વૈજ્ઞાનિકો હેનરી કાગન અને કેન્સો સોઈને “અસમપ્રમાણ કાર્બનિક સંશ્લેષણમાં બિન-રેખીય અસરો અને ઓટોકેટાલિસિસની શોધ માટે” રસાયણશાસ્ત્રમાં ૨૦૨૬ નો નોબેલ પુરસ્કાર જીત્યો, એમ પુરસ્કાર આપતી સંસ્થાએ બુધવારે જણાવ્યું હતું.
રસાયણશાસ્ત્રનો નોબેલ, નોબેલ સપ્તાહ દરમિયાન આપવામાં આવતો ત્રીજાે પુરસ્કાર, સોમવાર અને મંગળવારે જાહેર કરાયેલ દવા અને ભૌતિકશાસ્ત્રના નોબેલ પછીનો છે.
“તો આ વર્ષનો પુરસ્કાર મૂળભૂત રસાયણશાસ્ત્ર વિશે છે. ઘણા પરમાણુઓ બે અલગ અલગ સંસ્કરણોમાં જાેવા મળે છે. મારા હાથની જેમ. તેઓ એકબીજાના અરીસાની છબી છે, તેઓ એકસરખા દેખાય છે, પરંતુ તેઓ એકસરખા નથી. હું મારા હાથ એકબીજા પર મૂકી શકતો નથી. આવા પરમાણુઓને ચિરલ કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ ગ્રીક શબ્દ હાથ છે, એમ રસાયણશાસ્ત્ર માટેની નોબેલ સમિતિના અધ્યક્ષ હેઇનર લિંકે જણાવ્યું હતું.
સ્વીડિશ શોધક અને ઉદ્યોગપતિ આલ્ફ્રેડ નોબેલની ઇચ્છાથી સ્થાપિત, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય અને શાંતિમાં સિદ્ધિઓ માટેના પુરસ્કારો ૧૯૦૧ થી આપવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાં મોટાભાગે વિશ્વ યુદ્ધોને કારણે થોડા વિક્ષેપો હતા.
વેપાર દ્વારા રસાયણશાસ્ત્રી નોબેલે ૧૯મી સદીમાં મુખ્યત્વે યુદ્ધ સાથે જાેડાયેલી શોધો, ખાસ કરીને ડાયનામાઇટ, દ્વારા વિશાળ સંપત્તિ એકઠી કરી હતી. અર્થશાસ્ત્ર પુરસ્કાર એ સ્વીડિશ સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવેલ પછીનો ઉમેરો છે.
કેટલીકવાર ભૌતિકશાસ્ત્ર, સાહિત્ય અને શાંતિના ક્ષેત્રોમાં વધુ પ્રખ્યાત વિજેતાઓ દ્વારા છવાયેલા, રસાયણશાસ્ત્ર પુરસ્કારોએ હજુ પણ પરમાણુ વિભાજન અને આનુવંશિક ક્રમ તકનીકો જેવી ઘણી પ્રભાવશાળી શોધોને માન્યતા આપી છે.
ગયા વર્ષનો રસાયણશાસ્ત્ર પુરસ્કાર વૈજ્ઞાનિકોને મળ્યો હતો સુસુમુ કિટાગાવા, રિચાર્ડ રોબસન અને ઓમર યાગીને કહેવાતા ધાતુ-કાર્બનિક માળખાના વિકાસ માટે, આબોહવા પરિવર્તન અને તાજા પાણીની અછત જેવા પડકારોનો સામનો કરવામાં મદદ કરી શકે તેવા પરમાણુ બાંધકામો માટે.
વિજેતાઓને સ્વીડનના રાજા કાર્લ સોળમા ગુસ્તાફ પાસેથી ૧૦ ડિસેમ્બરે સ્ટોકહોમમાં આલ્ફ્રેડ નોબેલની મૃત્યુ વર્ષગાંઠના રોજ એક સમારોહમાં તેમના મેડલ પ્રાપ્ત થશે. પુરસ્કારો પછી સ્ટોકહોમ સિટી હોલમાં એક ભવ્ય ભોજન સમારંભનું આયોજન કરવામાં આવશે.
તેઓ ૧૨ મિલિયન સ્વીડિશ ક્રાઉન (ઇં૧.૨ મિલિયન) તેમજ વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વિજ્ઞાન પુરસ્કાર જીતવાની ખ્યાતિ પણ શેર કરે છે.
શાંતિ પુરસ્કાર, સ્વીડનમાં રજૂ ન કરાયેલ એકમાત્ર નોબેલ, ઓસ્લોમાં અલગથી એનાયત કરવામાં આવે છે.