કાર્યક્ષમ કચરા સંચાલન (વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ) કેવી રીતે ઊર્જા આર્ત્મનિભરતા અને ટકાઉપણાને સક્ષમ બનાવી શકે છે તે દર્શાવતા, ગાંધીનગરની એક શૈક્ષણિક સંસ્થા LPG પરની ર્નિભરતા દૂર કરીને, બે બાયોગેસ પ્લાન્ટનો ઉપયોગ કરીને દરરોજ ૫૦૦+ લોકોનું ભોજન તૈયાર કરે છે.
સ્વચ્છ ભારત મિશન-અર્બન ૨.૦ હેઠળ નવીનતાના એક આકર્ષક ઉદાહરણમાં, ગુજરાતના ગાંધીનગર સ્થિત એક શૈક્ષણિક સંસ્થાએ દર્શાવ્યું છે કે વૈજ્ઞાનિક કચરા સંચાલન કેવી રીતે ઊર્જા આર્ત્મનિભરતા અને ટકાઉપણાને પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે.
અડાલજ નજીક આવેલ અને વસુમતી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ દ્વારા સંચાલિત શ્રીમતી માણેકબા વિનય વિહાર શૈક્ષણિક સંકુલે, બાયોગેસ-આધારિત રસોઈ પ્રણાલી તરફ વળીને પરંપરાગત ન્ઁય્ પરની તેની ર્નિભરતા નાબૂદ કરી છે. આ કેમ્પસ હવે દરરોજ ૫૦૦થી વધુ વ્યક્તિઓ માટે ભોજન તૈયાર કરે છે – જેમાં દિવસમાં બે વાર ભોજન લેતા આશરે ૨૫૦ હોસ્ટેલ વિદ્યાર્થીઓ અને કેમ્પસમાં રહેતા સ્ટાફના ૧૫ પરિવારોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સંસ્થા દરરોજ ૯૦ ઘન મીટરની સંયુક્ત ક્ષમતા ધરાવતા બે બાયોગેસ પ્લાન્ટ ચલાવે છે. આ પ્લાન્ટ્સ ટ્રસ્ટની ગૌશાળામાં રાખવામાં આવેલી ૨૨૨ ગાયોના છાણ, રસોડાના કચરા અને નજીકના ખેતરોના કૃષિ અવશેષોનો ઉપયોગ કરે છે. ઉત્પાદિત બાયોગેસ સંસ્થાની રસોઈ બળતણની સમગ્ર જરૂરિયાત પૂરી કરે છે, જે ન્ઁય્ સિલિન્ડરોની જરૂરિયાતને સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
“ગુજરાત સરકારની ઇન્સ્ટિટ્યૂશનલ બાયોગેસ પ્લાન્ટ સ્કીમ હેઠળ અમે રસોઈ ગેસમાં આર્ત્મનિભર બન્યા છીએ. ગાયો પર્યાપ્ત છાણ પૂરું પાડે છે, અને ગેસ ઉત્પાદન પછી ઉત્પન્ન થતી સ્લરી (જૈવિક કચરો) નો ઉપયોગ અમારા ખેતરોમાં ખાતર તરીકે થાય છે, જે સંપૂર્ણ ઓર્ગેનિક ખેતીને સક્ષમ બનાવે છે. આ પ્લાન્ટ વિના, અમને દર મહિને આશરે ૩૦ ન્ઁય્ સિલિન્ડરની જરૂર પડે”, તેમ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું.