અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લગભગ ચાર મહિનાથી ચાલી રહેલા યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે કરાર થયો છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન શેહબાઝ શરીફ બંનેએ રવિવારે આ કરારની પુષ્ટિ કરી છે.
ટ્રમ્પે ટ્રૂથ સોશિયલ પર એક પોસ્ટમાં કરારની પુષ્ટિ કરતા લખ્યું: “ઈસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન સાથેનો સોદો હવે પૂર્ણ થયો છે. બધાને અભિનંદન! હું આ સાથે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના ટોલ ફ્રી ઓપનિંગને સંપૂર્ણપણે અધિકૃત કરું છું, અને સાથે સાથે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નૌકાદળના નાકાબંધીને તાત્કાલિક દૂર કરવા માટે પણ અધિકૃત કરું છું. વિશ્વના જહાજાે, તમારા એન્જિન શરૂ કરો. તેલ વહેવા દો!”
વાટાઘાટો દરમિયાન મધ્યસ્થી તરીકે સેવા આપનાર પાકિસ્તાને બંને પક્ષોને એકસાથે લાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. શરીફે ઠ ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે “બંને પક્ષોએ લેબનોન સહિત તમામ મોરચે લશ્કરી કાર્યવાહી તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે સમાપ્ત કરવાની જાહેરાત કરી છે,” ઉમેર્યું હતું કે સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ ૧૯ જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં થશે.
રવિવારે ઇઝરાયલે બૈરુતના દક્ષિણ ઉપનગરો પર હુમલો કર્યા પછી આ કરાર લગભગ તૂટી ગયો હતો, જેમાં ઈરાની સમર્થિત હિઝબુલ્લાહ આતંકવાદીઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.
સોદામાં શું છે
બંને દેશો લેબનોન સહિત તમામ મોરચે લડાઈ બંધ કરવા સંમત થયા, જે લાંબા સમયથી એક અવરોધ હતો કારણ કે ઇઝરાયલ તેને કોઈપણ યુએસ-ઈરાન કરારમાંથી બાકાત રાખવા માંગતો હતો.
અમેરિકા ઈરાની બંદરો પરનો નૌકાદળનો નાકાબંધી હટાવવા સંમત થયું.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે જહાજાે પર કોઈપણ ચુકવણી લાદ્યા વિના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ટ્રાફિક ફરી શરૂ થવો જાેઈએ.
સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ ૧૯ જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં નક્કી કરવામાં આવ્યો છે અને બંને પક્ષો વચ્ચે આ અઠવાડિયે ટેકનિકલ વાટાઘાટો યોજાશે.
આ કરારમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને નાબૂદ કરવાની પણ હાકલ કરવામાં આવી છે, જેમાં અમેરિકા દ્વારા અત્યંત સમૃદ્ધ પરમાણુ સામગ્રીનો નાશ કરવામાં આવશે અને એક અમલી ચકાસણી પ્રણાલી સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
એમએસ નાઉ મુજબ, વહીવટીતંત્રના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ કરાર “પ્રદેશમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ” ની પણ ખાતરી આપશે, જેમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાનના પ્રોક્સીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
જાેકે, એક વરિષ્ઠ ઈરાની અધિકારીએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા અંતિમ સોદા હેઠળ ઈરાનની ધરતી પર તેના અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભંડારને ઘટાડવાની મંજૂરી આપવા સંમત થયું છે, જે સ્થિતિ અમેરિકાએ જે કહ્યું છે તેનાથી અલગ છે.
હજુ સુધી શું નક્કી થયું નથી
આ કરાર અંતિમ શાંતિ સંધિ નથી. તે એક સમજૂતી પત્ર છે જે ૬૦ દિવસની વાટાઘાટોનો સમયગાળો નક્કી કરે છે, જે દરમિયાન યુએસ અને ઈરાની અધિકારીઓ વધુ વ્યાપક કરાર માટે કામ કરશે.
અને ઈરાનના નાયબ વિદેશ પ્રધાન કાઝેમ ઘરીબબાદીએ કહ્યું કે અંતિમ કરાર માટે વાટાઘાટો ત્યારે જ શરૂ થશે જ્યારે ઈરાન ખાતરી કરશે કે યુએસે દુશ્મનાવટનો અંત લાવવા, નાકાબંધી હટાવવા અને સંપત્તિ મુક્ત કરવા સહિતની તેની પ્રતિબદ્ધતાઓનું પાલન કર્યું છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે મેમોરેન્ડમનો સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ શુક્રવારે સત્તાવાર હસ્તાક્ષર સમારોહ પછી જ જાહેર કરવામાં આવશે.
ઘરીબબાદીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે કરાર ઈરાન અમેરિકા પ્રત્યેના દૃષ્ટિકોણમાં કોઈ ફેરફારનો સંકેત આપતો નથી. “આ સમજૂતી પત્રનો અર્થ દુશ્મન પર વિશ્વાસ કરવાનો નથી,” તેમણે કહ્યું. મીડિયા સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, “અમે યુએસ પ્રતિબદ્ધતાઓના અમલીકરણ પર નજર રાખીશું.”
અંતિમ કરાર માટે ઈરાને ઉઠાવેલી માંગણીઓ
ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે વ્યાપક કરાર માટે પ્રસ્તાવિત ૬૦ દિવસની વાટાઘાટોના સમયગાળામાં તાત્કાલિક પ્રવેશ કરશે નહીં. ઘારીબબાદીના મતે, તેહરાન પહેલા મૂલ્યાંકન કરશે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે દુશ્મનાવટનો અંત લાવવા, નાકાબંધી દૂર કરવા અને ઇરાની સંપત્તિ મુક્ત કરવા અંગેની તેની પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂર્ણ કરી છે કે નહીં.
“૬૦ દિવસની વાટાઘાટોમાં પ્રવેશ કરવો એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા આ પ્રતિબદ્ધતાઓની પરિપૂર્ણતા પર શરતી છે,” ઘારીબબાદીએ કહ્યું.
તેમણે એ પણ ભાર મૂક્યો કે મેમોરેન્ડમને વોશિંગ્ટનના ઇરાદામાં વિશ્વાસના સંકેત તરીકે જાેવું જાેઈએ નહીં.
“આ સમજૂતી કરારનો અર્થ દુશ્મન પર વિશ્વાસ કરવાનો નથી,” તેમણે કહ્યું. “અમે યુએસ પ્રતિબદ્ધતાઓના અમલીકરણ પર નજર રાખીશું.”