ગુરુવારે સંસદમાં મહિલા અનામત સુધારા બિલ પર મુખ્ય ચર્ચા શરૂ થઈ, જે ભારતના કાયદાકીય ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ બની. લોકસભાને સંબોધતા, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લોકસભાને ખાતરી આપી કે સીમાંકન પ્રક્રિયામાં કોઈપણ રાજ્યને અન્યાયનો સામનો કરવો પડશે નહીં, અને દક્ષિણ રાજ્યોના ભોગે ઉત્તરીય રાજ્યોને જે ચિંતાઓ મળી શકે છે તેને સંબોધિત કરી. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે મહિલા અનામત બિલનો હેતુ કોઈ એક રાજકીય પક્ષને ફાયદો કરાવવાનો નથી, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં લોકશાહી પ્રતિનિધિત્વને મજબૂત બનાવવાનો છે. “હું ગેરંટી આપું છું કે પૂર્વથી પશ્ચિમ, ઉત્તરથી દક્ષિણ સુધી – કોઈપણ રાજ્ય સાથે કોઈ અન્યાય કરવામાં આવશે નહીં. જાે આપણે બધા એક સાથે આવીએ, તો ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે આવા ર્નિણયો કોઈ એક રાજકીય પક્ષની તરફેણમાં નથી. તે ભારતીય લોકશાહીની તરફેણ કરે છે અને રાષ્ટ્રની સામૂહિક ર્નિણય લેવાની ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે. ટ્રેઝરી બેન્ચ કે મોદી, કોઈ પણ વ્યક્તિ ફક્ત શ્રેયને પાત્ર નથી,” તેમણે ઉમેર્યું.
પીએમ મોદીને ખબર છે કે આ ઐતિહાસિક કાયદા સાથે દેશ “નવી દિશામાં જવાનો છે”. તેમણે ઉમેર્યું કે આ બિલ આદર્શ રીતે ૨૫ થી ૩૦ વર્ષ પહેલાં પસાર થઈ ગયું હોવું જાેઈએ અને કહ્યું કે તે તેમની સરકાર માટે હવે રજૂ કરવું એ વિશેષાધિકારની વાત છે. પોતાની પૃષ્ઠભૂમિ વિશે ભાવનાત્મક રીતે વાત કરતા પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “હું ખૂબ જ પછાત સમુદાયમાંથી આવું છું અને સમાજના દરેક વર્ગને આગળ વધારવાની મારી જવાબદારી છે. મહિલાઓ હવે પંચાયતોથી સંસદ સુધી જવા માંગે છે.” તેમણે ભાર મૂક્યો કે મજબૂત અને વધુ સમાવેશી ભારત માટે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ દ્વારા મહિલાઓને સશક્ત બનાવવી જરૂરી છે.
વિપક્ષને એક સ્પષ્ટ સંદેશમાં, પીએમ મોદીએ કહ્યું કે જે કોઈ પણ મહિલા અનામત બિલનો વિરોધ કરશે તેને ચૂંટણીમાં પરાજયનો સામનો કરવો પડશે. “જાે તમે આ બિલનો વિરોધ કરશો, તો દેશ તમને માફ કરશે નહીં. જાે તમે તેનું સમર્થન કરશો, તો તમે નુકસાન ટાળી શકશો… આ મુદ્દાને રાજકીયકરણ કરવા માંગતા લોકો માટે મારી મૈત્રીપૂર્ણ સલાહ છે,” તેમણે ઉમેર્યું. પ્રધાનમંત્રીએ તમામ રાજકીય પક્ષોને એક સાથે આવવા અને બિલને સરળ રીતે પસાર થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી, ભાર મૂક્યો કે સામૂહિક સમર્થનથી દરેકને ફાયદો થશે.
આ ઘટનાને એક સીમાચિહ્નરૂપ ક્ષણ ગણાવતા પીએમ મોદીએ કહ્યું, “રાષ્ટ્રના જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ ક્ષણો આવે છે અને તે સમયની સામૂહિક માનસિકતા અને નેતૃત્વ તે ક્ષણોને રાષ્ટ્રીય વારસામાં ફેરવે છે. ભારતના સંસદીય ઇતિહાસમાં આ એક એવો ક્ષણ છે. સંસદસભ્યોએ આ તકને હાથમાંથી ન જવા દેવી જાેઈએ. સાથે મળીને, આપણે રાષ્ટ્રને એક નવી દિશા આપી રહ્યા છીએ અને આપણી શાસન વ્યવસ્થામાં વધુ સંવેદનશીલતા ભરી રહ્યા છીએ. આ ચર્ચા-વિચારણાના પરિણામ રાષ્ટ્રીય રાજકારણનો આકાર અને દેશની દિશા નક્કી કરશે.”
મહિલાઓ નીતિનિર્માણમાં કેન્દ્રસ્થાને હોવી જાેઈએ
વડાપ્રધાનએ કહ્યું કે ભારત ૨૧મી સદીમાં આત્મવિશ્વાસ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. “વિકસિત ભારતનો અર્થ ફક્ત સારી રેલ્વે, માળખાગત સુવિધા અથવા આર્થિક સંખ્યાઓ જ નથી. વિકસિત ભારતના અમારા વિઝનમાં ‘સબકા સાથ, સબકા વિકાસ‘નો મંત્ર નીતિનિર્માણમાં સમાવિષ્ટ છે. વસ્તીના ૫૦ ટકા હિસ્સો ધરાવતી મહિલાઓએ આ પ્રક્રિયાનો ભાગ બનવું જાેઈએ. આપણે આમાં પહેલાથી જ વિલંબ કર્યો છે, કારણ ગમે તે હોય, જવાબદાર પક્ષ કોઈપણ હોય…આ સ્વીકારવું જાેઈએ,” તેમણે ઉમેર્યું.
પીએમ મોદીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં પંચાયત સ્તરેથી ચૂંટાયેલી મહિલાઓએ મજબૂત રાજકીય ચેતના વિકસાવી છે. “તેઓ પહેલા શાંત નિરીક્ષક હતા. આજે, તેઓ અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. જે કોઈ પણ આ બિલની તરફેણમાં કે વિરુદ્ધ સ્ટેન્ડ લે છે તેના પર આ લાખો મહિલાઓ નજીકથી નજર રાખશે,” તેમણે ઉમેર્યું.
‘મહિલાઓ ખોટા ઇરાદા ધરાવતા લોકોને માફ નહીં કરે‘
પીએમ મોદીએ કહ્યું કે તમામ સમુદાયોની બધી મહિલાઓને સંસદમાં પ્રવેશવા દો. “સમાજવાદી પાર્ટીએ પણ બિલને સમર્થન આપવું જાેઈએ. મહિલા અનામત બિલને રાજકીય ત્રાજવા પર ન તોળો. જેમના ઇરાદા ખામીયુક્ત છે તેમને મહિલાઓ માફ નહીં કરે. આપણે વિલંબ સહન કરી શકીએ નહીં કારણ કે તે મહિલાઓના વિશ્વાસને ડગમગાવશે. નારી શક્તિ રાષ્ટ્રધ્વજને ઉંચો કરવામાં ક્યારેય પાછળ રહેતી નથી,” તેમણે ઉમેર્યું.
‘ર્નિણયો સ્વચ્છ ઇરાદા સાથે લેવા જાેઈએ‘
પીએમ મોદીએ ભાર મૂક્યો કે સંસદ ટુકડાઓમાં વિચારી શકતી નથી કે ર્નિણય લઈ શકતી નથી. “ર્નિણય કરતાં પણ વધુ, તેની પાછળનો હેતુ જુઓ. સીમાંકનમાં કોઈ ભેદભાવ નહીં થાય… કોઈપણ રાજ્યના પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વને નુકસાન પહોંચાડે તેવા કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં… હું કોઈપણ રાજ્ય સાથે ભેદભાવ નહીં કરું… હું કોઈની સાથે અન્યાય નહીં કરું… મારા ઈરાદા સ્પષ્ટ છે અને હું શબ્દો સાથે રમીશ નહીં,” તેમણે ઉમેર્યું.
પીએમ મોદીએ વિપક્ષ પર મૂંઝવણ ઊભી કરવાનો અને ટેકનિકલ બહાના પાછળ છુપાઈ રહેવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો. “આપણે એવું ન વિચારવું જાેઈએ કે આપણે મહિલાઓ પર ઉપકાર કરી રહ્યા છીએ. આ લાંબા સમયથી વિલંબિત બિલ પસાર કરીને, આપણે ફક્ત એક ઐતિહાસિક ભૂલ સુધારી રહ્યા છીએ… આપણને ક્રેડિટ નથી જાેઈતી… હું વિપક્ષને બ્લેન્ક ચેક ઓફ ક્રેડિટ આપી રહ્યો છું… જાે તેઓ ક્રેડિટ ઇચ્છતા હોય, તો તેઓ તે લઈ શકે છે… જાે તેઓ તેનો વિરોધ કરે, તો મને રાજકીય રીતે ફાયદો થશે. વિપક્ષે આ બિલને ત્રણ દાયકાથી અવરોધિત કર્યું છે. સંસદમાં મહિલાઓનો અવાજ નવી વિચારસરણી પેદા કરશે. આ ભારતની પ્રતિબદ્ધતા છે,” તેમણે ટિપ્પણી કરી.
મહિલા અનામત બિલ
મહિલા અનામત બિલ, જે સૌપ્રથમ ૨૦૨૩ માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને સર્વાનુમતે પસાર થયું હતું, રાષ્ટ્રીય વસ્તી ગણતરીમાં વિલંબને કારણે તેને અગાઉ લાગુ કરી શકાયું ન હતું. કેન્દ્રએ હવે ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરીના ડેટાના આધારે તેના તાત્કાલિક અમલીકરણ માટે દબાણ કર્યું છે. આ સુધારા હેઠળ, લોકસભાની ૩૩ ટકા બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે. નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ (મહિલા સશક્તિકરણ અધિનિયમ) સુધારા બિલમાં લોકસભાની સંખ્યા ૮૧૫ સુધી વધારવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે, જેમાં ૨૭૩ બેઠકો મહિલાઓ માટે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે. વડા પ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે આ અનામત “વિકસિત ભારત” બનવા તરફ ભારતની યાત્રાને નોંધપાત્ર રીતે ટેકો આપશે.