૨,૧૭૦ ટીમો ૬૫ હજારથી વધુ ગામડાઓમાં ખેડૂતો સાથે સીધો સંપર્ક કરશે: કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ
કેન્દ્રીય કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ અને ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે આજે નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા ૨૯ મેથી શરૂ થઈ રહેલા રાષ્ટ્રવ્યાપી “વિકસિત કૃષિ સંકલ્પ અભિયાન” વિશે વિગતવાર માહિતી આપી હતી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં વિકસિત ભારત બનાવવા માટે એક અભિયાન ચાલી રહ્યું છે અને વિકસિત ભારત માટે વિકસિત કૃષિ, અદ્યતન ખેતી અને સમૃદ્ધ ખેડૂતો જરૂરી છે. આજે પણ, કૃષિ ભારતીય અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે, લગભગ અડધી વસ્તી માટે રોજગારનો સ્ત્રોત છે અને સૌથી ઉપર, દેશની ખાદ્ય સુરક્ષાનો આધાર છે.
મીડિયા સાથેની ચર્ચામાં કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયનો ઉદ્દેશ્ય દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. લગભગ ૧૪૫ કરોડની વસ્તી ધરાવતા આપણા દેશમાં, દરેકને પૂરતું અનાજ મળવું જાેઈએ, ફળો અને શાકભાજીની ઉપલબ્ધતા હોવી જાેઈએ, ખેડૂતો યોગ્ય આજીવિકા મેળવી શકે તેવો હોવો જાેઈએ, એટલે કે ખેતી એક નફાકારક વ્યવસાય બનવી જાેઈએ અને અનાજ ઉપલબ્ધ હોવું જાેઈએ, પરંતુ તે પૌષ્ટિક હોવું જાેઈએ. તેના માટે પ્રયત્નો કરવા જાેઈએ અને આપણી પાસે કુદરતી સંસાધનો છે.
આપણે તેનું સંરક્ષણ કરવું જાેઈએ. તેનો ઉપયોગ એવી રીતે કરવો જાેઈએ કે તેઓ આવનારી પેઢીઓ માટે પણ અનાજ, ફળો અને શાકભાજીનું ઉત્પાદન કરતા રહે. કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા આ લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવા માટે, અમારી પાસે છ-મુદ્દાની વ્યૂહરચના છે – એક – ઉત્પાદન વધારવા માટે, બીજું – ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા માટે, ત્રીજું – ઉત્પાદન માટે વાજબી કિંમત ચૂકવવા માટે, ચોથું – કુદરતી આફતોના કિસ્સામાં નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે, પાંચમું – કૃષિનું વૈવિધ્યકરણ, મૂલ્યવર્ધન, ખાદ્ય પ્રક્રિયા અને અન્ય બાબતો સાથે અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કાર્ય એ છે કે કુદરતી ખેતી અને ઓર્ગેનિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવાની દિશામાં વિચારવું.
ઉત્પાદનમાં થયેલા વધારા અંગે શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, જાે આપણે એકંદર વધારા પર નજર કરીએ તો, ખરીફ ચોખા ૧૨૦૬.૭૯ લાખ મેટ્રિક ટન, ઘઉં ૧૧૫૪.૩૦ લાખ મેટ્રિક ટન, ખરીફ મકાઈ ૨૪૮.૧૧ લાખ મેટ્રિક ટન, મગફળી ૧૦૪.૨૬ લાખ મેટ્રિક ટન અને સોયાબીન ૧૫૧.૩૨ લાખ મેટ્રિક ટન છે. આ વર્ષે ઉત્પાદન અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ છે, જે એક રેકોર્ડ છે. તેમણે કહ્યું કે આપણું ઉત્પાદન વધી રહ્યું છે, તેથી ખાદ્ય ભંડાર ભરાઈ ગયો છે, પરંતુ અમે અહીં રોકાવા માંગતા નથી. અમે અમારા દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરીશું અને ભારત પણ વિશ્વ ભાઈ હોવાથી, અમે ઘણા દેશોને મદદ પણ કરીશું. અને, અમારું સ્વપ્ન અને સંકલ્પ એ છે કે એક દિવસ ભારતને વિશ્વનું ખાદ્ય બાસ્કેટ બનાવવું, તેથી અમે નક્કી કર્યું છે કે ખરીફ પાક માટે, આપણે કૃષિ ઉત્પાદન વધારવા અને ખર્ચ ઘટાડવા માટે કામ કરતી બધી સંસ્થાઓને એકસાથે લાવીએ અને તેમને એક દિશામાં લઈ જઈએ. હવે ૈંઝ્રછઇ પાસે ૧૧૩ સંસ્થાઓ છે, જે આ અભિયાન દ્વારા વધુ સારી રીતે સંકલન કરશે. રાજ્ય સરકાર પોતાના પ્રયાસો કરે છે, કેન્દ્ર સરકારની પોતાની યોજનાઓ છે, યુનિવર્સિટી પોતાનું કામ કરે છે; અમે આ બધાને ભેગા કરીને એક દિશામાં લઈ જવાનું નક્કી કર્યું છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ચૌહાણે ખુશી વ્યક્ત કરી અને માહિતી આપી કે ૨૦૨૩-૨૪માં ખરીફમાં કુલ ખાદ્યાન્નનું ઉત્પાદન ૧૫૫૭.૬૮ લાખ ટન હતું. જે ૨૦૨૫-૨૫માં વધીને ૧૬૬૩.૯૧ લાખ ટન થયું, જ્યારે આપણું રવિ ઉત્પાદન ૨૦૨૩-૨૪માં ૧૬૦૦.૦૬ લાખ ટન હતું. જે હવે વધીને ૧૬૪૫.૨૭ લાખ ટન થયું છે. એકંદરે, એક વર્ષમાં ખાદ્યાન્નનું ઉત્પાદન ૩૧૫૭.૭૪થી વધીને ૩૩૦૯.૧૮ લાખ ટન થયું છે. જાે આમાં કઠોળનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે તો કઠોળનું કુલ ઉત્પાદન ૨૨૧.૭૧થી વધીને ૨૩૦.૨૨ લાખ ટન થયું છે. અને જાે આમાં તેલીબિયાંનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે તો તેલીબિયાં પાક પણ ૩૮૪ લાખ મેટ્રિક ટનથી વધીને ૪૧૬ લાખ મેટ્રિક ટન થયા છે.
શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે તાજેતરમાં જ ખરીફ પરિષદ યોજાઈ હતી. જેમાં ઘણા રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ આવ્યા હતા અને અમે ર્નિણય લીધો હતો કે આ વર્ષે અમે ખરીફ પાક માટે વિકસિત કૃષિ સંકલ્પ અભિયાન ચલાવીશું. હાલમાં, લગભગ ૧૬૦૦૦ વૈજ્ઞાનિકો સંશોધન કાર્યમાં રોકાયેલા છે. પરંતુ ખેડૂતો માટે તેની ઉપયોગિતા વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ અનુસાર સાબિત થવી જાેઈએ. તેથી અમે નક્કી કર્યું કે માંગ-આધારિત સંશોધન હોવું જાેઈએ. અમે આ અભિયાન માટે એક બ્લુપ્રિન્ટ બનાવી છે. જેમાં વૈજ્ઞાનિકોની ૨૧૭૦ ટીમો બનાવવામાં આવી રહી છે. આ દરેક ટીમમાં ઓછામાં ઓછા ૪ વૈજ્ઞાનિકો હશે. તેમની સાથે કૃષિ યુનિવર્સિટીઓના વૈજ્ઞાનિકોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. યુનિવર્સિટીઓ, કોલેજાે, રાજ્ય સરકારના કર્મચારીઓ, કેન્દ્રીય કૃષિ વિભાગની ટીમ, પ્રગતિશીલ ખેડૂતો, હ્ર્લઁંજ, વગેરે, આ બધા સાથે મળીને જિલ્લાઓમાં એક ટીમ તરીકે જશે અને ગામડાઓમાં પહોંચ્યા પછી, તેઓ નજીકના ગામડાઓના ખેડૂતોને ભેગા કરશે અને ૨૯ મેથી ૧૨ જૂન સુધી દરરોજ સવારે, સાંજે અને બપોરના ભોજન સમયે ખેડૂતો સાથે વાતચીત કરશે.
કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ચૌહાણે માહિતી આપી હતી કે ટીમો જે સ્થળે જશે, તે સ્થળની કૃષિ આબોહવાની સ્થિતિ શું છે, જમીનમાં કયા પોષક તત્વો હાજર છે, કયા પોષક તત્વોનો અભાવ છે, ત્યાં કેટલું પાણી છે, કેટલો વરસાદ પડે છે, આબોહવા શું છે, માટીની ગુણવત્તા/માટી આરોગ્ય કાર્ડ બનાવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ જાે ખેડૂતો તેનો ઉપયોગ ન કરી રહ્યા હોય, તો માટી આરોગ્ય કાર્ડમાં જમીનમાં કયા તત્વોનો અભાવ છે તેના આધારે, કયા પાક માટે કયા બીજ સારા રહેશે, કયો પાક સારો રહેશે, ખેડૂતોને તેના વિશે જણાવવામાં આવશે, ટીમ એ પણ જણાવશે કે કઈ પદ્ધતિથી વાવણી કરવી જાેઈએ, કયુ કેટલું ખાતર ઉમેરવું જાેઈએ. ઘણી વખત ખેડૂતો એવી વસ્તુઓ વાવે છે જેની જરૂર નથી. જાે ડ્ઢછઁ અને યુરિયાનો ઉપયોગ જરૂરી માત્રા કરતાં વધુ થાય તો ખર્ચ વધે છે અને જમીનનું સ્વાસ્થ્ય પણ બગડે છે. તો, અમે તમામ વૈજ્ઞાનિક તથ્યોના આધારે ખેડૂતોને માહિતી આપીશું. આ એક સંવાદના રૂપમાં હશે.
શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી હંમેશા કહે છે કે સંશોધન પ્રયોગશાળાથી જમીન સુધી એટલે કે લેબ ટુ લેન્ડ સુધી પહોંચવું જાેઈએ. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ જય અનુસંધાનનો નારો આપ્યો છે. પ્રયોગશાળાઓ અને વિજ્ઞાન ખેડૂતોના ઘરઆંગણે પહોંચશે. આના દ્વારા આપણે કૃષિ ઉત્પાદન વધારીશું અને ખર્ચ પણ ઘટાડીશું. આ કૃષિ સંશોધનની દિશા પણ નક્કી કરશે. આ એક સર્જનાત્મક ઝુંબેશ છે. તેમણે કહ્યું કે વૈજ્ઞાનિકો અગિયાર મહિના સુધી પ્રયોગશાળામાં કામ કરશે અને એક મહિના માટે ખેડૂતો પાસે જશે. આ ઝુંબેશ દર વર્ષે ખરીફ અને રવિ પાકની વાવણી પહેલાં ચલાવવામાં આવશે.
શ્રી શિવરાજ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, ખેડૂતો ટીમોને પ્રશ્નો પૂછશે અને તેમને તેમની સમસ્યાઓ પણ જણાવશે અને ખેડૂતો અમને જે કહેશે તેના આધારે, અમે સંશોધનની દિશા પણ નક્કી કરીશું કે આ વિસ્તારના ખેડૂતોની સમસ્યા છે, આ સમસ્યા ઊભી થઈ રહી છે, જાે આ જીવાતોનો હુમલો થાય તો તેનાથી બચવા માટે શું કરવું જાેઈએ. આ એક નવીન, મહત્વપૂર્ણ, સર્જનાત્મક અભિયાન છે. જેમાં ખેડૂતો અને વિજ્ઞાન બંને સામેલ થશે. ૈંઝ્રછઇના ૭૩૧ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો અને ૧૧૩ સંસ્થાઓના વૈજ્ઞાનિકો-નિષ્ણાતો સક્રિયપણે ભાગ લેશે. આ ઝુંબેશ ૭૨૩ જિલ્લાઓમાં ચલાવવામાં આવશે. દરેક જિલ્લા માટે ૩ ટીમો બનાવવામાં આવી છે, જેમાં કૃષિ, બાગાયત, પશુપાલન, મત્સ્યઉદ્યોગ વગેરે વિભાગોના અધિકારીઓ, વૈજ્ઞાનિકો અને નવીન ખેડૂતોનો સમાવેશ થાય છે. ૨,૧૭૦ ટીમો ૬૫ હજારથી વધુ ગામડાઓમાં ખેડૂતો સાથે સીધો સંપર્ક કરશે. આ અભિયાનનો ૧.૩૦ કરોડથી વધુ ખેડૂતો સાથે સીધો સંપર્ક થશે, જે દેશમાં કૃષિ નવીનતા અને જાગૃતિને નવી દિશા આપશે.