નવીદિલ્હી
વર્ષ ૧૯૭૧માં પાકિસ્તાન પર ભારતની જીતને યાદ કરવા દર વર્ષે ૧૬ ડિસેમ્બરે વિજય દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ પૂર્વ પાકિસ્તાનની સ્વતંત્રતા અને નવા રાષ્ટ્ર તરીકે બાંગ્લાદેશની રચનાને ચિહ્નિત કરે છે. ૧૬ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ના રોજ પાકિસ્તાની સેનાના વડા જનરલ નિયાઝીએ તેમના ૯૩,૦૦૦ સૈનિકો સાથે ભારતીય સેના સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. બાંગ્લાદેશમાં વિજય દિવસને ‘મ્ૈર્દ્ઘઅ ડ્ઢૈર્હ્વજ’ અથવા બાંગ્લાદેશ લિબરેશન ડે તરીકે પણ ઉજવવામાં આવે છે, જે પાકિસ્તાનથી બાંગ્લાદેશની સત્તાવાર સ્વતંત્રતા દર્શાવે છે. બાંગ્લાદેશના મુક્તિ સંગ્રામનો અવાજ ત્યારે ઊભો થયો જ્યારે પૂર્વ પાકિસ્તાનના લોકો સાથે પશ્ચિમ પાકિસ્તાન દ્વારા સતત દુર્વ્યવહાર થતો હતો. એટલું જ નહીં, પશ્ચિમ પાકિસ્તાને પૂર્વ પાકિસ્તાન (હવે બાંગ્લાદેશ)માં ચૂંટણી પરિણામોને પણ નબળા પાડ્યા હતા, ત્યાર પછી સ્વતંત્રતા સંગ્રામ શરૂ થયો હતો. પૂર્વ પાકિસ્તાને સત્તાવાર રીતે ૨૬ માર્ચ ૧૯૭૧ના રોજ સ્વતંત્રતા જાહેર કરી. ભારતના તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ બાંગ્લાદેશના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં સંપૂર્ણ સમર્થન આપ્યું હતું. પાકિસ્તાની સેનાના હાથે બંગાળીઓ, મુખ્યત્વે હિંદુઓ વિરુદ્ધ વ્યાપક નરસંહાર પણ મીડિયામાં બતાવવામાં આવ્યો હતો. આના કારણે લગભગ ૧૦ મિલિયન લોકોને પડોશી ભારતમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી હતી. એટલું જ નહીં, ભારતે બંગાળના શરણાર્થીઓ માટે પોતાની સરહદો પણ ખોલી દીધી હતી. ૪-૫ ડિસેમ્બરની રાત્રે, ભારતીય નૌકાદળના પશ્ચિમી નૌકા કમાન્ડે કરાચી બંદર પર ટ્રાઇડેન્ટ નામથી સફળતાપૂર્વક હુમલો કર્યો. પાકિસ્તાને તેના સૈનિકોને પશ્ચિમી મોરચા પર તૈનાત કર્યા હતા. જવાબી કાર્યવાહીમાં ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાનના હજારો કિલોમીટરના વિસ્તારને સફળતાપૂર્વક કબજે કરી લીધો હતો. આ યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનના ૮૦૦૦ સૈનિકો માર્યા ગયા અને ૨૫૦૦૦ ઘાયલ થયા. જ્યારે ભારતના ૩૦૦૦ સૈનિકોએ જીવ ગુમાવ્યો અને ૧૨,૦૦૦ ઘાયલ થયા. પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં મુક્તિ બાહિની ગેરીલાઓ પાકિસ્તાની સૈનિકો સામે લડવા માટે ભારતીય સેના સાથે જાેડાયા. યુદ્ધમાં ભાગ લેવા માટે ભારતીય સેનાએ તેમને શસ્ત્રો તેમજ આગળની તાલીમ પણ આપી હતી. જનરલ અમીર અબ્દુલ્લા ખાન નિયાઝીની આગેવાની હેઠળ લગભગ ૯૩,૦૦૦ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ યુદ્ધના અંત દરમિયાન ભારતીય સેના સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. તેઓને ૧૯૭૨ના શિમલા કરાર હેઠળ પાછા મોકલવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય સેનાએ પાકિસ્તાનની લગભગ એક તૃતીયાંશ સેના કબજે કરી લીધી હતી. આ ૧૩ દિવસીય ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ ૧૩ ડિસેમ્બર ૧૯૭૧ના રોજ શરૂ થયું હતું. આ દિવસે જ તત્કાલીન પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં ઈસ્લામાબાદ સરકાર વિરુદ્ધ બળવો શરૂ થયો હતો.
