અચેતન અવસ્થા..શરીરમાંથી નીકળ્યા બાદ જીવાત્મા અચેત અવસ્થામાં રહે છે,તેને પોતાનું શરીર છોડવાનો આભાસ થતો નથી.તે સમયે તેને એવો અનુભવ થાય છે કે જેમ કોઇ મનુષ્ય ઘણો જ પરિશ્રમ કરીને થાકીને ગાઢ નિદ્રામાં હોય.કેટલાક સમય બાદ તે અચેત થઇ જાય છે.તે પોતાના મૃત્યુને જાણી લે છે અને પોતાની આગળની પ્રક્રિયાના માટે તૈયાર થઇ જાય છે.
સમાન વ્યવહાર..જીવાત્મા જ્યારે શરીરનો ત્યાગ કરે છે ત્યારે તે પોતાના અગાઉના શરીર સાથે કરતો હતો તેવો વ્યવહાર કરે છે.તેને થોડો સમય સુધી ખબર જ નથી પડતી કે પોતે આ નશ્વર શરીરનો ત્યાગ કરી ચુક્યો છે પરંતુ થોડો સમય બાદ ધીરે ધીરે તે સ્વીકાર કરી લે છે કે મારા આ પાંચ ભૌતિક શરીરની અવધિ હવે પુરી થઇ છે અને હવે બીજા એક નવા શરીરને શોધવાનો સમય આવી ગયો છે.
અશાંતિ અને ગભરામણ..થોડા સમય પછી જીવાત્માને સમજાઇ જાય છે કે તેની આ શરીરની યાત્રા હવે પુરી થઇ ગઇ છે પરંતુ આ અનુભૂતિ પહેલાં તે પોતાના શરીરની આસપાસ ઉભા પોતાના સગા-વહાલાઓને પોકાર કરે છે અને તેમના સુધી પોતાનો અવાજ પહોંચાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે પરંતુ તેની વાત કોઇ સાંભળતું નથી.આ જોઇને જીવાત્મા અશાંત થાય છે,ગભરામણનો અનુભવ કરે છે કારણ કે હવે તેનો અવાજ ભૌતિક નહી પરંતુ અભૌતિક બની ગયો છે અને કોઇ જીવિત મનુષ્ય તેની વાત સાંભળી શકતો નથી.
સંચાર થતો નથી..જીવાત્મા આટલા વર્ષો સુધી જે શરીરના માધ્યમથી જે મોહ-માયામાં જોડાયેલો રહ્યો હતો એટલે કે જે સગા-સબંધીઓ મળ્યા તેના વશીભૂત બનીને પોતાના મૃત શરીરને જોઇને દુઃખી થાય છે તો ક્યારેક પોતાના પ્રિયજનો સાથે વાત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે પરંતુ તેમાં તેને સફળતા મળતી નથી.
શરીરમાં પુનઃપ્રવેશનો પ્રયાસ કરે છે..ગરૂડ પુરાણમાં કહ્યા અનુસાર જીવાત્મા મોહવશ ફરીથી પોતાના શરીરમાં પાછો પ્રવેશ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે પરંતુ યમદૂત મૃત્યુપાશમાં બાંધીને તેને આમ કરતાં રોકે છે.ધીરે ધીરે જીવાત્મા એ સત્યનો સ્વીકાર કરે છે કે હવે મારો આ મૃત્યુલોકમાંથી જવાનો સમય થઇ ગયો છે.હવે તે કશું જ કરી શકે તેમ નથી અને મોહના બંધનોને તોડીને તે મૃત્યુલોકથી વિદાય થવા તૈયાર થાય છે.
દુઃખી થવું..જીવાત્માને પોતાના સાંસારીક મોહના બંધનને છોડીને જવામાં દુઃખ થાય છે પરંતુ પોતાના પ્રિયજનોને રડતા જોઇને તે ઘણો જ દુઃખી થાય છે.તે સમયે તેને પોતાના જીવનકાળ દરમ્યાન કરેલા સારા અને ખરાબ કર્મો યાદ આવે છે પરંતુ હવે તે વિવશ હોય છે.હવે યમદૂતો તેને જીવન દરમ્યાન કરેલ સારા-ખોટા કર્મો અનુસાર યાતના ભોગવવા સારૂં યમલોકમાં લઇ જાય છે.
કર્મ અને પુનઃજન્મ..છેલ્લે જીવાત્મા મૃત્યુલોકનો ત્યાગ કરીને એક એવા માર્ગ ઉપર નીકળે છે જ્યાં સૂર્યનો પ્રકાશ કે ચંદ્રની ચાંદની હોતી નથી.ચારે બાજુ અંધકાર છે.આ અવસ્થામાં તેને પોતાના કર્મો અનુસાર કેટલોક સમય સુધી વિશ્રામ મળે છે.કેટલાક જીવાત્મા એક વર્ષની અંદર જ કર્મોની યાતના ભોગવીને બીજું શરીર ધારણ કરી લે છે તો કેટલાક જીવાત્માઓ લાંબો સમય સુધી યમયાતનાઓ ભોગવ્યા પછી નવું શરીર ધારણ કરે છે.
મૃત્યુના સમયે સગાં-સબંધીઓ કોઇ જીવની સાથે જતા નથી.જીવ પોતાના સારા-નરસા કર્મો, મન અને ઇન્દ્રિયોના સૂક્ષ્મરૂ૫ સહિત ૫હેલાંના શરીરને છોડીને બીજા શરીરમાં જાય છે.જ્ઞાન ભક્તિ સંપન્ન કર્મ કરેલા હશે તો મુક્ત થઇ જવાશે એટલે પરીવાર તથા સબંધીઓના મોહમાં ૫ડીને ક્યારેય એવા કર્મ ના કરવા જોઇએ કે જે અમોને ભવિષ્યમાં મૃત્યુ ૫છી દુઃખદાયી થાય.સંસારના તમામ સબંધો અસત્ય અને કલ્પિત છે.(અવતારવાણી-૧૭૨)
મનુષ્ય જ્યારે સદગુરૂ કૃપાથી પ્રભુનાં દર્શન કરી લે છે તો સદૈવ ઇશ્વરનાં દિદાર કરતાં કરતાં આ જીવનમાં આનંદ પ્રાપ્ત કરતાં કરતાં અંતમાં મૃત્યુ બાદ મુક્ત થઇ જાય છે.ઇશ્વરનાં દર્શન કરવાથી અજ્ઞાનતા નષ્ટ્ થઇ જાય છે.તેને જ્ઞાન થઇ જાય છે કે હું તો નિમિત્તમાત્ર છું ત્યારે તેનો મોહ સમાપ્ત થઇ જાય છે તેના ભ્રમ નષ્ટ થઇ જાય છે.
વિદ્રાનોએ આ શરીરને પાણીના પરપોટા જેવું ક્ષણભંગુર તેમજ નાશવાન બતાવ્યું છે.એક ક્ષણ પછી આ જીવન રહેશે કે કેમ ? તેનું કોઇ પ્રમાણ નથી, એટલે કેઃતમામ પ્રાણીઓનું જીવન પ્રતિક્ષણ વિનાશની તરફ જઇ રહ્યું છે, એટલે મનુષ્યએ નિરંતર પ્રભુ પરમાત્માનું જ ચિંતન કરવું.ધર્મકાર્ય-સત્કાર્યને કાલ ઉ૫ર કયારેય ના છોડવું.કાલે કરવાનું કામ આજે જ કરી નાખવું, કારણ કેઃ મૃત્યુ એ નથી જોતું કે તેનું કામ હજુ પુરું થયેલ નથી.માનવ ભાવિ આયોજનો કરતો રહે છે અને મૌત તેને લઇને ચાલ્યું જાય છે.મન અત્યંત ચંચળ છે.આ ક્ષણે તે જે વિચાર કરે છે, બીજી જ ક્ષણે તે બદલાઇ જાય છે એટલે જે ક્ષણે સારો વિચાર આવે તેને તે જ ક્ષણે કાર્યરુ૫ આપી સં૫ન્ન કરવાનો યથાશક્તિ પ્રયત્ન કરવો જોઇએ.
મૃત્યુ તેનો દરેક ૫ળે પીછો કરી રહ્યું છે માટે અનેક જન્મો ૫છી મળેલો આ અત્યંત દુર્લભ મનુષ્ય જન્મ પામીને બુધ્ધિ માન પુરૂષોએ જેટલું બની શકે તેટલું વહેલું, મૃત્યુ ૫હેલાં મોક્ષ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઇએ.વિષયભોગ તો અન્ય તમામ યોનિઓમાં પ્રાપ્ત થાય છે જ, પરંતુ મોક્ષ માટે ફક્ત મનુષ્ય જન્મ જ છે, માટે વિષયભોગોમાં અમૂલ્ય જીવન ખોવું ના જોઇએ.
૫રમેશ્વરને જાણીને જ મનુષ્ય મૃત્યુનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે એટલે કે મૃત્યુના બંધનથી છુટકારો મેળવી શકે છે તેના સિવાય ૫રમ૫દ પ્રાપ્તિનો બીજો કોઇ માર્ગ નથી.મૃત્યુના સમયે મન જેમાં લાગે છે તેવી જ ગતિ થાય છે.સારૂં કર્મ હોય કે ખરાબ કર્મ હોય,જેમાં મન લાગી જાય છે તે બંધનનું કારણ બને છે.જો મનને વશ કરી લેવામાં આવે તો વ્યક્તિ બંધનમુક્ત થઇ જાય છે એટલે કે મોક્ષને પ્રાપ્ત થઇ શકે છે.મૃત્યુ નજીક આવે ત્યારે બુધ્ધિમાન પુરૂષે તન-મન-વચનથી ક્ષોત્રિય બ્રહ્મનિષ્ઠ સદગુરૂની શરણમાં જઇ યમના ભયના નિવારણ કર્તા,સુખ દાયક એક પ્રભુ-૫રમાત્માને જાણીને તેમના ચરણકમળમાં ધ્યાન લગાવવાની આવશ્યકતા છે.
દેહ અને આત્માને જુદા પાડવાની પ્રક્રિયા એ જ મૃત્યુ..મૃત્યુ એ વાસ્તવમાં મૃત્યુ નથી હોતુ એ તો જીવન પછીના જીવનની વચ્ચેનો માત્ર એક પડદો હોય છે.અતૃપ્ત વાસનાઓ એ પુનઃજન્મનું કારણ છે.મૃત્યુથી ભૌતિક શરીર નાશ પામે છે,પરંતુ સુક્ષ્મ સંસ્કારો ટકી રહે છે,એ સંસ્કા્રો જ પુનઃજન્મનું કારણ બને છે.સુક્ષ્મ શરીર અકબંધ રહે છે.જીવ પ્રારબ્ધ કર્મ અનુસાર સુક્ષ્મ શરીર દ્વારા નવો જન્મ પામે છે.
આપણને પ્રશ્ન થાય કે મૃત્યુકાળમાં મનુષ્ય પોતાનું શરીર તો અહીયાં જ ત્યાગી દે છે તો ૫છી દેહ વિના તે સ્વર્ગમાં કેવી રીતે જાય છે? અને કર્મોના અવશ્યામ્ભાવી ફળને તે કેવી રીતે ભોગવે છે? તેનો જવાબ એ છે કે પોત પોતાના કર્મ અનુસાર જીવોની ત્રણ પ્રકારની ગતિ કહેવામાં આવી છે.સ્વર્ગલોકની પ્રાપ્તિ..મનુષ્ય્ યોનિમાં જન્મ લેવો અને ૫શુ-૫ક્ષી..વગેરે યોનિઓમાં જન્મ લેવો તેને જ ક્રમશઃ ઉધ્વગતિ..મધ્યગતિ અને અધોગતિ કહેવાય છે.આ જ ત્રણ યોનિઓ છે.આમાંથી જે જીવ મનુષ્ય યોનિમાં ઉત્પન્ન થાય છે તેમાં જ આળસ અને પ્રમાદનો ત્યાગ કરીને..અહિંસાનું પાલન કરીને દાન..વગેરે શુભ કર્મો કરે છે તો તેને પુણ્યની અધિકતાના કારણે સ્વર્ગલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે..તેનાથી વિ૫રીત કારણ ઉ૫સ્થિત થતાં મનુષ્ય યોનિ તથા ૫શુ-૫ક્ષી..વગેરે યોનિઓમાં જન્મ લેવો ૫ડે છે..પરંતુ કામ..ક્રોધ..લોભ અને હિંસામાં તત્પર થઇને જે જીવ માનવતાથી ભ્રષ્ટ થઇ જાય છે..પોતાના મનુષ્ય હોવાની યોગ્યતાને ૫ણ ખોઇ બેસે છે તે તિર્યક યોનિઓમાં જન્મ પામે છે..૫છી સત્કર્મોનું આચરણ કરવા માટે નિમિત્ત બનાવવા મનુષ્ય યોનિમાં જન્મ લેવાના કારણે તેની તિર્યક યોનિથી ઉદ્ધાર થાય છે તેના પછી તે જગતના ભોગોથી વિરક્ત થઇ મુક્ત થઇ જાય છે.
વિનોદભાઇ માછી નિરંકારી
૯૭૨૬૧૬૬૦૭૫(મો)
