આજે (શુક્રવારે) પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી હરિયાણાના જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેનસેટ લોન્ચ કરવા સાથે, ભારત હાઇડ્રોજન સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેનો ચલાવતા દેશોના નાના જૂથમાં પ્રવેશ કરવા માટે તૈયાર છે.
૧૦ કોચવાળી આ ટ્રેન, જે લગભગ ૨,૬૦૦ મુસાફરોને લઈ જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, તે વૈશ્વિક સ્તરે વિકસિત સૌથી મોટી હાઇડ્રોજન સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેનસેટમાંની એક છે. પરંપરાગત ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો જે ઓવરહેડ પાવર લાઇન અથવા ડીઝલ લોકોમોટિવ પર આધાર રાખે છે તેનાથી વિપરીત, તે હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલનો ઉપયોગ કરીને પોતાની વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જે ફક્ત પાણીની વરાળ અને ગરમીને સીધા ઉત્સર્જન તરીકે ઉત્પન્ન કરે છે, ઁૈંમ્ પ્રેસ રિલીઝમાં જણાવાયું છે.
રાષ્ટ્રીય પરિવહન કંપનીએ તેના બ્રોડગેજ નેટવર્કના ૯૯ ટકાથી વધુ ભાગને વીજળીકૃત કર્યા પછી, ડીઝલ પરની ર્નિભરતામાં તીવ્ર ઘટાડો કર્યા પછી, ભારતીય રેલ્વેના સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રવચનમાં આ પ્રોજેક્ટ વધુ એક સીમાચિહ્નરૂપ છે.
રૂટની વિગતો-
હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ સંચાલિત ટ્રેન શરૂઆતમાં ઉત્તર રેલ્વેના જીંદ-સોનીપત વિભાગ પર દોડશે, જે જીંદ જંક્શન, ગોહાના જંક્શન અને સોનીપતને જાેડશે, જ્યારે મધ્યવર્તી સ્ટેશનો અને જીંદ સિટી, પાંડુ પિંડારા જંક્શન, લલિત ખેરા હોલ્ટ, ભાંભેવા, ઇસાપુર ખેરી હોલ્ટ, બ્યુટેન હોલ્ટ, ખંડરાઈ હોલ્ટ, રાબરાહ હોલ્ટ, લાથ હોલ્ટ, મોહના, બરવાસની હોલ્ટ અને સોનીપત ન્યૂ સહિતના પ્રસ્તાવિત હોલ્ટ પર સેવા આપશે.
નિયમિત ઓપરેટિંગ પરિસ્થિતિઓમાં હાઇડ્રોજન સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેન સેવાઓની કાર્યક્ષમ કાર્યક્ષમતા, સલામતી અને વિશ્વસનીયતા દર્શાવવા માટે આ રૂટ પસંદ કરવામાં આવ્યો છે.
હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ પર ચાલતી ટ્રેન
ટ્રેન પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન (ઁઈસ્) ફ્યુઅલ સેલ સિસ્ટમ દ્વારા સંચાલિત છે. ઉચ્ચ દબાણવાળા સિલિન્ડરોમાં સંગ્રહિત હાઇડ્રોજન વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે, જે ટ્રેક્શન મોટર્સને શક્તિ આપે છે.
ટ્રેનમાં બે હાઇડ્રોજન ડ્રાઇવિંગ પાવર કાર, દરેક છેડે એક અને આઠ પેસેન્જર કોચનો સમાવેશ થાય છે. દરેક પાવર કાર ૧,૨૦૦ ાઉ (લગભગ ૧,૬૦૦ હોર્સપાવર) ઉત્પન્ન કરે છે, જે ટ્રેનને ૧૧૦ કિમી પ્રતિ કલાકની ડિઝાઇન ગતિ આપે છે. જાેકે, પાયલોટ તબક્કા દરમિયાન, તે ઉત્તર રેલ્વે હેઠળ ૮૯ કિમી લાંબા જીંદ-સોનીપત રૂટ પર ૭૫ કિમી પ્રતિ કલાક સુધીની ઝડપે કાર્ય કરશે.
કામગીરીને ટેકો આપવા માટે, ભારતીય રેલ્વેએ હરિયાણાના જીંદ ખાતે દેશની સૌથી મોટી રેલ્વે હાઇડ્રોજન રિફ્યુઅલિંગ સુવિધા બનાવી છે.
આ પ્લાન્ટ ઇલેક્ટ્રોલિસિસ દ્વારા હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરે છે, તેને ૫૦૦ બાર સુધી સંકુચિત કરે છે અને તેને ૩૫૦ બાર પર વિતરિત કરે છે, જેનાથી બંને પાવર કારને એકસાથે રિફ્યુઅલ કરી શકાય છે. આ સુવિધા લગભગ ૩,૦૦૦ કિલો હાઇડ્રોજન સંગ્રહિત કરી શકે છે, જે નિયમિત ટ્રેન સેવાઓને ટકાવી રાખવા માટે પૂરતું છે.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રોજેક્ટે ભારતનું પ્રથમ સંકલિત રેલ્વે હાઇડ્રોજન ઇકોસિસ્ટમ બનાવ્યું છે, જે હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન, સંગ્રહ, કમ્પ્રેશન, વિતરણ અને ટ્રેન કામગીરીને આવરી લે છે.
વિદેશમાં મોટાભાગની હાઇડ્રોજન ટ્રેનો કરતાં મોટી
હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેનો જર્મની, ફ્રાન્સ, ઇટાલી, ચીન અને જાપાન સહિતના દેશોમાં પહેલેથી જ સેવામાં છે અથવા ટ્રાયલ હેઠળ છે. જાેકે, આમાંની મોટાભાગની ટ્રેનોમાં ફક્ત બે થી ચાર કોચ હોય છે અને તે મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક રૂટ પર સેવા આપે છે.
ભારતીય રેલ્વેએ જણાવ્યું હતું કે તેની ૧૦ કોચવાળી ટ્રેન વિશ્વની સૌથી મોટી હાઇડ્રોજન સંચાલિત પેસેન્જર ટ્રેનસેટમાંની એક છે, જે ઉચ્ચ ક્ષમતાવાળા પેસેન્જર કામગીરી માટે હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની શક્યતા દર્શાવે છે.
ભારતીય રેલ્વેના નેતૃત્વ હેઠળ સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને હાઇડ્રોજન ટ્રેન વિકસાવવામાં આવી છે.
રિસર્ચ ડિઝાઇન્સ એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (ઇડ્ઢર્જીં) એ ટેકનિકલ ડિઝાઇન અને મંજૂરી પ્રક્રિયાનું નેતૃત્વ કર્યું, મેધા સર્વો ડ્રાઇવ્સે ટ્રેનસેટને એકીકૃત કર્યું, જ્યારે ઇન્ટિગ્રલ કોચ ફેક્ટરી (ૈંઝ્રહ્લ) એ ટ્રેનનો બાહ્ય ભાગ ડિઝાઇન કર્યો.
જીંદ-સોનીપત સેવા શરૂઆતમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે કાર્ય કરશે. ભારતીય રેલ્વે રાષ્ટ્રીય ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન અને ભારતના લાંબા ગાળાના નેટ-ઝીરો લક્ષ્યોના ભાગ રૂપે, કાલકા-શિમલા રેલ્વે સહિત હેરિટેજ રૂટ પર હાઇડ્રોજન સંચાલિત ટ્રેનોના જમાવટની પણ શોધ કરી રહી છે.