પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાનથી દૂર ઊર્જા માર્ગો વિકસાવવા પર ટ્રમ્પે ભાર મૂક્યો
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ‘ઈન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઈકોનોમિક કોરિડોર‘ (ૈંસ્ઈઝ્ર) ને તેમના વહીવટીતંત્રનું સમર્થન જાહેર કર્યું છે. તેમણે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે ઊર્જાના વૈકલ્પિક માર્ગોની જરૂરિયાત સાથે આ મહત્વાકાંક્ષી કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટને જાેડ્યો છે. ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની બેઠક દરમિયાન ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (ય્ઝ્રઝ્ર) અને આરબ નેતાઓ સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે કહ્યું કે વ્યાપારી જહાજાે પર થયેલા તાજેતરના હુમલાઓએ આ ક્ષેત્રના ઊર્જા માળખાગત માળખાને ઈરાની ચોકીઓ (ચેકપોઈન્ટ્સ) થી દૂર ખસેડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે મધ્ય પૂર્વમાંથી ઊર્જાના પરિવહન માટે વૈકલ્પિક માર્ગો બનાવવાના પ્રયાસોના ભાગરૂપે અમેરિકા ૈંસ્ઈઝ્ર ને મજબૂત સમર્થન આપે છે. પડોશી દેશોમાં વ્યાપારી જહાજાે પર થયેલા હુમલાનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું, “…પડોશી દેશોમાં વ્યાપારી જહાજાે પર ઈરાનના આતંકવાદી હુમલાઓએ મધ્ય પૂર્વના ઊર્જા માળખાને ઈરાની ચોકીઓથી દૂર ખસેડવાની જરૂરિયાત દર્શાવી છે. તેથી જ મારું વહીવટીતંત્ર ‘ઈન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઈકોનોમિક કોરિડોર‘ અને તેલ બહાર કાઢવા માટેના અન્ય માધ્યમો – પછી તે પાઈપલાઈન હોય કે બીજું કંઈપણ – ને મજબૂત સમર્થન આપે છે.” આ નિવેદનોએ ૈંસ્ઈઝ્ર ને ચર્ચાના કેન્દ્રમાં મૂક્યું છે, ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં જહાજાેની અવરજવર અને ઊર્જા માળખાને લગતી સુરક્ષા ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.
ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
આરબ અને ગલ્ફ નેતાઓ સાથેની વાતચીત દરમિયાન, ટ્રમ્પે કહ્યું કે આ ક્ષેત્રના દેશો એવા તબક્કે પહોંચી રહ્યા છે જ્યાં લાંબા સમયથી ચાલતા પડકારોને દૂર કરી શકાય છે. તેમણે કહ્યું, “આપણે સાથે મળીને એવા પડકારોને દૂર કરવાના આરે છીએ જેણે દાયકાઓથી આ ક્ષેત્રને પરેશાન કર્યું છે…” ટ્રમ્પે બેઠકમાં ભાગ લેનારા નેતાઓને અમેરિકાના સૌથી નજીકના મિત્રો, સાથીઓ અને ભાગીદારો તરીકે પણ વર્ણવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે આ ચર્ચાઓનો ઉદ્દેશ્ય વધુ સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ મધ્ય પૂર્વના નિર્માણમાં યોગદાન આપવાનો હતો.
તેમણે કહ્યું, “વધુ સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ મધ્ય પૂર્વ તરફના અમારા પ્રયાસોને આગળ વધારવા માટે અમેરિકાના કેટલાક શ્રેષ્ઠ અને સૌથી નજીકના મિત્રો, સાથીઓ અને ભાગીદારો સાથે અહીં હોવું એ સન્માનની વાત છે.” આ ટિપ્પણીઓ એવા સમયે આવી છે જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની ચર્ચાઓ મધ્ય પૂર્વને અસર કરતા સંઘર્ષો અને સુરક્ષા પડકારો પર કેન્દ્રિત રહી છે. ટ્રમ્પે સાથે સાથે એ પણ સંકેત આપ્યો છે કે ઈરાન સાથે રાજદ્વારી સંપર્કો ચાલુ છે, જ્યારે તેહરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે કડક વલણ પણ જાળવી રાખવામાં આવ્યું છે.
‘ઈન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઈકોનોમિક કોરિડોર‘ શું છે?
‘ઈન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઈકોનોમિક કોરિડોર‘ની જાહેરાત ૨૦૨૩માં ભારતને ગલ્ફ અને યુરોપ સાથે જાેડતી એક મુખ્ય કનેક્ટિવિટી પહેલ તરીકે કરવામાં આવી હતી. આ પ્રસ્તાવિત નેટવર્કનું માળખું એક પૂર્વીય કોરિડોર (જે ભારતને અરબી અખાત સાથે જાેડે છે) અને એક ઉત્તરીય કોરિડોર (જે અખાતી ક્ષેત્રને યુરોપ સાથે જાેડે છે) પર આધારિત છે. આ પ્રોજેક્ટમાં રેલવે અને દરિયાઈ જાેડાણ તેમજ સંબંધિત પરિવહન લિંક્સના સમન્વયની કલ્પના કરવામાં આવી છે. તેનો વ્યાપક ઉદ્દેશ્ય માલસામાનની અવરજવરને સરળ બનાવવાનો અને સહભાગી પ્રદેશો વચ્ચે જાેડાણ સુધારવાનો છે.
ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અગાઉ આ કોરિડોર પાછળના મજબૂત આર્થિક તર્કનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભારત અને યુરોપ ઉત્પાદન અને વપરાશના મુખ્ય કેન્દ્રો છે અને આ બંને પ્રદેશો વચ્ચેના ઐતિહાસિક વેપાર માર્ગો અરબી દ્વીપકલ્પમાંથી પસાર થતા હતા.
ટ્રમ્પે ફરી એકવાર ઈરાનને ચેતવણી આપી
ટ્રમ્પે બેઠક દરમિયાન ઈરાનને આપેલી પોતાની કડક ચેતવણીનું પુનરાવર્તન કર્યું હતું; આ વાત તેમણે અગાઉ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં કરેલી ટિપ્પણીઓને અનુરૂપ હતી. તેમણે ઉમેર્યું, “અમે ઈરાનને આર્થિક રીતે અલગ-થલગ કરી દીધું છે અને આશા છે કે તેઓ જલ્દી જ યોગ્ય પગલાં લેશે… એક સમય એવો આવશે જ્યારે ઘણું મોડું થઈ ગયું હશે અને તેમની પાસે એક રાષ્ટ્ર તરીકે ટકી રહેવાની તક નહીં હોય. હું તે જાેવા ઈચ્છું છું અને હું તમને કહી શકું છું કે આ ટેબલની આસપાસ બેઠેલા લોકો પણ તે જાેવા ઈચ્છે છે.”
તેમની આ ટિપ્પણીઓ એવા સંકેતો વચ્ચે આવી છે કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે વાતચીત ચાલુ છે. ટ્રમ્પે ૨૨ સપ્ટેમ્બરે કહ્યું હતું કે ઈરાન સાથે વાતચીત ચાલુ છે અને આશા વ્યક્ત કરી હતી કે અંતે કોઈ સમજૂતી થઈ શકે છે; સાથે જ તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો મેળવવાની મંજૂરી આપશે નહીં.
ઊર્જા માર્ગનો મુદ્દો શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
તાજેતરની ચર્ચામાં ૈંસ્ઈઝ્ર (ભારત-મધ્ય પૂર્વ-યુરોપ આર્થિક કોરિડોર) અંગેની વાતચીતમાં વેપાર જાેડાણની સાથે ઊર્જા સુરક્ષાને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ટ્રમ્પની ટિપ્પણીઓ સૂચવે છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાઇપલાઇન્સ અને તેલના પરિવહન માટેના અન્ય માર્ગો સહિતના વૈકલ્પિક માળખાગત સુવિધાઓને મહત્વપૂર્ણ પ્રાદેશિક પરિવહન અને ઊર્જા નેટવર્કને અસર કરતા અવરોધો સામેનું જાેખમ ઘટાડવાના માર્ગ તરીકે જુએ છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે વ્યાપારી જહાજાેની સુરક્ષા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની ગયો છે. અખાતી દેશો અને અન્ય પ્રાદેશિક પક્ષો પણ મહત્વપૂર્ણ માર્ગો દ્વારા ઊર્જા અને માલસામાનની અવરજવર જાળવી રાખવાના પ્રયાસોમાં સામેલ થયા છે. ભારત માટે ૈંસ્ઈઝ્ર મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે તેની અર્થવ્યવસ્થાને અખાતી બજારો અને ત્યાંથી આગળ યુરોપ સાથે જાેડતી એક પ્રસ્તાવિત કડી છે. જાેકે, આ કોરિડોરનો વિકાસ તે પ્રદેશની સુરક્ષા અને સ્થિરતા સાથે ગાઢ રીતે જાેડાયેલો છે જેમાંથી તેના પ્રસ્તાવિત માર્ગો પસાર થશે.