લદ્દાખના પ્રાચીન વારસાને જાળવવા માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ પહેલમાં, લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર વિનય કુમાર સક્સેનાએ વર્લ્ડ હેરિટેજ ડે પર સિંધુ નદીના કિનારે ભારતના પ્રથમ પેટ્રોગ્લિફ કન્ઝર્વેશન પાર્કનો શિલાન્યાસ કર્યો.
પેટ્રોગ્લિફ્સ એ પ્રાગૈતિહાસિક છબીઓ, પ્રતીકો અથવા કોતરણી છે જે સીધા ખડકોની સપાટી પર કોતરવામાં, કોતરવામાં અથવા કોતરવામાં આવે છે.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ ઉદ્યાન સદીઓ જૂની ખડક કોતરણી માટે સમર્પિત સંરક્ષણ સ્થળ તરીકે સેવા આપવાનો હેતુ ધરાવે છે જે અનિયંત્રિત પર્યટન, ઝડપી માળખાકીય વિકાસ અને જાગૃતિના અભાવને કારણે વધુને વધુ જાેખમમાં છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ઉદ્યાનમાં લદ્દાખના સંવેદનશીલ અને અલગ સ્થળોએથી એકત્રિત કરાયેલા પેટ્રોગ્લિફ્સ રાખવામાં આવશે, જે ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે તેમનું સંરક્ષણ સુનિશ્ચિત કરશે અને સાથે સાથે તેમને ક્યુરેટેડ અને શૈક્ષણિક સેટિંગમાં મુલાકાતીઓ માટે સુલભ બનાવશે.
સંયુક્ત હસ્તક્ષેપ દ્વારા ભાવિ પેઢીઓ માટે વારસાના સંરક્ષણ માટે આર્કાઇવ્સ, પુરાતત્વ અને સંગ્રહાલયો વિભાગ અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વચ્ચે સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.
અધિકારીઓએ માહિતી આપી હતી કે લદ્દાખમાં લગભગ ૪૦૦ સ્થળોએ પેટ્રોગ્લિફ્સ છે, જે કાં તો ક્લસ્ટરમાં અથવા એકલતામાં જાેવા મળે છે.
જ્યારે ક્લસ્ટર સાઇટ્સનું સંરક્ષણ કરવું પ્રમાણમાં સરળ છે, ખાસ કરીને સિંધુ નદી અને ઝાંસ્કર નદીના કિનારે આવેલા અલગ પેટ્રોગ્લિફ્સને બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ અને લોકોમાં જાગૃતિના અભાવને કારણે નુકસાનનું નોંધપાત્ર જાેખમ રહેલું છે.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ લુપ્તપ્રાય કલાકૃતિઓને રક્ષણ અને પ્રદર્શન માટે પેટ્રોગ્લિફ કન્ઝર્વેશન પાર્કમાં કાળજીપૂર્વક સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવશે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે કેટલાક સૌથી જૂના પેટ્રોગ્લિફ્સ પર ચીની, અરબી, સંસ્કૃત અને અન્ય પ્રાચીન ભાષાઓમાં શિલાલેખો છે.
ઉપરાજ્યપાલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ પાર્ક આવનારી પેઢીઓ માટે પ્રદેશની પ્રાચીન કલા અને ઇતિહાસને સાચવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું તરીકે સેવા આપશે.
તેમણે લદ્દાખને “પ્રાચીન વારસાનો ભંડાર” ગણાવ્યો અને કહ્યું કે આ પ્રદેશ દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયામાં પ્રાગૈતિહાસિક રોક કલાના સૌથી વ્યાપક સંગ્રહમાંનો એક ધરાવે છે.
“કુદરતી હવામાન અને આબોહવા તણાવ ઉપરાંત, માનવ પ્રવૃત્તિઓ, જેમ કે રસ્તાનું બાંધકામ, ખડકોનું વિસ્ફોટ અને અનિયંત્રિત પર્યટન, આ પેટ્રોગ્લિફ્સ માટે ગંભીર જાેખમો ઉભા કરે છે.
“આ વારસા સ્થળોના સંરક્ષણને નૈતિક જવાબદારી તરીકે ગણવું જાેઈએ અને વિકાસ આયોજનમાં સંકલિત કરવું જાેઈએ,” સક્સેનાએ વિશ્વ વારસા દિવસ નિમિત્તે “પ્રાચીન કલા, આધુનિક પડકારો: લદ્દાખમાં પેટ્રોગ્લિફ્સનું રક્ષણ અને પર્યટન સર્કિટ્સને આકાર આપવો” થીમ પર એક વર્કશોપને સંબોધતા કહ્યું.
તેમણે નોંધ્યું કે આ ખડક કોતરણીમાં પ્રારંભિક માનવ જીવનનું ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં શિકારના દ્રશ્યો, આઇબેક્સ અને બરફ ચિત્તો જેવા પ્રાણીઓ અને પછીથી, સ્તૂપ અને શિલાલેખ જેવા બૌદ્ધ ધર્મના પ્રતીકોનો સમાવેશ થાય છે.
તેમણે કહ્યું કે, આ સદીઓથી સાંસ્કૃતિક સંક્રમણ દર્શાવે છે.
લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરએ ઓછા જાણીતા સ્થળોને પ્રોત્સાહન આપતી વખતે પ્રવાસીઓના પ્રવાહને જવાબદારીપૂર્વક સંચાલિત કરવા માટે પેટ્રોગ્લિફ અને બૌદ્ધ સર્કિટ્સ સહિત ક્યુરેટેડ હેરિટેજ સર્કિટ્સ બનાવવા પર પણ ભાર મૂક્યો.
તેમણે પેટ્રોગ્લિફ્સને “ખુલ્લા હવા સંગ્રહાલયો” અને “પથ્થર પર કોતરવામાં આવેલી સંસ્કૃતિઓ” તરીકે વર્ણવ્યા, જે સતત રેકોર્ડનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. પેલેઓલિથિક યુગથી લઈને પછીના ઐતિહાસિક સમયગાળા સુધીનો માનવ ઇતિહાસ.
ડોમખાર, દાહ હનુ, અલ્ચી, ચિલિંગ અને ટાંગત્સે જેવા પ્રદેશોમાં જાેવા મળતા આ કોતરણી પ્રાચીન વેપાર માર્ગો, સ્થળાંતર પેટર્ન, માન્યતા પ્રણાલીઓ અને પર્યાવરણીય ઇતિહાસ દર્શાવે છે.
સમુદાયની ભાગીદારી માટે હાકલ કરતા, ઉપરાજ્યપાલે સ્થાનિક રહેવાસીઓ, સાધુઓ, યુવાનો અને હિસ્સેદારોને લદ્દાખના વારસાના રક્ષક તરીકે કાર્ય કરવા વિનંતી કરી. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ટકાઉ સંરક્ષણ માટે સામૂહિક પ્રયાસ, જાગૃતિ અને સાંસ્કૃતિક અને પર્યાવરણીય સંવેદનશીલતા માટે આદરની જરૂર છે.