દ્વારા ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણમાં સામેલ વ્યક્તિને સાત વર્ષ સુધીની જેલ અને ૧ લાખ રૂપિયાનો દંડ થઈ શકે છે. જ્યારે કથિત ધર્માંતરણમાં સગીર, માનસિક બીમારી ધરાવતી વ્યક્તિ, મહિલા અથવા અનુસૂચિત જાતિ અથવા અનુસૂચિત જનજાતિનો સભ્ય સામેલ હોય ત્યારે સજા વધુ ગંભીર બને છે. આવા કિસ્સાઓમાં, ગુનેગારને સાત વર્ષ સુધીની જેલ અને ૫ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની સજા થઈ શકે છે.
સામૂહિક ધર્માંતરણ માટે, કાયદામાં સાત વર્ષ સુધીની જેલ અને ૫ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જાેગવાઈ છે. વારંવાર ધર્માંતરણ કરનારાઓને ૧૦ વર્ષ સુધીની જેલ અને ૫ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની સજા થઈ શકે છે.
સરકારનો જણાવેલ ઉદ્દેશ્ય
મહારાષ્ટ્રના ગૃહ રાજ્ય મંત્રી પંકજ ભોયરના જણાવ્યા મુજબ, આ કાયદો લોકોના બંધારણીય અધિકારોનું રક્ષણ કરતી વખતે છેતરપિંડી, બળજબરી અથવા પ્રલોભન દ્વારા કરવામાં આવતા ધાર્મિક ધર્માંતરણને રોકવાનો છે. સરકારે જાળવી રાખ્યું છે કે આ કાયદો વ્યક્તિના ધર્મ પાળવાના અને સ્વીકારવાના બંધારણીય અધિકારને છીનવી લીધા વિના ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણને રોકવાનો છે.
૨૮ ઓગસ્ટથી શું બદલાવ આવે છે?
૨૮ ઓગસ્ટથી કાયદો અમલમાં આવ્યા પછી, મહારાષ્ટ્રમાં ગેરકાયદેસર ધાર્મિક પરિવર્તનના આરોપોને નિયંત્રિત કરવા માટે એક ચોક્કસ વૈધાનિક માળખું હશે. સ્વૈચ્છિક ધર્મ પરિવર્તન ઇચ્છતા લોકોએ પણ નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડશે અને સક્ષમ અધિકારીને અગાઉથી સૂચના આપવી પડશે. આંતરધાર્મિક લગ્નો, આવા સંબંધોથી જન્મેલા બાળકો અને કથિત ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણ માટે વધેલા ફોજદારી દંડને લગતી જાેગવાઈઓને કારણે આ કાયદો નજીકથી જાેવામાં આવતો મુદ્દો રહેશે તેવી અપેક્ષા છે.