ફરાર ગુનેગારો સામે નિર્ણાયક વલણ અપનાવતા, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ અને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહના માર્ગદર્શન હેઠળ, ભારતે ૨૦૧૯ થી અત્યાર સુધીમાં ૩૬ દેશોમાંથી ૨૭૪ ફરાર ગુનેગારોને પરત લાવ્યા છે. ફરાર ગુનેગારો સામેની કાર્યવાહીને મજબૂત કરવા માટે, પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૦૧૮માં પલાયનવાદી આર્થિક અપરાધી કાયદો લાગુ કર્યો હતો. ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહના માર્ગદર્શન હેઠળ, ભારતે ફરાર ગુનેગારો સામે એક એકીકૃત, ઇન્ટેલિજન્સ-આધારિત અને ટેકનોલોજી-સંચાલિત મોડેલ વિકસાવ્યું છે, જેણે તેમની સામે કડક પગલાં લેવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે અને તેમને ભારત પરત લાવવાની સુવિધા આપી છે.
૨૦૧૪ પહેલાં, દેશનું પ્રત્યાર્પણ માળખું જૂનું થઈ ગયું હતું અને ભારતની માત્ર ૩૭ દેશો સાથે પ્રત્યાર્પણ સંધિઓ હતી. આર્થિક પલાયનવાદીઓ સામે કાર્યવાહી કરવા અથવા તેમની સંપત્તિ જપ્ત કરવા માટે કોઈ સમર્પિત કાયદો પણ નહોતો. ૨૦૦૪ થી ૨૦૧૩ વચ્ચે, ભારત સરેરાશ પ્રતિ વર્ષ માત્ર ચાર ફરાર ગુનેગારોનું પ્રત્યાર્પણ મેળવવામાં સફળ રહ્યું હતું, જ્યારે ૧૧૦ પ્રત્યાર્પણ વિનંતીઓ પેન્ડિંગ રહી હતી. આ ઉપરાંત, અપૂર્ણ દસ્તાવેજીકરણ અને ધીમી પ્રક્રિયાએ પ્રત્યાર્પણ પ્રક્રિયાને અત્યંત બોજરૂપ બનાવી દીધી હતી, જે ઘણીવાર વિદેશી અદાલતો દ્વારા પ્રત્યાર્પણની વિનંતીઓને ફગાવી દેવા તરફ દોરી જતી હતી. ભારતના પ્રત્યાર્પણના પ્રયાસોને કાનૂની અને ન્યાયિક અડચણોનો પણ સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેમાં બેવડી આફત અને ડ્યુઅલ ક્રિમિનાલિટીના સિદ્ધાંતોનો સમાવેશ થાય છે, જેના પરિણામે પ્રત્યાર્પણની વિનંતીઓ વારંવાર અસ્વીકાર થતી હતી. વધુમાં, ગૃહ મંત્રાલય અને અન્ય વિભાગો વચ્ચે અસરકારક સંકલન અને એકીકૃત વ્યૂહરચનાનો અભાવ પ્રગતિમાં અવરોધરૂપ બન્યો હતો. ફરાર ગુનેગારો અંગેની માહિતી શેરિંગ, લોકેશન ટ્રેકિંગ અને રેડ કોર્નર નોટિસ જારી કરવાની કામગીરી પણ ધીમી ગતિએ ચાલતી હતી.
અગાઉની સરકારોમાં ફરાર ગુનેગારોને પરત લાવવાની રાજકીય ઇચ્છાશક્તિનો અભાવ હતો; મોદી સરકારે ફરાર ગુનેગારોના પ્રત્યાર્પણને ‘રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા‘ બનાવી છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને અનુરૂપ, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ ફરાર ગુનેગારો સામે ત્રિ-પક્ષીય વ્યૂહરચના પર ભાર મૂક્યો છે: ગ્લોબલ આઉટરીચ, મજબૂત સંકલન અને સ્માર્ટ ડિપ્લોમસી. શ્રી અમિત શાહે ફરાર ગુનેગારોના મુદ્દાને દેશની સાર્વભૌમત્વ, આર્થિક સ્થિરતા, કાયદો અને વ્યવસ્થા તથા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે આંતરિક રીતે જાેડાયેલો ગણાવ્યો છે.
મોદી સરકારે ૨૦૧૯માં દ્ગૈંછ (સુધારા) અધિનિયમ અને ેંછઁછ (સુધારા) અધિનિયમ ઘડી કાઢ્યા હતા, અને ૨૦૨૦ થી, ફરાર ગુનેગારોને ભારત પરત લાવવાની પ્રક્રિયા મિશન મોડમાં હાથ ધરવામાં આવી હતી. પરિણામે, અમલીકરણના પ્રયાસો હવે માત્ર પ્રતિબંધિત સંગઠનો પૂરતા મર્યાદિત ન રહ્યા. કાર્યવાહીના દાયરાનો વિસ્તાર કરીને વિદેશમાં સ્થિત વ્યક્તિગત આતંકવાદીઓ, હેન્ડલર્સ, ફંડિંગ નેટવર્ક્સ અને સપોર્ટ સિસ્ટમ્સનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો, જેનાથી ફરાર ગુનેગારોનો પીછો કરવાની અને તેમના નેટવર્કને નષ્ટ કરવાની ભારતની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો.
૨૦૨૪માં, મોદી સરકારે ફરાર ગુનેગારો સંબંધિત વિશેષ જાેગવાઈઓને આવરી લેતા ત્રણ નવા ફોજદારી કાયદાઓ અમલમાં મૂક્યા. પ્રથમ વખત, ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (મ્દ્ગજીજી) ની કલમ ૩૫૫ અને ૩૫૬ ગેરહાજરીમાં ટ્રાયલ માટેની જાેગવાઈ પૂરી પાડે છે, જેનાથી આરોપી ફરાર હોય તો પણ ટ્રાયલથી લઈને પ્રોસિક્યુશન સુધીની સમગ્ર ન્યાયિક પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી શકાય છે.