બાયોગેસ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા અને ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવાના પ્રયાસમાં, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ગુરુવારે ‘ગોબરધન‘ – રાષ્ટ્રીય પરિપત્ર બાયોએનર્જી યોજના – ને મંજૂરી આપી, જેનો કુલ ખર્ચ રૂ. ૨૩,૭૩૧ કરોડ છે.
આ યોજના નાણાકીય વર્ષ ૨૭ થી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૭ સુધી લાગુ કરવામાં આવશે અને ભારતના ભાવિ ઉર્જા મિશ્રણના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે સંકુચિત બાયોગેસ સ્થાપિત કરશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક સંકુચિત બાયોગેસ ઉત્પાદનમાં લગભગ ૧૦ ગણો વધારો કરવાનો, મોટા પાયે ખાનગી રોકાણ એકત્રિત કરવાનો અને દેશભરમાં એક ગતિશીલ પરિપત્ર બાયોએકોનોમી બનાવવાનો છે.
મંત્રીમંડળના જણાવ્યા અનુસાર, ‘ગોબરધન‘ ઉત્પાદકો માટે વિશ્વસનીય અને અનુમાનિત બજાર પૂરું પાડવા માટે સમર્પિત ‘ઝ્રમ્ય્ ઓફટેક એશ્યોરન્સ‘ માળખું સ્થાપિત કરે છે.
શહેર ગેસ વિતરણ સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રાપ્તિ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૭ માં ૩ ટકા, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૮ માં ૪ ટકા અને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯ થી ઝ્રદ્ગય્ (પરિવહન) અને ઁદ્ગય્ (ઘરેલું) સેગમેન્ટમાં ૫ ટકાના સૂચિત ઝ્રમ્ય્ જવાબદારી માર્ગને પ્રાપ્ત કરવામાં સહાય કરશે.
આ માળખું મિશ્રણ જવાબદારીને ઉદ્યોગ માટે સ્પષ્ટ, લાંબા ગાળાની માંગ સંકેતમાં રૂપાંતરિત કરે છે. એક સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, ઝ્રય્ડ્ઢ નેટવર્ક્સમાં સતત અમલીકરણ પ્રોજેક્ટ બેંકિબિલિટીમાં સુધારો કરશે, ક્ષમતાના ઉપયોગને ટેકો આપશે અને લાંબા ગાળાના ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે.
વધુમાં, આ યોજના પ્રતિ મેટ્રિક મિલિયન બ્રિટિશ થર્મલ યુનિટ (સ્સ્મ્ેં) રૂ. ૨,૧૧૦ ની સ્થિર સંચાલિત ઝ્રમ્ય્ કિંમત રજૂ કરે છે, જે ગ્રાહક પોષણક્ષમતાનું રક્ષણ કરતી વખતે લાંબા ગાળાની આવક દૃશ્યતા પ્રદાન કરવા માટે સરકાર-સમર્થિત કિંમત માળખા દ્વારા સમર્થિત છે.
“ઓછામાં ઓછા ૧૦-વર્ષના ક્ષિતિજ સાથે, કિંમત માળખું ઉત્પાદકોને ટકાઉ આવક નિશ્ચિતતા, વ્યાપારી રીતે આકર્ષક વળતર અને રોકાણ અને ક્ષમતા વિસ્તરણ માટે મજબૂત વ્યવસાય કેસ પ્રદાન કરશે,” નિવેદનમાં નોંધવામાં આવ્યું છે.
ખાસ કરીને, પાત્ર ગ્રીનફિલ્ડ ઝ્રમ્ય્ પ્રોજેક્ટ્સને સ્થાપિત ઝ્રમ્ય્ ક્ષમતાના પ્રતિ ટન પ્રતિ દિવસ (્ઁડ્ઢ) રૂ. ૨ કરોડ સુધીની મૂડી સહાય પ્રાપ્ત થશે. આ સહાય મુખ્ય પ્લાન્ટ મશીનરીથી આગળ ફીડસ્ટોક એકત્રીકરણ, કાર્બનિક ખાતર પ્રક્રિયા અને મૂલ્યવર્ધન માટે મહત્વપૂર્ણ મૂલ્ય-સાંકળ સંપત્તિઓ સુધી વિસ્તરે છે. બ્રાઉનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ્સ તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતાનો વિસ્તાર પણ પાત્ર રહેશે.
આ યોજના ક્લસ્ટર-આધારિત અને સ્વતંત્ર પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બંનેને સપોર્ટ કરે છે જે ઝ્રમ્ય્ પ્લાન્ટ્સને ટ્રંક પાઇપલાઇન્સ અને સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન નેટવર્ક્સ સાથે જાેડે છે. વધુ સારી પાઇપલાઇન કનેક્ટિવિટી ખાલી કરાવવાના ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે, વિશ્વસનીયતામાં સુધારો કરશે, બજારની પહોંચ વધારશે અને સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત ઝ્રમ્ય્નો વધુ ઉપયોગ સક્ષમ બનાવશે.
એક સમર્પિત ક્રેડિટ ગેરંટી મિકેનિઝમ ધિરાણકર્તાના વિશ્વાસને મજબૂત બનાવશે અને પાત્ર સ્જીસ્ઈ-આધારિત ઝ્રમ્ય્ પ્રોજેક્ટ્સને સંસ્થાકીય ધિરાણનો પ્રવાહ વિસ્તૃત કરશે. ધિરાણ જાેખમનો એક ભાગ શેર કરીને, મિકેનિઝમ સસ્તું ફાઇનાન્સની ઍક્સેસમાં સુધારો કરશે, કોલેટરલ આવશ્યકતાઓ ઘટાડશે અને ઝડપી પ્રોજેક્ટ વિકાસને ટેકો આપશે.
‘GOBARDHAN’ જિલ્લા-સ્તરના અમલીકરણને વેગ આપવા અને ઝ્રમ્ય્ ઇકોસિસ્ટમમાં સ્થાનિક મૂલ્ય શૃંખલાઓને મજબૂત બનાવવા માટે સમર્પિત ઝ્રમ્ય્ ઇકોસિસ્ટમ ચેલેન્જ ફંડ પણ સ્થાપિત કરે છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત, આ યોજના સમગ્ર ઝ્રમ્ય્ મૂલ્ય શૃંખલામાં એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ બનાવે છે.