અમેરિકાએ ઈરાન વિરુદ્ધ પોતાના લશ્કરી અભિયાનનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કર્યો છે, જે તેહરાન વિરુદ્ધની તેની વ્યૂહરચનામાં મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા વારંવાર ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે જાે ઈરાન વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પોતાની પકડ ઢીલી કરવાનો ઇનકાર કરે તો વોશિંગ્ટન મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધાઓ પર હુમલો કરવાનું શરૂ કરી શકે છે, ત્યારે શુક્રવારે સવારે થયેલા તાજેતરના હુમલામાં ઓછામાં ઓછા સાત લોકો માર્યા ગયા. આ હુમલાના કારણે ઈરાન તરફથી બદલો લેવાનો બીજાે રાઉન્ડ શરૂ થયો, જેણે મધ્ય પૂર્વમાં યુએસ-મિત્ર દેશો પર નવા મિસાઇલ હુમલા શરૂ કર્યા અને ચેતવણી આપી કે જાે સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તો તેનો લશ્કરી પ્રતિભાવ વધુ તીવ્ર બનશે.
ગયા મહિને થયેલા કામચલાઉ યુદ્ધવિરામને અસરકારક રીતે તોડી પાડવામાં આવ્યો હતો અને વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે લશ્કરી આદાન-પ્રદાન વધુને વધુ વારંવાર બનતું જાય છે, તે સાથે રાજદ્વારીની આશાઓ ઝાંખી પડતી જાય છે ત્યારે નવીનતમ ઘટનાક્રમ સામે આવ્યો છે.
ઈરાને યુએસ સાથી દેશો પર મિસાઇલ હુમલા શરૂ કર્યા
તણાવ વધતાં, ઈરાને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં યુએસ-મિત્ર દેશો તરફ મિસાઇલોનો બીજાે મોજાે છોડ્યો. કતારમાં, અધિકારીઓએ કટોકટી ચેતવણીઓ જારી કરીને રહેવાસીઓને તાત્કાલિક આશ્રય લેવા કહ્યું હતું, કારણ કે ઈરાની મિસાઇલોએ દેશને નિશાન બનાવ્યો હતો. રહેવાસીઓએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓએ દેશ પર આવનારી મિસાઇલોને અટકાવી હતી.
અગાઉ, ઈરાની પ્રદેશ પર રાતોરાત અમેરિકાના હવાઈ હુમલા બાદ ઈરાને બહેરીન અને કુવૈતને પણ નિશાન બનાવ્યા હતા. તેહરાને ચેતવણી આપી છે કે જાે અમેરિકા ઈરાની માળખાગત સુવિધાઓ પર હુમલો કરવાનું ચાલુ રાખશે તો તેના હુમલાઓ વધુ વધશે.
અમેરિકાએ દક્ષિણ ઈરાનમાં પુલો પર હુમલો કર્યો
ઈરાની રાજ્ય ટેલિવિઝન અનુસાર, અમેરિકાના હવાઈ હુમલાઓએ રાત્રે હોર્મોઝગન પ્રાંતના બંદર ખામીરમાં પુલો પર હુમલો કર્યો, જે ઈરાનના દરિયાકાંઠે હોર્મોઝ સ્ટ્રેટની સામે સ્થિત છે. ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે હુમલામાં ઓછામાં ઓછા સાત લોકો માર્યા ગયા છે.
સ્થાનિક મીડિયાએ એ પણ અહેવાલ આપ્યો છે કે, અલગ અલગ યુએસ હુમલાઓએ તેહરાનની આસપાસના વિસ્તારો તેમજ સેમનાન પ્રાંતને નિશાન બનાવ્યો હતો, જ્યાં ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ અને અવકાશ કાર્યક્રમ સાથે જાેડાયેલી મુખ્ય સુવિધાઓ છે. તાજેતરના હુમલાઓ વોશિંગ્ટનના લશ્કરી અભિગમમાં વ્યાપક પરિવર્તન દર્શાવે છે, જેમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હવે પ્રાથમિક લક્ષ્ય તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પે હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ પર દબાણ વધાર્યું
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરના દિવસોમાં વારંવાર ઈરાની પુલો અને પાવર સ્ટેશનોને નિશાન બનાવવાની ધમકી આપી છે જેથી તેહરાન પર હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ પર તેનું નિયંત્રણ હળવું કરવા દબાણ કરી શકાય. દેશના ક્રૂડ ઓઇલ નિકાસને ખલેલ પહોંચાડવાના પ્રયાસમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ઈરાની બંદરોની આસપાસ નૌકાદળ નાકાબંધી પણ ફરીથી લાગુ કરી છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા કોરિડોરમાંથી એક છે, જ્યાં શાંતિકાળ દરમિયાન પરંપરાગત રીતે વૈશ્વિક તેલ અને કુદરતી ગેસ પુરવઠાનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે.
જ્યારે ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઇરાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી, ત્યારે તેહરાને અસરકારક રીતે વાણિજ્યિક શિપિંગ માટે સામુદ્રધુની બંધ કરી દીધી, આ પગલાથી તરત જ વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધારો થયો અને ઇરાનની વાટાઘાટોની સ્થિતિ મજબૂત થઈ.
ઈરાન હોર્મુઝને ‘અજેય લાલ રેખા‘ કહે છે
ઈરાને જાળવી રાખ્યું છે કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં વિદેશી લશ્કરી હસ્તક્ષેપ સહન કરવામાં આવશે નહીં. ઈરાનના ખાતમ અલ-અંબિયા સેન્ટ્રલ હેડક્વાર્ટરના પ્રવક્તા કર્નલ ઇબ્રાહિમ ઝોલ્ફાઘરીએ ચેતવણી આપી હતી કે જાે વોશિંગ્ટન તેની ધમકીઓ પૂર્ણ કરશે તો તેહરાન પ્રાદેશિક માળખા પર વ્યાપક હુમલા કરી શકે છે.
“કોઈપણ સંજાેગોમાં અને કોઈપણ રીતે અમે અમેરિકાને, એક વિદેશી અને બાહ્ય પ્રાદેશિક દેશ તરીકે, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં દખલ કરવાની મંજૂરી આપીશું નહીં,” તેમણે કહ્યું. “આ ઈરાનની અજેય લાલ રેખા છે.” ઈરાનની અંદર પુલો પર યુએસના તાજેતરના હુમલાના થોડા સમય પહેલા આ નિવેદન આવ્યું હતું.
તેલ વેપાર દબાણ હેઠળ આવતાં શિપિંગમાં વિક્ષેપ વધુ ઘેરો બને છે
સતત સંઘર્ષે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા દરિયાઈ ટ્રાફિકને ગંભીર અસર કરી છે. મેરીટાઇમ ઇન્ટેલિજન્સ ફર્મ લોયડ્સ લિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ અનુસાર, મહિનાની શરૂઆતમાં જળમાર્ગ દ્વારા કાર્ગો હિલચાલમાં લગભગ ૨૫ ટકાનો ઘટાડો થયો છે. તાજેતરના ઉદભવ પછી આ ઘટાડો વધુ ખરાબ થવાની ધારણા છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સુરક્ષા જાેખમો ઘટાડવા માટે ઘણા વ્યાપારી જહાજાે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતી વખતે તેમની સ્થાન ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ બંધ કરી રહ્યા છે. અન્ય લોકોએ સંઘર્ષ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશવાને બદલે લંગર રહેવાનું પસંદ કર્યું છે. જાેકે પ્રાદેશિક પાઇપલાઇન નેટવર્ક્સ કેટલાક ઉર્જા પુરવઠાનું પરિવહન કરવાનું ચાલુ રાખે છે, તેઓ હાલમાં સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગમાં તીવ્ર ઘટાડાને વળતર આપવા માટે અપૂરતા છે.
યુએસ નેવી ગલ્ફ પાણીમાં અમલીકરણ કડક બનાવે છે
યુએસ સૈન્યએ પણ ગલ્ફમાં દરિયાઈ અમલીકરણ કામગીરીમાં વધારો કર્યો છે. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર, નાકાબંધીમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરતા ત્રણ વ્યાપારી જહાજાેને રીડાયરેક્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. સૂચનાઓનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જવાથી એક જહાજને અક્ષમ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે યુએસ નૌકાદળના નિર્દેશોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે બીજા જહાજ પર ચઢી ગયા હતા. આ ક્રિયાઓ વોશિંગ્ટનના દરિયાઈ હિલચાલ પર કડક પ્રતિબંધો લાગુ કરવાના પ્રયાસોને રેખાંકિત કરે છે કારણ કે સંઘર્ષ સતત વિસ્તરતો રહે છે.
વચગાળાના યુદ્ધવિરામના ભંગાણથી આ પ્રદેશ બીજા ખતરનાક તબક્કામાં ધકેલાઈ ગયો છે, બંને પક્ષો હવે પરંપરાગત લક્ષ્યોથી આગળ વધીને લશ્કરી કાર્યવાહીનો વ્યાપ વધારી રહ્યા છે. જ્યારે યુએસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને દરિયાઈ દબાણ પર વધુને વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, ત્યારે ઈરાને આ પ્રદેશમાં યુએસ ભાગીદારો સામે મિસાઇલ હુમલાઓનો વિસ્તાર કરીને પ્રતિક્રિયા આપી છે. શિપિંગ ખોરવાઈ જવાથી, તેલ બજારો દબાણ હેઠળ હોવાથી અને રાજદ્વારી સ્થગિત થઈ જવાથી, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ચાલુ સંઘર્ષમાં મુખ્ય ફ્લેશપોઇન્ટ રહે છે.