હરિયાણાના ગુરુગ્રામમાં વહીવટીતંત્ર દ્વારા વધતા જતા વાયુ પ્રદૂષણને પહોંચી વળવા માટે નવા નિયંત્રણો જાહેર કર્યા છે, જેમાં ૫ નવેમ્બરથી ૨૦ નવેમ્બર સુધી જિલ્લામાં ધૂળ ઉત્પન્ન કરતા બાંધકામ અને તોડી પાડવાની પ્રવૃત્તિઓ પર કામચલાઉ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (દ્ગઝ્રઇ) માં પ્રદૂષણનું સ્તર નિયંત્રિત કરવા માટે કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (ઝ્રછઊસ્) દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશો અનુસાર આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
બાંધકામ પ્રતિબંધો ઉપરાંત, વહીવટીતંત્રે હરિયાણા સરકારી વિભાગો અને ગુરુગ્રામમાં ખાનગી કચેરીઓને તેમના કર્મચારીઓ માટે ઘરેથી કામ કરવાની વ્યવસ્થા અપનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આદેશ હેઠળ, ફક્ત ૫૦ ટકા કર્મચારીઓને શારીરિક રીતે ઓફિસમાં હાજરી આપવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે, જ્યારે બાકીના કર્મચારીઓ દૂરથી કામ કરશે. ડેપ્યુટી કમિશનર ઉત્તમ સિંહે મંગળવારે નિર્દેશો જારી કરીને સ્પષ્ટ કર્યું કે નિર્દિષ્ટ સમયગાળા દરમિયાન તમામ સંબંધિત સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રતિબંધોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.
ગુરુગ્રામ બાંધકામ પર ૫ નવેમ્બરથી ૨૦ નવેમ્બર સુધી પ્રતિબંધ, મુક્તિ પામેલા પ્રોજેક્ટ્સ તપાસો
પ્રતિબંધમાં માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સની વિવિધ શ્રેણીઓમાં ધૂળ ઉત્પન્ન કરતા બાંધકામ અને તોડી પાડવાના કાર્યને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. આમાં હાઇવે, રસ્તા, ફ્લાયઓવર, ઓવરબ્રિજ, પાઇપલાઇન અને અન્ય રેખીય જાહેર માળખાગત વિકાસનો સમાવેશ થાય છે.
જાેકે, વહીવટીતંત્રે મહત્વપૂર્ણ સેવાઓ અને માળખાગત કાર્યમાં વિક્ષેપ ન પડે તે માટે ચોક્કસ આવશ્યક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે છૂટછાટો આપી છે.
ઔદ્યોગિક સંસ્થાઓ અને આવશ્યક સેવાઓને પ્રતિબંધોથી બહાર રાખવામાં આવી છે. રેલ્વે, મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સ, એરપોર્ટ, હોસ્પિટલો, પાણી પુરવઠા પ્રણાલીઓ, સ્વચ્છતા સુવિધાઓ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલ બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ પણ ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ છૂટછાટોનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસો ઝડપી બનાવતી વખતે પણ આવશ્યક માળખાગત સુવિધાઓ અને જાહેર સેવાઓ કાર્યરત રહે.
ગુરુગ્રામ કચેરીઓ ૫૦% ઘરેથી કામ કરવાના નિયમનું પાલન કરશે
પ્રશાસને ગુરુગ્રામમાં કાર્યરત હરિયાણા સરકારી અને ખાનગી કચેરીઓ માટે ૫૦ ટકા શારીરિક હાજરી વ્યવસ્થા પણ ફરજિયાત બનાવી છે. નિર્દેશ હેઠળ, સંસ્થાઓએ ખાતરી કરવી પડશે કે તેમના અડધાથી વધુ કર્મચારીઓ આપેલ સમયે કાર્યસ્થળો પર રિપોર્ટ ન કરે. બાકીના કર્મચારીઓએ આદેશ દ્વારા આવરી લેવામાં આવેલા સમયગાળા દરમિયાન ઘરેથી કામ કરવું આવશ્યક છે.
કર્મચારીઓના રોસ્ટરના આધારે હાજરી રેકોર્ડ તૈયાર કરવા અને જાળવવા માટે પણ કચેરીઓને સૂચના આપવામાં આવી છે. આનાથી અધિકારીઓને ચકાસવામાં મદદ મળશે કે સંસ્થાઓ સુધારેલી કાર્યસ્થળ વ્યવસ્થાઓનું પાલન કરી રહી છે કે નહીં. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય પ્રદૂષણની વધતી જતી સ્થિતિ વચ્ચે મુસાફરી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડવા અને કાર્યસ્થળો પર મુસાફરી કરતા લોકોની સંખ્યા મર્યાદિત કરવાનો છે.
દૈનિક નિરીક્ષણનો આદેશ, ઉલ્લંઘનો સામે કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ
પ્રતિબંધોનો અસરકારક રીતે અમલ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, વહીવટીતંત્રે સંબંધિત સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (જીડ્ઢસ્) અને હરિયાણા રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના અધિકારીઓને દેખરેખની જવાબદારીઓ સોંપી છે. નિયુક્ત અધિકારીઓ બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ અને ઓફિસ હાજરી વ્યવસ્થા આદેશોનું પાલન કરે છે કે કેમ તે તપાસવા માટે દરરોજ નિરીક્ષણ કરશે. વહીવટીતંત્રે ચેતવણી પણ આપી છે કે ઉલ્લંઘનો કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ એક્ટ, ૨૦૨૧ હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહીને આમંત્રણ આપશે. આ પ્રતિબંધો દ્વારા આવરી લેવામાં આવતી સંસ્થાઓ અને એજન્સીઓ માટે પાલન ફરજિયાત બનાવે છે.
મેદાંતાના ડૉક્ટરને ચેતવણી આપતા ગંભીર વાયુ પ્રદૂષણ આરોગ્ય માટે જાેખમો ઉભા કરે છે
ખરતી હવાની ગુણવત્તા વચ્ચે, ગુરુગ્રામના મેદાંતા ખાતે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ટરનલ મેડિસિન, રેસ્પિરેટરી એન્ડ સ્લીપ મેડિસિનના ચેરમેન ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયાએ પ્રદૂષિત હવાના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી થતી આરોગ્ય અસરો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે ગંભીર અને ખૂબ જ ગંભીર શ્રેણીઓમાં હવાની ગુણવત્તા એક મોટો આરોગ્ય પડકાર રજૂ કરે છે, ખાસ કરીને ક્રોનિક શ્વસન અને રક્તવાહિની રોગોથી પીડાતા લોકો માટે. બાળકો અને વૃદ્ધ લોકો પણ સૌથી સંવેદનશીલ જૂથોમાં શામેલ છે. ગુલેરિયાએ કહ્યું, “છઊૈં હવે ગંભીર અથવા ખૂબ જ ગંભીર શ્રેણીમાં પહોંચી ગયું છે, જે ખૂબ જ મુશ્કેલીકારક છે અને એક મોટો પડકાર ઉભો કરે છે, ખાસ કરીને ક્રોનિક શ્વસન સમસ્યાઓ, ક્રોનિક હૃદય રોગ, નાના બાળકો અને વૃદ્ધો માટે.”
તેમણે સમજાવ્યું કે હોસ્પિટલોમાં સામાન્ય રીતે પ્રદૂષણનું સ્તર ઝડપથી વધે ત્યારે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને સતત ઉધરસ જેવા કટોકટીના કેસોમાં વધારો જાેવા મળે છે. જ્યારે કેટલાક દર્દીઓને હોસ્પિટલના વોર્ડમાં સારવારની જરૂર હોય છે, ત્યારે અન્ય લોકોને સઘન સંભાળ એકમોમાં દાખલ થવાની જરૂર પડી શકે છે.
અસર પહેલાથી અસ્તિત્વમાં રહેલી તબીબી પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા લોકો સુધી મર્યાદિત નથી. અન્યથા સ્વસ્થ વ્યક્તિઓ પણ ગંભીર પ્રદૂષિત હવાના સંપર્કમાં આવવા પર છાતીમાં જકડાઈ જવું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ખાંસી અને આંખોમાંથી પાણી આવવાનો અનુભવ કરી શકે છે.
ફેફસાં અને હૃદય પર પ્રદૂષણની કેવી અસર પડે છે?
હવાની ગુણવત્તા બગડવાના તબીબી પરિણામો સમજાવતા, ગુલેરિયાએ કહ્યું કે પ્રદૂષકોના સંપર્કમાં આવવાથી ફેફસાં અને રક્ત વાહિનીઓમાં બળતરા વધી શકે છે. આ ક્રોનિક અવરોધક પલ્મોનરી રોગ (ર્ઝ્રંઁડ્ઢ), અસ્થમા અને હૃદય રોગ જેવી હાલની પરિસ્થિતિઓને વધારી શકે છે.
જે લોકો પહેલાથી જ શ્વસન અથવા હૃદય રોગથી પીડાઈ રહ્યા છે, તેમના માટે પ્રદૂષણને કારણે વધારાનો તણાવ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઓક્સિજન સંતૃપ્તિના સ્તરમાં ઘટાડો તરફ દોરી શકે છે. ચેતવણીમાં સાવચેતી રાખવાના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, ખાસ કરીને સંવેદનશીલ જૂથો માટે, જ્યારે હવાની ગુણવત્તા ગંભીર શ્રેણીમાં બગડે છે.
ભારત-ગંગાના મેદાનમાં પ્રદૂષણ શા માટે ફસાયેલું રહે છે?
ગુલેરિયાએ શિયાળા દરમિયાન વાયુ પ્રદૂષણમાં ભૌગોલિક અને હવામાન પરિસ્થિતિઓની ભૂમિકા પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો. તેમના મતે, ભારત-ગંગાના મેદાનનો ભૂ-લોક ભૂગોળ, શિયાળાના મહિનાઓ દરમિયાન પવનની ઓછી ગતિ સાથે, એવી પરિસ્થિતિઓ બનાવે છે જેમાં પ્રદૂષકો જમીનની નજીક કેન્દ્રિત રહે છે. મજબૂત પવનો દ્વારા વિખેરાઈ જવાને બદલે, પ્રદૂષિત હવા સપાટીની નજીક એકઠી થાય છે, જેના કારણે લોકો હાનિકારક પ્રદૂષકોના સંપર્કમાં આવે છે. ઉત્સર્જન અને પ્રતિકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓનું આ મિશ્રણ શિયાળાની ઋતુ દરમિયાન પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવાનું ખાસ કરીને પડકારજનક બનાવે છે.