રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા ના ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે બેંકોને મોટી ભેટ આપી છે. નાણાકીય નીતિની બેઠકમાં લેવાયેલા ર્નિણય વિશે માહિતી આપતા ઇમ્ૈં ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે કહ્યું કે આ વખતે પણ રેપો રેટ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે. મોંઘવારી પર અંકુશ લાવવા માટે આ ર્નિણય લેવામાં આવ્યો છે.
જાે કે રેપો રેટ યથાવત રાખ્યા બાદ શક્તિકાંત દાસે બીજી મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (ઝ્રઇઇ) ૪.૫ ટકાથી ઘટાડીને ૪ ટકા કર્યો છે. ઝ્રઇઇ ઘટાડીને બેંકોને મોટી રાહત મળી છે. આ સાથે, બેંકોને રોકડ પ્રવાહની અછતનો સામનો કરવો પડશે નહીં. કારણ કે કેટલાક સમયથી એવું કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે બેંકો રોકડની સમસ્યાનો સામનો કરી રહી છે, પરંતુ ઇમ્ૈં દ્વારા લેવામાં આવેલા આ ર્નિણયથી બેંકોને તરલતાની સમસ્યામાંથી રાહત મળશે. અગાઉ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨માં ઝ્રઇઇમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.
એટલે કે લગભગ ૨૪ મહિના પછી ફેરફાર થયો છે. હવે ઝ્રઇઇમાં ફેરફારથી સિસ્ટમમાં વધારાના રૂ. ૧.૧૬ લાખ કરોડ આવશે. સીઆરઆરમાં ઘટાડો એ આરબીઆઈની સરળ નાણાં નીતિનો એક ભાગ છે અને જ્યારે તે બેકિંગ સિસ્ટમમાં તરલતા વધારવા અને ક્રેડિટને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે ત્યારે તે સીઆરઆરમાં ઘટાડો કરે છે. ઝ્રઇઇ માં ઘટાડો બેંકો માટે પણ ફાયદાકારક છે, કારણ કે તેઓ હવે તેમની નિષ્ક્રિય બિન-કમાણી થાપણોને આવક-કમાણીની સંપત્તિમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે. ઝ્રઇઇ શું છે?જે વિષે જણાવીએ, ઝ્રઇઇ વ્યાપારી બેંકોને તેમની સોલ્વન્સી સ્થિતિ જાળવવા અને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
આ સુનિશ્ચિત કરે છે કે તમામ વ્યાપારી બેંકોમાં તરલતા પ્રણાલી સુસંગત અને સારી રીતે જાળવવામાં આવે છે. આરબીઆઈને સીઆરઆર રેટ દ્વારા બેંકો દ્વારા બનાવવામાં આવેલ ધિરાણને નિયંત્રિત અને સંકલન કરવાની તક મળે છે, જે અર્થતંત્રમાં રોકડ અને ધિરાણના સરળ પુરવઠામાં મદદ કરે છે. ઝ્રઇઇ કેવી રીતે કામ કરે છે? જે વિષે જણાવીએ, ઝ્રઇઇનું કામ વ્યાપારી બેંકોની કુલ થાપણોની અમુક ટકાવારી નક્કી કરવાનું છે જે સેન્ટ્રલ બેંક પાસે રોકડ અનામત તરીકે રાખવાની છે. નાણાકીય નીતિના અમલીકરણ માટેની એકંદર જવાબદારી સેન્ટ્રલ બેંકની છે, જ્યાં તે આર્થિક ઉદ્દેશ્યોના આધારે ઝ્રઇઇનું યોગ્ય સ્તર નક્કી કરે છે.
જાે સેન્ટ્રલ બેંકનો ઉદ્દેશ ફુગાવાને અંકુશમાં લેવા અને વધુ પડતા ધિરાણને ઘટાડવાનો છે, તો તે સીઆરઆરમાં વધારો કરે છે. બીજી બાજુ, જાે ઉદ્દેશ્ય અર્થતંત્રની અંદર વળદ્ધિને વેગ આપવાનો છે, તો તે ઝ્રઇઇ દર ઘટાડે છે. સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા દટટ રેટ સેટ કર્યા પછી, વ્યાપારી બેંકોએ તેમની ચોખ્ખી માંગ અને સમયની જવાબદારીઓની ચોક્કસ ટકાવારી રોકડ અનામત તરીકે રાખવી જરૂરી છે, જે સેન્ટ્રલ બેંકના વિશેષ ખાતામાં રાખવામાં આવે છે.
CRR ફુગાવાને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરે છે? જે વિષે જણાવીએ, CRR એ સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતું મહત્વનું સાધન છે. CRR વધારીને, સેન્ટ્રલ બેંક વધારાની લિક્વિડિટી ઘટાડવાની સાથે ફુગાવાના દબાણને ઘટાડી શકે છે. બીજી બાજુ, ઝ્રઇઇ ઘટવાથી અર્થતંત્રમાં વધુ ભંડોળ ઇન્જેક્ટ કરી શકાય છે, જેનાથી આર્થિક વળદ્ધિમાં વધારો થાય છે, જાે કે જાે યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં ન આવે તો, તે ક્યારેક ફુગાવાનું જાેખમ વધારે છે.