મંગળવારે યુરોપિયન-ચીની સંયુક્ત અવકાશયાન ભ્રમણકક્ષામાં ઉડાન ભરીને સૂર્યમાંથી નીકળેલા ભારે પવન અને પ્લાઝ્માના વિશાળ વિસ્ફોટો પૃથ્વીના ચુંબકીય કવચ સાથે અથડાતા શું થાય છે તેની તપાસ કરી રહ્યું છે.
ખાસ કરીને ભયંકર સૌર તોફાનો ઉપગ્રહોને તોડી શકે છે, અવકાશયાત્રીઓને ધમકી આપી શકે છે – અને ઉત્તરીય અથવા દક્ષિણ પ્રકાશ તરીકે ઓળખાતા આકાશમાં ચમકતા ઓરોરા બનાવી શકે છે.
આ ઓછી સમજાયેલી અવકાશ હવામાન વિશે વધુ જાણવા માટે, વાન-કદના જીસ્ૈંન્ઈ અવકાશયાનને પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રનું પ્રથમ એક્સ-રે અવલોકન કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.
દક્ષિણ અમેરિકાના ઉત્તરપૂર્વીય કિનારે આવેલા ફ્રેન્ચ ગુઆનાના કુરોઉમાં યુરોપના અવકાશ મથકથી મંગળવારે ૦૩૫૨ ય્સ્ વાગ્યે વેગા-સી રોકેટ પર અવકાશયાને લિફ્ટ-ઓફ પ્રાપ્ત કર્યું.
પંચાવન મિનિટ પછી, SMILE ૭૦૦ કિલોમીટર (૪૩૫ માઇલ) ઊંચાઈએ અલગ થઈને આપણા ગ્રહની સપાટીથી હજારો કિલોમીટર ઉપર એક અત્યંત લંબગોળ ભ્રમણકક્ષામાં આગળ વધવા માટે પોતાનો માર્ગ બનાવ્યો.
દક્ષિણ ધ્રુવ ઉપર ઉડતી વખતે SMILE ૫,૦૦૦ કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર હશે, જેનાથી તે એન્ટાર્કટિકાના બર્નાર્ડો ઓ‘હિગિન્સ સંશોધન સ્ટેશનને ડેટા ટ્રાન્સમિટ કરી શકશે.
પરંતુ જ્યારે અવકાશયાન ઉત્તર ધ્રુવ ઉપર ફરશે ત્યારે તે પૃથ્વીથી ૧૨૧,૦૦૦ કિલોમીટર ઉપર હશે – એક ભ્રમણકક્ષા જે યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી કહે છે કે મિશનને “પહેલી વાર ૪૫ કલાક માટે ઉત્તરીય પ્રકાશનું અવલોકન કરવાની મંજૂરી આપશે”.
SMILE – અથવા સૌર પવન મેગ્નેટસ્ફિયર આયોનોસ્ફિયર લિંક એક્સપ્લોરર – ઈજીછ અને ચાઇનીઝ એકેડેમી ઓફ સાયન્સ વચ્ચેનું સંયુક્ત મિશન છે.
સૌર પવનનું કારણ શું છે?
સૌર પવન એ સૂર્યમાંથી નીકળેલા ચાર્જ્ડ કણોનો પ્રવાહ છે.
ક્યારેક આ પવન કોરોનલ માસ ઇજેક્શન નામના પ્લાઝ્માના મોટા પાયે વિસ્ફોટ દ્વારા એક વિશાળ તોફાનમાં ઉછળવામાં આવે છે. લગભગ બે મિલિયન કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ધડાકા સાથે, આ શક્તિશાળી વિસ્ફોટો પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં એક કે બે દિવસ લે છે.
જ્યારે તેઓ આવે છે, ત્યારે પૃથ્વીનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ઢાલ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે મોટાભાગના ચાર્જ થયેલા કણોને વિચલિત કરે છે.
જાેકે, ખાસ કરીને તીવ્ર ઘટનાઓ દરમિયાન, કેટલાક કણો આપણા વાતાવરણમાં પ્રવેશ કરી શકે છે, જ્યાં તેમની પાસે પાવર ગ્રીડ અથવા સંદેશાવ્યવહાર નેટવર્કને બહાર કાઢવાની ક્ષમતા હોય છે.
૧૮૫૯ માં રેકોર્ડ પરના સૌથી ખરાબ ભૂ-ચુંબકીય તોફાન દરમિયાન, પનામા સુધી દક્ષિણમાં તેજસ્વી ઓરોરા જાેવા મળ્યા હતા – અને વિશ્વભરના ટેલિગ્રાફ ઓપરેટરોને ઇલેક્ટ્રિક આંચકા આપવામાં આવ્યા હતા.
સૌર પવનો હવે પૃથ્વીની આસપાસ ફરતા ઉપગ્રહો તેમજ અવકાશ મથકોની અંદર આશ્રય લેનારા અવકાશયાત્રીઓ માટે પણ ખતરો ઉભો કરી શકે છે.
આ જાેખમોને ધ્યાનમાં રાખીને, વૈજ્ઞાનિકો અવકાશ હવામાન વિશે વધુ જાણવા માંગે છે, જેથી વિશ્વ ભવિષ્યમાં મોટા વિસ્ફોટોની આગાહી અને તૈયારી કરી શકે.
આ પ્રયાસમાં મદદ કરવા માટે, SMILE મિશન સૂર્યમાંથી ચાર્જ થયેલા કણો પૃથ્વીના ઉપરના વાતાવરણના તટસ્થ કણો સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે ત્યારે ઉત્સર્જિત એક્સ-રે શોધવાની યોજના ધરાવે છે.
SMILE ભ્રમણકક્ષામાં મૂક્યાના એક કલાક પછી જ ડેટા એકત્રિત કરવાનું શરૂ કરશે તેવી અપેક્ષા છે.
આ મિશન ત્રણ વર્ષ માટે ચલાવવા માટે રચાયેલ છે, પરંતુ જાે બધું બરાબર રહેશે તો તેને લંબાવી શકાય છે.
મૂળ રીતે ૯ એપ્રિલે પ્રક્ષેપણનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ટેકનિકલ સમસ્યાને કારણે તેને મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું.