બ્રિટિશ કમાન્ડો દ્વારા જપ્ત કરાયેલા કથિત રશિયન શેડો ફ્લીટ ઓઇલ ટેન્કરના ભારતીય કેપ્ટનને “બલિનો બકરો” બનાવવામાં આવ્યો છે, તેમની પત્નીએ જણાવ્યું હતું કે તે બ્રિટનમાં ટ્રાયલની રાહ જાેઈ રહ્યો છે.
અજય પંત, ૩૮, યુકેમાં કસ્ટડીમાં છે અને તેના પર પ્રતિબંધોના ગુનાઓનો આરોપ છે જેમાં મહત્તમ ૧૦ વર્ષની જેલની સજા છે. આ કેસ વેપારી નાવિકો માટે કાનૂની મિસાલ સ્થાપિત કરી શકે છે.
“મારા પતિ હમણાં જ બલિનો બકરો બન્યા,” રિતુ પંત, ૩૬, મીડિયાને જૂનમાં તેના પતિની ધરપકડ પછીના તેના પહેલા બેઠક-ડાઉન ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું. “તે ખોટા સમયે ખોટી જગ્યાએ હતો.”
બ્રિટિશ કમાન્ડો ૧૪ જૂનના રોજ ઇંગ્લિશ ચેનલમાં હેલિકોપ્ટરથી ઝડપી દોડી ગયા હતા જેથી મંજૂર તેલ ટેન્કર સ્મિર્ટોસને અટકાવી શકાય, જેનું નેતૃત્વ પંત દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, એમ એએફપીના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
ટેન્કર કથિત રીતે રશિયાના ભૂતિયા કાફલાનો ભાગ છે, જે અપારદર્શક માલિકી અને વીમા ધરાવતા જહાજાેનું નેટવર્ક છે જેનો ઉપયોગ મોસ્કો ૨૦૨૨ માં યુક્રેન પરના તેના આક્રમણ પછી લાદવામાં આવેલા તેલ પ્રતિબંધોથી બચવા માટે કરે છે.
મરીનટ્રાફીકના જણાવ્યા અનુસાર, સ્મિર્ટોસ ૫ જૂનના રોજ રશિયન બંદર ઉસ્ત-લુગાથી નીકળ્યા અને બાલ્ટિક સમુદ્રમાંથી પસાર થયા, જેમાં ઇજિપ્તનું પોર્ટ સૈદ તેનું ગંતવ્ય સ્થાન હતું.
જાેકે, ટેન્કર ઇંગ્લિશ ચેનલ પાર કરી રહ્યું હતું, ત્યારે બ્રિટિશ કમાન્ડો તેને અટકાવવા માટે આગળ વધ્યા. તત્કાલીન બ્રિટિશ વડા પ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે આ મિશનને “રશિયા માટે ફટકો” ગણાવ્યું, જે તેના પ્રકારનું પ્રથમ યુકે-નેતૃત્વ હેઠળનું ઓપરેશન હતું.
પંતની પત્નીએ કહ્યું કે તેનો પતિ આ ઓપરેશનનો ભોગ બન્યો હતો અને જામીન નકારાયા બાદ કસ્ટડીમાં સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે.
“તે ભાંગી પડ્યો હતો અને તે ફક્ત રડી રહ્યો હતો,” તેણીએ કહ્યું, ધરપકડ પછીના તેમના પહેલા ફોન કોલને યાદ કરતાં તેણીએ પોતાના આંસુ રોકવા માટે સંઘર્ષ કર્યો.
“તેને ખબર નહોતી કે તેની સાથે શું થયું છે… તેણે ફક્ત કહ્યું, ‘હું જેલમાં છું, કૃપા કરીને મને બહાર કાઢો‘.”
જહાજના કેપ્ટન અજય પંત
અજય પંત સામે કેસ
પ્રોસિક્યુશનનો આરોપ છે કે અજય પંત “જહાજના માસ્ટર” હતા અને તેમને “કાર્ગો” વિશે જાણકારી હતી, જે લગભગ ૯૮,૦૦૦ ટન તેલ જેટલું હતું.
કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન, પંતના વકીલે કહ્યું કે તેઓ જહાજના માલિકના કર્મચારી તરીકે “ફક્ત આદેશોનું પાલન” કરી રહ્યા હતા. તેમની પત્નીએ પણ આ જ દલીલ જાળવી રાખી છે.
“કોઈપણ જહાજમાં માસ્ટરની જવાબદારી ફક્ત કાર્ગોને તેના ગંતવ્ય સ્થાન સુધી સુરક્ષિત રીતે પહોંચાડવાની છે,” તેણીએ કહ્યું.
ઇન્ડિયન સોસાયટી ઓફ ઇન્ટરનેશનલ લોના અનવર સદતે જણાવ્યું હતું કે આ કેસ “જટિલ” કાનૂની પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
પંતની ટ્રાયલ ૧૫ ડિસેમ્બરથી શરૂ થવાની છે અને યુરોપિયન દેશો રશિયાના શેડો ફ્લીટ સામે કાર્યવાહી વધારી રહ્યા હોવાથી તે એક મુખ્ય કસોટી બની શકે છે.
આ કેસ પહેલો માનવામાં આવે છે જેમાં યુરોપિયન દેશે જહાજ અથવા તેના માલિકોને લક્ષ્ય બનાવવાને બદલે કેપ્ટન સામે પ્રતિબંધો-ઉલ્લંઘનના આરોપો લાવ્યા છે.
“આ કેસ એક જહાજ, તેના કાર્ગો અથવા તેના માસ્ટરના ભાવિથી ઘણા આગળ વધે છે,” સી ઇન્ટરનેશનલના હ્યુમન રાઇટ્સ ડેવિડ હેમન્ડે લોયડ્સ લિસ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ માટે વિશ્લેષણમાં લખ્યું.
“આ કેસ એક પ્રારંભિક કસોટી બનવાની શક્યતા છે કે પશ્ચિમી સરકારો ફક્ત શેડો ફ્લીટ ઓપરેટરો સામે જ નહીં, પરંતુ તેમના જહાજાેમાં કામ કરતા નાવિકો સામે પણ ફોજદારી પ્રતિબંધોનો ઉપયોગ કરવા માટે કેટલી હદ સુધી તૈયાર છે.”
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે તેના કોન્સ્યુલર અધિકારીઓએ પંતની “તેમની સુખાકારી વિશે પૂછપરછ કરવા” મુલાકાત લીધી હતી.
પંત એકમાત્ર નાવિક છે જેના પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. ત્યારથી અન્ય ૨૪ ક્રૂ સભ્યોમાંથી મોટાભાગનાને સ્વદેશ પરત મોકલવામાં આવ્યા છે, જ્યારે જહાજ ઇંગ્લેન્ડના દક્ષિણ કિનારે લંગર કરેલું છે.
નાવિકોને ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષમાં ફસાવવાનો ડર છે
આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રાન્સપોર્ટ વર્કર્સ ફેડરેશનના નાવિક વિભાગના સંયોજક સ્ટીવ યાન્ડેલે જણાવ્યું હતું કે આ કેસથી નાવિકોમાં ચિંતા વધી છે જેઓ હરીફ શક્તિઓ વચ્ચેના મુકાબલામાં “મધ્યમાં અટવાઈ જવાનો” ડર રાખે છે.
“નાવિકોને ઘણીવાર ખબર નહીં હોય કે તેમનું જહાજ પ્રતિબંધિત તેલ વહન કરી શકે છે, અને તેઓ ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષમાં ફસાઈ જવા માટે તૈયાર છે,” તેમણે કહ્યું.
૩૨૦,૦૦૦ થી વધુ નાવિકો સાથે ભારત, વૈશ્વિક વેપારી શિપિંગ કાર્યબળનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
“આ ખૂબ જ ચિંતાજનક હતું,” ૪૦ વર્ષીય સંકેત જાેશી, એક અનુભવી ભારતીય ટેન્કર કેપ્ટન, જણાવ્યું.
તેમણે કહ્યું કે “કદાચ… પહેલી વાર” કોઈ કેપ્ટનની સલામતી જેવા મુદ્દાઓ કરતાં કેસના “વાણિજ્યિક પાસા” પર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
ધરપકડથી પરિવાર ચિંતિત થઈ ગયો છે
હિમાલયના તળેટીવાળા શહેર રામનગરમાં પંતના પરિવાર માટે, તેમની ધરપકડે તે ચિંતાઓને તીવ્ર ધ્યાન પર લાવી છે.
ધરપકડના થોડા દિવસો પહેલા, પંતે મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ દરમિયાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ સમુદ્રમાં ઘણા ભારતીય ખલાસીઓના મોત બાદ, બીજા સંઘર્ષ અંગેની તેમની ચિંતાઓ વિશે તેમની પત્નીને લખ્યું હતું.
“તેમણે કહ્યું કે સમુદ્ર હવે ખૂબ જ મુશ્કેલ બની રહ્યો છે,” રીતુ પંતે કહ્યું. “હું ફક્ત પ્રાર્થના કરી રહી હતી, અને તેને કહી રહી હતી કે, ‘શાંત રહો, સાવચેત રહો અને ફક્ત અમારો સંપર્ક કરતા રહો‘.”
પંતની માતા, દીપા, પોતાના પુત્રને ઘરે પાછા ફરવાની મંજૂરી આપવા માટે વિનંતી કરતી વખતે રડી પડી.
“હું ફક્ત સરકારને હાથ જાેડીને વિનંતી કરવા માંગુ છું કે મારા પુત્રને ઘરે પાછો મળે.”