શુદ્ધ અને સલામત દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે રવિવારે ખોરાક અને દૂધ ઉત્પાદનોમાં ભેળસેળ સામે ચાલી રહેલા અભિયાનમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન એ દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોમાં હાનિકારક રસાયણો, વિદેશી ચરબી અને અન્ય ભેળસેળના ઉપયોગને અસરકારક રીતે રોકવા માટે કડક અમલીકરણ નિર્દેશો જારી કર્યા છે.
આદેશ અનુસાર, જાે ડેરી અથવા દૂધ ઉત્પાદન એકમમાં હાનિકારક રસાયણો અથવા વિદેશી ચરબી મળી આવે છે, તો કાર્યવાહી ફક્ત પરીક્ષણ માટે નમૂનાઓ એકત્રિત કરવા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં; તેના બદલે, એકમ સામે તાત્કાલિક અને વ્યાપક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આમાં ઉત્પાદન એકમને તાત્કાલિક બંધ કરવા, તમામ ડેરી ઉત્પાદનો જપ્ત કરવા અને નાશ કરવા અને મ્દ્ગજી ની સંબંધિત કલમો હેઠળ હ્લૈંઇ નોંધાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
વધુમાં, આવી બ્રાન્ડ્સના વેચાણ પર રાજ્યવ્યાપી પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે, અને સ્થાપનાઓના લાઇસન્સ રદ કરવામાં આવશે. દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોમાં ભેળસેળમાં સામેલ લોકો સામે આવી કડક કાર્યવાહી અમલમાં મૂકનાર ઉત્તર પ્રદેશ પહેલું રાજ્ય બન્યું છે.
ફૂડ સેફ્ટી કમિશનર ડૉ. રોશન જેકબ દ્વારા જારી કરાયેલા આદેશમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે કે દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન અને વેચાણમાં તેમની કુદરતી રચના અને નિર્ધારિત ખાદ્ય સલામતી ધોરણોનું કડક પાલન કરવું આવશ્યક છે. આ ર્નિણય વિવિધ જિલ્લાઓમાં નિરીક્ષણ અને અમલીકરણ અભિયાન દરમિયાન એકત્રિત કરાયેલા નમૂનાઓમાં ભેળસેળ મળી આવ્યા બાદ, તેમજ ઉત્પાદન એકમોમાં આરોગ્ય માટે જાેખમી રસાયણોનો ઉપયોગ થતો જાેવા મળ્યો હોવાના કિસ્સાઓને પગલે લેવામાં આવ્યો છે.
જાે રસાયણો મળી આવે તો દૈનિક ઉત્પાદનોનો નાશ કરવામાં આવશે
આદેશ મુજબ, જાે ડેરી અથવા ડેરી ઉત્પાદન ઉત્પાદન/પ્રોસેસિંગ યુનિટમાં વિદેશી ચરબી અથવા આરોગ્ય માટે જાેખમી રસાયણો/ભેળસેળ મળી આવે છે, તો સુવિધામાં હાજર દૂધ ઉત્પાદનોનો સંપૂર્ણ સ્ટોક જપ્ત કરવામાં આવશે.
વધુમાં, નિયમો અનુસાર જપ્ત કરાયેલ ઉત્પાદનોનો નાશ કરવા માટે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર બેચ અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયા પર અસરકારક નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે – જ્યાં ભેળસેળની શંકા હોય અથવા પુષ્ટિ થાય – ફક્ત એક જ નમૂના સુધી કાર્યવાહી મર્યાદિત રાખવાને બદલે
ઉત્પાદન એકમ તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવામાં આવશે
જાહેર આરોગ્યને પ્રાથમિકતા આપતા, ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, ૨૦૦૬ ની કલમ ૩૪ હેઠળ આવી સંસ્થાઓ સામે કટોકટી પ્રતિબંધ આદેશ જારી કરવામાં આવશે. તે જ સમયે, એકમ ખાતે ઉત્પાદન કામગીરી તાત્કાલિક બંધ કરવામાં આવશે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જાે જાેખમી રસાયણો અથવા વિદેશી ચરબીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તો ડેરીને અમલીકરણ કાર્યવાહી પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી ઉત્પાદન ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
સંગઠિત ભેળસેળ માટે હ્લૈંઇ દાખલ કરવામાં આવશે
જાે કોઈ સંસ્થા સંગઠિત રીતે જાહેર આરોગ્ય માટે જાેખમી રસાયણોનો ઉપયોગ કરતી હોવાનું જણાય, તો મ્દ્ગજી (ભારતીય ન્યાય સંહિતા) ની સંબંધિત કલમો હેઠળ સંડોવાયેલા વ્યક્તિઓ સામે હ્લૈંઇ નોંધવામાં આવશે. વિભાગનું ધ્યાન ફક્ત ખાદ્ય નમૂનાના અહેવાલો પર આધાર રાખવાથી ભેળસેળના સ્ત્રોત, ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અને જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે પગલાં લેવા પર કેન્દ્રિત થયું છે.
રાજ્યવ્યાપી બ્રાન્ડના વેચાણ પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે
જાે કોઈ ચોક્કસ બ્રાન્ડના દૂધ ઉત્પાદનોમાં જાેખમી રસાયણો અથવા વિદેશી ચરબીની પુષ્ટિ થશે, તો તે બ્રાન્ડના વેચાણ પર રાજ્યવ્યાપી પ્રતિબંધ લાદવામાં આવશે. જાે ઉત્પાદન ઉત્તર પ્રદેશની બહાર બનાવવામાં આવ્યું હોય અને તેમાં જાેખમી રસાયણો અથવા વિદેશી ચરબી હોવાનું જણાય, તો પણ રાજ્યમાં તેના વેચાણ પર પ્રતિબંધ લાગુ કરવામાં આવશે.
ફૂડ લાઇસન્સ તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે
આવા મથકો સામે વહીવટી કાર્યવાહી પણ કડક રહેશે. આદેશ હેઠળ, સંબંધિત મથકનું ફૂડ લાઇસન્સ અથવા નોંધણી તાત્કાલિક સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે. આ કાર્યવાહી ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ (ફૂડ બિઝનેસનું લાઇસન્સિંગ અને નોંધણી) નિયમન, ૨૦૧૧ ના નિયમન ૨.૧.૮ (૪) અનુસાર લેવામાં આવશે.
તપાસ દરમિયાન રિફાઇન્ડ તેલથી લઈને ડિટર્જન્ટ સુધીના પદાર્થોનો ઉપયોગ મળી આવ્યો
વિભાગીય નિરીક્ષણોમાં એવા કિસ્સાઓ બહાર આવ્યા છે જ્યાં રિફાઇન્ડ તેલ અને ચરબી, સોયાબીન અને તેના ઉત્પાદનો, ટેલ્કમ પાવડર, ડિટર્જન્ટ, ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડ, લિક્વિડ ગ્લુકોઝ, સેપોલાઇટ, રાણીપાલ, ટીનોપાલ અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ જેવા પદાર્થોનો ઉપયોગ ચોક્કસ ડેરી ઉત્પાદન એકમોમાં કરવામાં આવ્યો હતો. વધુમાં, વિવિધ ન્યુટ્રલાઈઝર, સર્ફેક્ટન્ટ્સ, લેવલિંગ એજન્ટ્સ, બ્લીચિંગ એજન્ટ્સ, વ્હાઈટનિંગ એજન્ટ્સ અને ઇમલ્સિફાઈંગ એજન્ટ્સના ઉપયોગ તેમજ નિર્ધારિત ધોરણો સાથે સંરેખિત કરવા માટે મ્ઇ અને ઇસ્ મૂલ્યોમાં ફેરફાર કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પદાર્થો અંગે માહિતી સપાટી પર આવી છે. વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ઓછી કિંમતના, હલકી ગુણવત્તાવાળા ઘટકો અને આવા રસાયણોનો ઉપયોગ કરીને ઉત્પાદિત દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનો ગ્રાહકો માટે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જાેખમો પેદા કરી શકે છે. આવા ઉલ્લંઘનો સામે અમલીકરણ કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવશે.