દિલ્હી હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે કુસ્તીબાજ વિનેશ ફોગાટને ૩૦ અને ૩૧ મેના રોજ યોજાનારી ૨૦૨૬ની એશિયન ગેમ્સ માટે પસંદગી ટ્રાયલ્સમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપી હતી.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ ડીકે ઉપાધ્યાય અને ન્યાયાધીશ તેજસ કારિયાની બેન્ચે શનિવારે જાહેર કરેલા પોતાના ચુકાદામાં અવલોકન કર્યું હતું કે એશિયન ગેમ્સ માટે રેસલિંગ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (ઉહ્લૈં) ના પસંદગી માપદંડ – જે ૨૦૨૫માં મેડલ જીતનારા કુસ્તીબાજાે સુધી લાયકાત મર્યાદિત કરે છે અને અગાઉના પ્રદર્શનને અવગણે છે – બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા.
કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ફોગાટ જેવા કુશળ રમતવીરોને ધ્યાનમાં લેવાનો ફેડરેશનને કોઈ વિવેક બાકી નથી, જેમણે પ્રસૂતિ રજાને કારણે રજા લીધી હતી, અને ભૂતકાળની પ્રથાથી નોંધપાત્ર વિચલન પણ દર્શાવે છે.
કોર્ટે તેના ૧૫ પાનાના આદેશમાં અવલોકન કર્યું હતું કે પસંદગી ટ્રાયલમાંથી ફોગાટને બાકાત રાખવાનો સીધો સંબંધ તેના રજા અને કામચલાઉ પાત્રતા આવશ્યકતાઓ સાથે હતો.
તેણે નોંધ્યું હતું કે તેનો પ્રસૂતિ સમયગાળો અને ત્યારબાદની રિકવરી પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી ચેમ્પિયનશિપના સમય સાથે સુસંગત હતી, જેના કારણે ટ્રાયલ માટે લાયક બનવાની તેની ક્ષમતા પર અસર પડી હતી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ફોગાટ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિપ્રાપ્ત ખેલાડી હોવાને કારણે, દેશને અનેક સિદ્ધિઓ અપાવી છે.
“નીતિ અને પરિપત્રમાં અપનાવવામાં આવેલ પસંદગી ટ્રાયલ માટેના ધોરણ, ભૂતકાળની પ્રથાથી નોંધપાત્ર વિચલન દર્શાવે છે. પ્રતિવાદી નં. ૧ દ્વારા ૨૯.૦૪.૨૦૨૫ ના રોજ જારી કરાયેલ રાષ્ટ્રીય કોચિંગ કેમ્પ માટેની માર્ગદર્શિકા સ્પષ્ટપણે જાેગવાઈ કરે છે કે પ્રતિવાદીને ટ્રાયલ માટે લાયક બનવા માટે કોચિંગમાં ભાગ લીધા વિના એશિયન ગેમ્સ માટે પ્રતિષ્ઠિત ખેલાડીઓ પસંદ કરવાનો વિવેક છે,” કોર્ટે કહ્યું.
કોર્ટે ઉમેર્યું, “ઉપરોક્ત બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને, નીતિ અને પરિપત્ર સ્પષ્ટપણે બાકાત સ્વભાવના છે કારણ કે તે પ્રતિવાદી નં. ૧ ને તેની પ્રસૂતિ રજાને કારણે લેવામાં આવેલી રજાને ધ્યાનમાં રાખીને અપીલકર્તા જેવા પ્રતિષ્ઠિત ખેલાડીઓને ધ્યાનમાં લેવાનો કોઈ વિવેકાધિકાર આપતો નથી. કાયદાનો એક માન્ય સિદ્ધાંત છે કે માતૃત્વને કારણે, પ્રસૂતિ રજાના સમયગાળા દરમિયાન સ્ત્રીને તેના રોજગાર, કારકિર્દી, રેન્કિંગ અને પ્રમોશનના સંદર્ભમાં કોઈપણ રીતે પૂર્વગ્રહ ન કરી શકાય.”
બેન્ચે એમ પણ કહ્યું કે ઉહ્લૈં દ્વારા તેમને ઘરેલુ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવાની કારણદર્શક નોટિસ “પૂર્વ-મધ્યસ્થી” લાગી અને સમાધાન થયેલા મુદ્દાઓને ફરીથી ખોલવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તેણે ૯ મેના રોજ ઉહ્લૈં દ્વારા કરવામાં આવેલા કારણદર્શક નોટિસને પણ નિંદનીય ગણાવ્યું, જેમાં ૨૦૨૪ પેરિસ ઓલિમ્પિકમાં ફોગાટને ઘરેલુ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવા માટે અયોગ્ય જાહેર કરવામાં આવી હતી જેના કારણે તેણીને ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવી હતી અને તેને રાષ્ટ્રીય શરમજનક ગણાવ્યું હતું.
કોર્ટે નોંધ્યું કે કોર્ટ ઓફ આર્બિટ્રેશન ફોર સ્પોર્ટ (ઝ્રછજી) ના ચુકાદા છતાં આ ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવી હતી, જેમાં તેણી તરફથી કોઈ ખોટું કામ મળ્યું નથી. તેણે વધુમાં અવલોકન કર્યું કે ટિપ્પણીઓ પૂર્વયોજિત અને બાહ્ય રીતે ખોટી રીતે કરવામાં આવી હતી, અને તેને ટાળવી જાેઈતી હતી.
“આવા અવલોકનો પ્રતિવાદી ૧ (ઉહ્લૈં) ના અપીલકર્તા સામે બદલો લેવાના દુષ્ટ ઇરાદાને દર્શાવે છે,” આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
કોર્ટે ઉહ્લૈં ને ટ્રાયલનું વિડીયો રેકોર્ડિંગ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો અને કેન્દ્રને પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કરવા માટે સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા અને ઈન્ડિયન ઓલિમ્પિક એસોસિએશનમાંથી બે સ્વતંત્ર નિરીક્ષકોની નિમણૂક કરવા કહ્યું.
નિરીક્ષકોને એશિયન ગેમ્સ પસંદગી નીતિ સામે ફોગાટના પડકારની સુનાવણી કરતા સિંગલ જજ સમક્ષ તેમનો રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં, ઉહ્લૈં એ તેની એશિયન ગેમ્સ પસંદગી નીતિ ઘડી હતી અને ૬ મેના રોજ, ૨૦૨૫ સિનિયર નેશનલ રેસલિંગ ચેમ્પિયનશિપ, ૨૦૨૬ સિનિયર ફેડરેશન કપ, ૨૦૨૬ અંડર-૨૦ નેશનલ રેસલિંગ ચેમ્પિયનશિપ અને અંડર-૨૩ નેશનલ રેસલિંગ ચેમ્પિયનશિપના મેડલ વિજેતાઓ માટે પસંદગી ટ્રાયલ માટે પાત્રતાને પ્રતિબંધિત કરતો પરિપત્ર બહાર પાડ્યો હતો, જાે કે આ ઇવેન્ટ્સ ટ્રાયલ પહેલાં યોજાઈ હોય.
પરિપત્રમાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે ભૂતકાળના પ્રદર્શનને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં, જે અસરકારક રીતે ફોગાટને અયોગ્ય ઠેરવે છે, કારણ કે લાયકાત વિન્ડો તેના વિરામ, તાલીમમાં પાછા ફરવાના તબક્કા, ગર્ભાવસ્થા-સંબંધિત વિરામ અને પોસ્ટપાર્ટમ રિકવરી સમયગાળા સાથે નોંધપાત્ર રીતે ઓવરલેપ થાય છે.
૯ મેના રોજ, ઉહ્લૈં એ ફોગાટને ૨૬ જૂન સુધી સ્થાનિક સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકતી નોટિસ જારી કરી. ઉહ્લૈં એ અનુશાસનહીનતા, ડોપિંગ વિરોધી નિયમો સંબંધિત ઉલ્લંઘન, પેરિસ ૨૦૨૪ ઓલિમ્પિકમાં વજન સંબંધિત ગેરલાયક ઠરાવવા અને યુનાઇટેડ વર્લ્ડ રેસલિંગ વિરોધી ડોપિંગ નિયમો હેઠળ નિવૃત્તિમાંથી પાછા ફરતા ખેલાડીઓ માટે જરૂરી છ મહિનાની ફરજિયાત નોટિસ અવધિ પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળતાનો આરોપ લગાવ્યો.
ત્યારબાદ ફોગાટે વરિષ્ઠ વકીલ રાજશેખર રાવ, એડવોકેટ ઋત્વિક પ્રકાશ સાથે મળીને પસંદગી નીતિ અને નોટિસને પડકારતા હાઇકોર્ટમાં અરજી કરી, કારણ કે એશિયન ગેમ્સ સહિત મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ઇવેન્ટ્સ માટે પસંદગીને નિયંત્રિત કરતા અગાઉના ઉહ્લૈં નિયમોએ ઓલિમ્પિક અને વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ મેડલ વિજેતાઓ જેવા પ્રતિષ્ઠિત કુસ્તીબાજાેની તરફેણમાં વિવેકાધીન વિચારણાને સ્પષ્ટપણે સાચવી રાખી હતી.
તેમાં ઉમેર્યું હતું કે પાત્રતા માળખું પ્રસૂતિ સંબંધિત ગેરહાજરી, પોસ્ટપાર્ટમ રિકવરી માટે કોઈપણ સવલત વિના બંધ અને અણઘડ ગેટકીપિંગ મિકેનિઝમ બનાવવામાં નિષ્ફળ ગયું.
જાેકે, ૧૮ મેના રોજ એક જ ન્યાયાધીશે તેણીને ૩૦ અને ૩૧ મેના રોજ યોજાનારી ટ્રાયલ્સમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, જેના કારણે તેણીને ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ અપીલ કરવાની ફરજ પડી હતી.
ઉહ્લૈંના વકીલ, હેમંત ફાલ્પરે દલીલ કરી હતી કે ફોગાટ ભાગ લેવા માટે અયોગ્ય હતી કારણ કે તેણીએ કુસ્તીમાંથી સ્વેચ્છાએ નિવૃત્તિ લીધી હતી અને જરૂરી ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લીધો ન હતો, જેના કારણે તેણી ફેબ્રુઆરી નીતિ અને મેના પરિપત્ર હેઠળ અયોગ્ય બની હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ઉહ્લૈં પાસે આ નિયમોમાં મુક્તિ આપવાનો અધિકાર નથી અને ભાર મૂક્યો હતો કે પરિપત્ર ફોગાટને ખાસ લક્ષ્ય બનાવ્યા વિના અથવા તેમની સામે ભેદભાવ કર્યા વિના તમામ રમતવીરોને સમાન રીતે લાગુ પડે છે.
દરમિયાન, કેન્દ્રના વકીલે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે રમતગમત મંત્રાલયે ફોગાટને પસંદગી ટ્રાયલમાંથી પ્રતિબંધિત કર્યો નથી પરંતુ સંભવિત આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમતના પરિણામોને ટાંકીને ઉહ્લૈંના ર્નિણયોમાં દખલ કરી શકશે નહીં. જાે કે, જાે સ્પર્ધા કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે, તો સ્વતંત્ર દેખરેખ અને ટ્રાયલનું જીવંત પ્રસારણ પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરશે.