સરકાર ખાતરના ભાવ વધારાનો બોજ ખેડૂતો પર નાખવા માંગતી નથી

નવીદિલ્હી
યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ સંકટ સિવાય અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોએ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાતરની કિંમતો વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. પરંતુ આ દરમિયાન સરકાર સતત પ્રયાસો કરી રહી છે કે ખાતરના વધતા ભાવને કારણે ખેડૂતો પર આર્થિક બોજ ન વધે. આ માટે સરકારે તેની તૈયારી હેઠળ ખાતરનો મોટો સ્ટોક રાખ્યો છે. જેથી આગામી પાકની સિઝનમાં યુરિયા ડીએપીની અછત ન રહે અને ખેડૂતોને તે વ્યાજબી ભાવે મળી શકે. અમેરિકા, બ્રાઝિલ, પાકિસ્તાન અને ચીન જેવા દેશોમાં યુરિયા, ડાયમોનિયમ ફોસ્ફેટ અને મ્યુરિએટ ઓફ પોટાશ ખૂબ જ મોંઘા ભાવે વેચાઈ રહ્યા છે. ભારતમાં પ્રતિ બોરી ૫૦ કિલો યુરિયાની કિંમત ખેડૂતો માટે ૨૬૬.૭૦ પૈસા છે. જ્યારે પાકિસ્તાનમાં ખેડૂતો માટે ૫૦ કિલો યુરિયાની બોરીની કિંમત ૭૯૧ રૂપિયા છે. જ્યારે ઈન્ડોનેશિયામાં સમાન વજનની યુરિયાની બોરી રૂ. ૫૯૩ના ભાવે વેચાઈ રહી છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં આ જ બોરીની કિંમત રૂ. ૭૧૯ છે. ચીનમાં ૫૦ કિલો યુરિયાની કિંમત ભારત કરતાં લગભગ આઠ ગણી વધારે છે. જ્યારે ભારત કરતાં બ્રાઝિલમાં યુરિયા ૧૩.૫ ગણા વધુ ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. બ્રાઝિલમાં ૫૦ કિલો યુરિયાની કિંમત ૩૬૦૦ રૂપિયા છે. તે જ સમયે, અમેરિકામાં તેની કિંમત ૩૦૬૦ રૂપિયા પ્રતિ બોરી છે. ચીનમાં ખેડૂતોને ૨૧૦૦ રૂપિયા પ્રતિ બેગના ભાવે યુરિયા મળી રહ્યું છે. તેવી જ રીતે, આ દેશોમાં અને ભારતમાં ડીએપી અને એમઓપીના ભાવમાં ઘણો તફાવત છે. જાે ખાતરની કિંમત આ રીતે જ વધતી રહી તો આ નાણાકીય વર્ષમાં તેમની ખરીદીનો ખર્ચ બે લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી જઈ શકે છે. જ્યારે સરકાર વધેલા ભાવનો બોજ ઉઠાવી રહી છે. તેનો બોજ ખેડૂતો પર પડવા દેવામાં આવ્યો નથી. ખેડૂતોને ખાતરમાં સબસિડી આપવામાં આવી રહી છે. અન્ય એક સૂત્રએ જણાવ્યું કે રશિયા-યુક્રેન કટોકટી અને ઈરાનમાં લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો ખાતરના ભાવમાં ઉછાળાનું મુખ્ય કારણ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારે ૩૦ લાખ મેટ્રિક ટન ડીએપી અને ૭૦ લાખ મેટ્રિક ટન યુરિયાનો સ્ટોક કર્યો છે. ભારતમાં ડીએપીના ભાવની વાત કરીએ તો દેશમાં ૫૦ કિલો ડીએપીની કિંમત ૧૨૦૦ રૂપિયાથી ૧૩૫૦ રૂપિયા સુધીની છે. જ્યારે ઇન્ડોનેશિયામાં સમાન ડ્ઢછઁની કિંમત ૯૭૦૦ રૂપિયા છે, જે લગભગ આઠ ગણી વધારે છે. પાકિસ્તાન અને બ્રાઝિલમાં સમાન જથ્થાના ડીએપીની કિંમત ભારત કરતાં ત્રણ ગણી વધારે છે. તે જ સમયે, ચીનમાં ડીએપીની કિંમત ભારત કરતા લગભગ બમણી છે. રોક ફોસ્ફેટ ડ્ઢછઁ અને દ્ગઁદ્ભ માટે મુખ્ય કાચો માલ છે. આ માટે ભારત ૯૦ ટકા નિકાસ પર ર્નિભર છે. આ જ કારણ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોમાં થતી વધઘટ ભારતની સ્થાનિક કિંમતોને સીધી અસર કરે છે. રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષને કારણે ઊભી થયેલી સમસ્યાને કારણે ભારત ખાતરની આયાતના અન્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. ભારતમાં ખાતર પર સબસિડી આપવામાં આવે છે. ખાતરની કિંમતનો મોટો હિસ્સો સરકાર ભોગવે છે. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાતરના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે સબસિડીનો બોજ બમણો થશે. તાજેતરના વર્ષોમાં ખાતર સબસિડી રૂ. ૮૦,૦૦૦ થી રૂ. ૯૦,૦૦૦ કરોડની વચ્ચે છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષમાં ખાતર પરની સબસિડી વધીને લગભગ બે લાખ કરોડ રૂપિયા થવાની ધારણા છે.આગામી પાકની સિઝન પહેલા દેશમાં ફરી એકવાર ખાતરના ભાવમાં વધારો થવા જઈ રહ્યો છે. ભારત હજુ પણ ખાતરની વધતી કિંમતો સામે ઝઝૂમી રહ્યું છે. રશિયા-યુક્રેનના સંઘર્ષ સહિતના ઘણા કારણો છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાતરોના ભાવમાં વધારો કરી રહ્યા છે. વધેલી કિંમતોને કારણે સરકાર ખાતર સબસિડી બિલને પણ આગળ વધારી રહ્યું છે. ખાતરની વધતી જતી મોંઘવારીને કારણે ખર્ચમાં વધારો થશે. જાે કે સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર સરકાર તેનો બોજ ખેડૂતો પર નાખવા માંગતી નથી. યુરિયા અને ડીએપી જેવા જરૂરી ખાતરો ખેડૂતોને વ્યાજબી ભાવે આપવા સરકારની પ્રાથમિકતા છે.