સોમવારે સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી એરલાઇન્સ દ્વારા વસૂલવામાં આવતા હવાઈ ભાડા અને આનુષંગિક ચાર્જમાં અણધાર્યા વધઘટના મુદ્દાને “ગંભીર” ગણાવ્યો હતો, અને કેન્દ્ર સરકારને આ મુદ્દા પર વિચાર કરવા અને ઔપચારિક પ્રતિભાવ આપવા કહ્યું હતું.
ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે તહેવારોની મોસમ દરમિયાન હવાઈ ભાડા અને એડ-ઓન ચાર્જમાં વધઘટ એ “ખૂબ જ ગંભીર ચિંતા”નો વિષય છે જેને બંધારણની કલમ ૩૨ હેઠળ વિચારણાની જરૂર છે.
સામાજિક કાર્યકર્તા એસ. લક્ષ્મીનારાયણ દ્વારા દાખલ કરાયેલી રિટ અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે બેન્ચે આ અવલોકન કર્યું હતું, જેમણે હવાઈ ભાડામાં અણધાર્યા અને ભારે વધઘટને રોકવા માટે નિયમનકારી માર્ગદર્શિકાની માંગ કરી હતી.
“આ ખૂબ જ ગંભીર ચિંતા છે. નહિંતર, અમે ચમૂળભૂત અધિકારોના અમલીકરણ માટેૃ કલમ ૩૨ અરજી પર વિચાર કરીશું નહીં,” બેન્ચે ટિપ્પણી કરી, ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ મામલો કોર્ટનું ધ્યાન ખેંચે છે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા વધારાના સોલિસિટર જનરલ (છજીય્) અનિલ કૌશિકે કોર્ટને જાણ કરી કે આ મુદ્દાની “ઉચ્ચતમ સ્તરે” તપાસ કરવામાં આવી રહી છે અને ચાર અઠવાડિયામાં એક સોગંદનામું દાખલ કરવામાં આવશે.
“સોલિસિટર જનરલે પણ એક બેઠક બોલાવી છે. અમે આ મામલાને ઉચ્ચતમ સ્તર પર લઈ ગયા છીએ. અમે સર્વોચ્ચ સત્તાવાળાઓ સાથે ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ. ચાર અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવી શકે છે. અમે જવાબ આપીશું,” કૌશિકે કહ્યું.
નિવેદનની નોંધ લેતા, બેન્ચે આ મામલાને વધુ વિચારણા માટે ૨૩ માર્ચ સુધી મુલતવી રાખ્યો. “યુનિયન તરફથી હાજર રહેલા છજીય્ અનિલ કૌશિકે જણાવ્યું છે કે ચર્ચા પછી નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયને સોગંદનામું દાખલ કરવા માટે ચાર અઠવાડિયાનો સમય આપવામાં આવે. આ બાબતને ૨૩ માર્ચે સૂચિબદ્ધ કરો,” આદેશમાં જણાવાયું છે.
જ્યારે ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એરલાઇન્સે કાર્યવાહીમાં સામેલ થવાની માંગ કરી, ત્યારે બેન્ચે આ તબક્કે તેને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો. એક્ઝિક્યુટિવ પહેલા ર્નિણય લેશે તે દર્શાવતા, બેન્ચે અવલોકન કર્યું: “યુનિયન તમારી સાથે વ્યવહાર કરશે. ર્નિણય લેતા પહેલા તેઓ તમને ફોન કરશે. તેઓ એક સમિતિની રચના કરશે અને ર્નિણય લેશે. ર્નિણય મંત્રાલયે લેવાનો છે. જાે તેઓ નહીં કરે, તો અમે પછીથી તેના પર વિચાર કરીશું.”
અરજદાર વતી વરિષ્ઠ વકીલ રવિન્દ્ર શ્રીવાસ્તવ હાજર રહ્યા હતા, જેમાં એડવોકેટ ચારુ માથુર, જય ચીમા અને અભિનવ વર્માનો સમાવેશ થાય છે.
અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે હવાઈ મુસાફરી હવે લક્ઝરી નથી રહી, પરંતુ લાખો લોકો માટે એક આવશ્યક સેવા છે, ખાસ કરીને કટોકટી, તહેવારો અને એવી પરિસ્થિતિઓમાં જ્યાં રેલ અને માર્ગ પરિવહન શક્ય ન હોય. તેમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે એરલાઇન્સ અપારદર્શક, અલ્ગોરિધમ-આધારિત ગતિશીલ ભાવો પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરે છે જે દિવસમાં ઘણી વખત ભાડામાં ફેરફાર કરવાની મંજૂરી આપે છે.
અરજદારનો દાવો છે કે આવી પ્રણાલીઓ ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગને અપ્રમાણસર અસર કરે છે, જેઓ ઘણીવાર તબીબી કટોકટી, શોક, પરીક્ષાઓ અથવા અચાનક કામ પર મુસાફરી જેવી આવશ્યકતાઓને કારણે છેલ્લી ઘડીએ ટિકિટ બુક કરાવે છે.
અરજીમાં નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે કે હવાઈ પરિવહનને આવશ્યક સેવાઓ જાળવણી અધિનિયમ, ૧૯૮૧ હેઠળ આવશ્યક સેવા તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે, જે તેને રેલ્વે અને પોસ્ટલ સેવાઓની સમકક્ષ રાખે છે. છતાં, રેલ્વે, વીજળી અથવા આરોગ્યસંભાળ જેવા ક્ષેત્રોથી વિપરીત, એરલાઇન ભાવો મોટાભાગે અર્થપૂર્ણ નિયમનકારી નિયંત્રણની બહાર રહે છે, દલીલ કરવામાં આવી છે.
અરજદારના મતે, એરલાઇન્સે ઘણા કિસ્સાઓમાં મફત સામાન ભથ્થાં ૨૫ કિલોથી ઘટાડીને ૧૫ કિલો કર્યા છે, જ્યારે ઊંચા વધારાના સામાન ચાર્જ લાદ્યા છે, જે એક સમયે પ્રમાણભૂત સમાવેશોને અસરકારક રીતે મુદ્રીકરણ કરે છે. ભાડાને મર્યાદિત કરવા અથવા આનુષંગિક ચાર્જને નિયંત્રિત કરવા માટે સત્તા ધરાવતા નિયમનકારના અભાવે અરજીમાં જે વર્ણવવામાં આવ્યું છે તેને અનિયંત્રિત નફાખોરી તરીકે સક્ષમ બનાવ્યું છે.
અરજીમાં કેન્દ્ર સરકાર અને નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલયને હવાઇ ભાડાના ભાવો પર બંધનકર્તા ધોરણો ઘડવા, પીક પીરિયડ્સ દરમિયાન વધારાની કિંમતને મર્યાદિત કરવા, સામાન અને અન્ય વધારાના ચાર્જને નિયંત્રિત કરવા, રદ કરવા અને રિફંડ નીતિઓને પ્રમાણિત કરવા અને ગ્રાહક હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે વૈધાનિક સત્તાઓ સાથે એક સ્વતંત્ર ઉડ્ડયન નિયમનકાર સ્થાપિત કરવા નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
૨૧ જાન્યુઆરીના રોજ સુનાવણી દરમિયાન, બેન્ચે ખાસ કરીને કુંભ મેળા જેવા મુખ્ય કાર્યક્રમો દરમિયાન શોષણકારી ભાવો તરીકે વર્ણવેલ બાબત પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. “કુંભ દરમિયાન તમે કરેલા શોષણ પર નજર રાખો,” ન્યાયાધીશ મહેતાએ ટિપ્પણી કરી હતી. “માત્ર કુંભ જ નહીં, પરંતુ દરેક તહેવાર,” ન્યાયાધીશ નાથે ઉમેર્યું.
ન્યાયાધીશ મહેતાએ અવલોકન કર્યું હતું કે: “આ બે શહેરો, પ્રયાગરાજ અને જાેધપુરના આંકડા લો – તહેવારો પહેલા ફ્લાઇટ ભાડા કરતાં ત્રણ ગણા વધુ છે.”