ભારત મોસમ વિજ્ઞાન વિભાગના અમદાવાદ કેન્દ્ર દ્વારા તા. ૧૩ ડિસેમ્બરના રોજ સવારે ૮-૩૦ કલાકથી તા. ૧૮ ડિસેમ્બરના રોજ સવારે ૮-૩૦ કલાક સુધી ગુજરાત પ્રદેશ અને સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છના તમામ જિલ્લાઓ અને દીવ, દમણ, દાદરાનગર હવેલીમાં શુષ્ક હવામાનની આગાહી કરવામાં આવી છે. જે અન્વયે રાજકોટ જિલ્લા કલેકટર કચેરીના ડીઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ સેલ દ્વારા લોકોએ કોલ્ડવેવ સંદર્ભે અનુસરવા માટે માર્ગદર્શિકા સૂચવવામાં આવી છે, જે નીચે મુજબ છે.
લોકોએ ઠંડીના આગમન પહેલા અનુસરવાની માર્ગદર્શિકા
– આગામી થોડા દિવસોમાં શીત લહેરો આવવાની શક્યતા છે કે કેમ તે જાણવા માટે સ્થાનિક હવામાનની આગાહી માટે રેડિયો/ટીવી/અખબારો જેવા તમામ મીડિયા આઉટલેટ્સને અનુસરો.
– શિયાળાના કપડાંનો પૂરતો સ્ટોક કરો. કપડાંના બહુવિધ સ્તરો વધુ મદદરૂપ છે.
– કટોકટીનો પુરવઠો રાખો – જેમ કે ખોરાક, પાણી, ઈંધણ, બેટરી, ચાર્જર, ઈમરજન્સી લાઈટ અને મૂળભૂત દવાઓ.
– દરવાજા અને બારીઓ યોગ્ય રીતે બંધ કરવાની ખાતરી કરો. જેથી, ઠંડા પવન ઘરમાં ન આવે.
– ફલૂ, વહેતું/ભરેલું નાક અથવા નાકમાંથી રક્તસ્ત્રાવ જેવી વિવિધ બીમારીઓની શક્યતા વધી જાય છે. જે સામાન્ય રીતે શરદીના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાને કારણે વધે છે. આવા લક્ષણો માટે સ્થાનિક આરોગ્ય કર્મચારીઓ અથવા ડોક્ટરની સલાહ લો.
લોકોએ ઠંડા મોજા દરમિયાન અનુસરવાની માર્ગદર્શિકા
– હવામાનની માહિતી અને કટોકટીની પ્રક્રિયાની માહિતીને નજીકથી અનુસરો અને સરકારી એજન્સીઓની સલાહ મુજબ કાર્ય કરો.
– શક્ય તેટલું ઘરની અંદર રહો અને ઠંડા પવન, વરસાદ, બરફના સંપર્કમાં આવવાથી બચવા માટે મુસાફરી ઓછી કરો.
– ઢીલા ફિટિંગના બહુવિધ સ્તરો પહેરો, ભારે કપડાંના એક સ્તરને બદલે બહારથી વિન્ડપ્રુફ નાયલોન/કોટન અને અંદરના ગરમ ઊનના કપડાં પહેરો. ચુસ્ત કપડાં રક્ત પરિભ્રમણ ઘટાડે છે – તેમને ટાળો.
– તમારી જાતને શુષ્ક રાખો. જો ભીનું હોય તો તમારું માથું, ગરદન, હાથ અને અંગૂઠાને પૂરતા પ્રમાણમાં ઢાંકો. ભીના કપડાં તરત જ બદલો
– આંગળીઓ વડે ગ્લોવ્સ કરતાં મિટન્સ (આંગળીઓ વિના) પસંદ કરો. મીટન્સ ઠંડીથી વધુ હૂંફ અને ઇન્સ્યુલેશન પ્રદાન કરે છે, કારણ કે આંગળીઓ તેમની હૂંફ વહેંચે છે. તમારા ફેફસાંને સુરક્ષિત રાખવા માટે તમારા મોં અને નાકને ઢાંકો. કોવિડ-૧૯ અને અન્ય શ્વસન ચેપથી બચાવવા માટે બહાર જતી વખતે માસ્ક પહેરો.
– ગરમીના નુકશાનને રોકવા માટે કેપ/ટોપી અને મફલરનો ઉપયોગ કરો, ઇન્સ્યુલેટેડ/વોટરપ્રૂફ શૂઝ પહેરો. તમારા માથાને ઢાંકો કારણ કે શરીરની મોટાભાગની ગરમી માથાના ઉપરના ભાગમાંથી જતી રહે છે
– સ્વસ્થ ખોરાક લો.
– પૂરતી રોગપ્રતિકારક શક્તિ જાળવવા માટે વિટામિન સીથી ભરપૂર ફળો અને શાકભાજી ખાઓ.
– નિયમિતપણે ગરમ પ્રવાહી પીવો, કારણ કે આ ઠંડી સામે લડવા માટે શરીરની ગરમી જાળવી રાખશે.
– તેલ, પેટ્રોલિયમ જેલી અથવા બોડી ક્રીમ વડે નિયમિતપણે તમારી ત્વચાને મોઇશ્ચરાઇઝ કરો.
– વૃદ્ધ લોકો, નવજાત શિશુઓ અને બાળકોની સંભાળ રાખો અને પડોશીઓ કે જેઓ એકલા રહે છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધોના સ્વાસ્થ્યને તપાસો.
– જરૂરિયાત મુજબ આવશ્યક પુરવઠો સ્ટોર કરો. પર્યાપ્ત પાણીનો સંગ્રહ કરો કારણ કે પાઈપ જામી શકે છે.
– ઊર્જા બચાવો. જ્યારે જરૂરી હોય ત્યારે જ રૂમને ગરમ કરવા માટે રૂમ હીટરનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત કરો.
– રૂમ હીટર જેવા હીટિંગ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરો, પર્યાપ્ત વેન્ટિલેશનની ખાતરી કરો.
– ગરમી પેદા કરવા માટે કોલસાને ઘરની અંદર સળગાવશો નહીં – જો તમારે, કોલસો અથવા લાકડા સળગાવવા હોય તો યોગ્ય ચીમની રાખો. જેથી, ધુમાડો નીકળી જાય. બંધ જગ્યાઓમાં કોલસો બાળવો ખતરનાક બની શકે છે કારણ કે તે કાર્બન મોનોક્સાઇડ ઉત્પન્ન કરી શકે છે, જે ખૂબ જ ઝેરી છે અને રૂમમાં રહેલા વ્યક્તિઓ માટે જીવલેણ બની શકે છે.
– બિન-ઔદ્યોગિક ઇમારતો માટે હીટ ઇન્સ્યુલેશન અંગે માર્ગદર્શિકા અનુસરો અને ગરમીના નુકસાનને રોકવા માટે જરૂરી સજ્જતાના પગલાં લો.
– પાલતુ પ્રાણીઓને ઘરની અંદર ખસેડો. તેવી જ રીતે, પશુધન અથવા ઘરેલું પ્રાણીઓને અંદર ખસેડીને ઠંડા હવામાનથી બચાવો અથવા તેમને ધાબળાથી ઢાંકો.
– લાંબા સમય સુધી ઠંડીના સંપર્કમાં રહેવાનું ટાળો
– દારૂ ન પીવો. તે તમારા શરીરનું તાપમાન ઘટાડે છે, તે વાસ્તવમાં તમારી રક્ત વાહિનીઓને સાંકડી કરે છે, ખાસ કરીને હાથમાંની, જે હાયપોથર્મિયાનું જોખમ વધારી શકે છે.
– હિમાચ્છાદિત વિસ્તારની માલિશ કરશો નહીં. તેનાથી ત્વચાને વધુ નુકસાન થઈ શકે છે.
– ધ્રુજારીને અવગણશો નહીં. તે પ્રથમ સંકેત છે કે શરીર ગરમી ગુમાવી રહ્યું છે – ઘરની અંદર જાઓ.
– જ્યાં સુધી અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે સજાગ ન હોય ત્યાં સુધી તેને કોઈપણ પ્રવાહી આપશો નહીં.
– હિમ લાગવાના લક્ષણો જેવા કે નિષ્ક્રિયતા આવે, આંગળીઓ, અંગૂઠા, કાનની લોબ્સ અને નાકની ટોચ પર સફેદ અથવા નિસ્તેજ દેખાવ, જ્યારે શીત લહેરોના સંપર્કમાં હોય ત્યારે ધ્યાન રાખો.
– લાંબા સમય સુધી ઠંડીના સંપર્કમાં રહેવાથી ત્વચા નિસ્તેજ, સખત અને સુન્ન થઈ શકે છે અને શરીરના ખુલ્લા અંગો જેમ કે આંગળીઓ, અંગૂઠા, નાક અને/અથવા કાનના પડદા પર લાલફોલ્લા થઈ શકે છે. જ્યારે તે ભાગ મરી જાય છે ત્યારે ત્વચાનો લાલ રંગ કાળો થઈ શકે છે. આ ખૂબ જ ખતરનાક છે, તેને ગેંગરીન કહેવાય છે. તેથી, હિમ ડંખના પ્રથમ સંકેતો પર તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. તે પહેલાં પણ ગરમીના સ્ત્રોત સાથે પેનને તાત્કાલિક ગરમ કરવાનો પ્રયાસ કરો. જેથી, વધુ ગરમી ન થાય તેની કાળજી લો.
– હિમ લાગવાથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોને ગરમ પાણીમાં સારવાર કરો (શરીરના અપ્રભાવિત ભાગો માટે તાપમાન સ્પર્શ માટે આરામદાયક હોવું જોઈએ.)
– ધ્રુજારીને અવગણશો નહીં. તે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રથમ સંકેત છે કે શરીર ગરમી ગુમાવી રહ્યું અને ગરમી માટે ઝડપથી ઘરની અંદર પાછા ફરવાની જરૂર છે તે સંકેત છે
– વ્યક્તિને ગરમ જગ્યાએ લઈ જાઓ અને જો કપડાં ભીના હોય અથવા ખૂબ ઠંડા હોય તો કપડાં બદલો
– વ્યક્તિના શરીરને ત્વચા-થી-ત્વચાના સંપર્ક, ધાબળા, કપડાં, ટુવાલ અથવા ચાદરના સૂકા સ્તરોથી ગરમ કરો. તેને હીટર અથવા ફાયર પ્લેસ પાસે રાખો.
– શરીરનું તાપમાન વધારવામાં મદદ કરવા માટે ગરમ પીણાં આપો. આલ્કોહોલ ન આપો કારણ કે તેનાથી શરીરનું તાપમાન ઘટશે.
– શીત લહેરોના સંપર્કમાં આવવાથી હાયપોથર્મિયા થઈ શકે છે – શરીરના તાપમાનમાં ઘટાડો ધ્રુજારી, બોલવામાં મુશ્કેલી, ઊંઘ, સ્નાયુઓ સખત, ભારે શ્વાસ, નબળાઇ કારણ બની શકે છે. હાયપોથર્મિયા એ તબીબી કટોકટી છે જેને તાત્કાલિક તબી સહાયની જરૂર છે
– હિમ લાગવાથી ચામડીનું સૂજવું / હાયપોથર્મિયાથી પીડિત વ્યક્તિ માટે શક્ય તેટલી વહેલી તબીબી ધ્યાન મેળવો.
– મૂળભૂત પ્રાથમિક સારવાર માટે ફાસ્ટ પર NDMA એપને અનુસરો.
કૃષિ માટે માર્ગદર્શિકા
I.M.D.એ જણાવ્યું છે કે ઠંડીની લહેર અને હિમ કોષો પાકને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી પાક પર જીવાત અને રોગ આક્રમણ કરે તેવી શક્યતા છે. શીત લહેર પણ વિક્ષેપોનું કારણ બને છે, મોટેભાગે જ્યારે પાક રોપવાની અવસ્થા અથવા પ્રજનન અવસ્થામાં હોય, લાંબી ઠંડી અંકુરણ, વૃદ્ધિ, ફૂલો અને ઉપજને અસર કરી શકે છે. જેને ધ્યાનમાં રાખીને, કૃષિ માટે નીચે મુજબ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે.
– બોર્ડેક્સ મિશ્રણ અથવા કોપર ઓક્સી-ક્લોરાઇડનો છંટકાવ કરીને રોગના આક્રમણને ટાળવા માટે ઉપચારાત્મક પગલાં લો. કોલ્ડ વેવ પછી ફોસ્ફરસ (P) અને પોટેશિયમ (K) ખાતરોનો ઉપયોગ મૂળની સારી વૃદ્ધિને સક્રિય કરશે અને પાકને ઝડપથી પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરશે.
– શીત લહેર દરમિયાન પ્રકાશ અને વારંવાર સપાટી પર સિંચાઈ આપો. પાણીની ઉચ્ચ વિશિષ્ટ ગરમીને કારણે સિંચાઈ છોડને ઠંડીથી બચાવે છે.
– છંટકાવની સિંચાઈ છોડને થતી ઠંડીને ઘટાડવામાં પણ મદદ કરશે કારણ કે પાણીના ટીપાંનું ઘનીકરણ આસપાસના વિસ્તારોમાં ગરમી છોડે છે.
– ઠંડા/હિમ પ્રતિરોધક છોડ/પાક/પ્રકારની ખેતી કરો.
– બારમાસી બગીચાઓમાં આંતરખેડ ઉગાડો.
– શાકભાજીનો મિશ્ર પાક જેમ કે, ટામેટા, રીંગણ જેવા ઊંચા પાક સાથે સરસવ / કબૂતરના વટાણા ઠંડા પવન સામે જરૂરી આશ્રય આપશે.
– કાળી અથવા ચાંદીની પ્લાસ્ટિક શીટ્સ સાથે મુખ્ય થડની નજીકની માટીના મન્ચિંગ નર્સરી પથારી રેડિયેશન શોષણમાં વધારો કરે છે અને શિયાળા દરમિયાન વેનર થર્મલ શાસન પ્રદાન કરે છે. જો પ્લાસ્ટીકનું લીલું ઘાસ ઉપલબ્ધ ન હોય તો, સ્ટ્રો અથવા સરકંડાના ઘાસમાંથી ખાંચો (ઝુગી) બનાવવાથી અથવા ઓર્ગેનિક મલ્ચીંગ પણ પાકને ઠંડીથી બચાવશે.
– ખેતરની આજુબાજુ વિન્ડ બ્રેક્સ/આશ્રય પટ્ટા રોપવાથી પવનની ગતિ ઓછી થાય છે, ત્યાં ઠંડી ઓછી થાય છે
– ધુમાડો આપવાથી બગીચાના પાકને ઠંડીથી થતી ઈજા સામે રક્ષણ મળે છે
પશુપાલન/પશુધન માટે માર્ગદર્શિકા
I.M.D.એ જણાવ્યું છે કે પ્રાણીઓ અને પશુધનને નિર્વાહ માટે વધુ ખોરાકની જરૂર પડે છે કારણ કે શીત લહેરો દરમિયાન ઊર્જાની જરૂરિયાત વધી જાય છે. ભેંસ/ઢોર માટે શ્રેષ્ઠ સંવર્ધન સીઝન દરમિયાન, તાપમાનમાં અતિશય ભિન્નતા પ્રજનન પ્રાણીઓને અસર કરી શકે છે. જેને ધ્યાનમાં રાખીને, પશુપાલન/પશુધન માટે નીચે પ્રમાણે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે.
– પ્રાણીઓ ઠંડા પવનના સીધા સંપર્કમાં ન આવે તે માટે રાત્રિ દરમિયાન પ્રાણીઓના રહેઠાણને ચારે બાજુથી ઢાંકી દો.
– ઠંડા દિવસોમાં ખાસ કરીને નાના પ્રાણીઓને ઢાંકવા.
– પશુધન અને મરઘાંને અંદર રાખીને ઠંડા હવામાનથી બચાવો.
– પશુધનને ખોરાક આપવાની પ્રેક્ટિસ અને આહાર ઉમેરણોમાં સુધારો કરવો
– ઉચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતો ઘાસચારો અથવા ગોચરનો ઉપયોગ
– ચરબીના પૂરક પૂરા પાડો – ફીડ લેવા, ખોરાક આપવો અને ચાવવાની વર્તણૂક પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
– ક્લાઈમેટ સ્માર્ટ શેડનું બાંધકામ જે શિયાળા દરમિયાન મહત્તમ સૂર્યપ્રકાશ અને ઉનાળા દરમિયાન ઓછા કિરણોત્સર્ગને મંજૂરી આપે છે.
– પ્રાણીઓની જાતિઓ પસંદ કરવી, ખાસ કરીને આ પરિસ્થિતિઓ માટે યોગ્ય છે
– શિયાળા દરમિયાન પ્રાણીઓની નીચે સૂકા સ્ટ્રો જેવી પથારીની કેટલીક સામગ્રી લાગુ કરો.