આઝાદી પછીનો સૌથી મહત્વાકાંક્ષી રમત વિકાસ કાર્યક્રમ ગણાવતા, કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે શુક્રવારે ખેલો ઇન્ડિયા યોજનાને વિસ્તૃત મંજૂરી આપી અને આગામી પાંચ વર્ષ માટે રૂ. ૩૬,૪૪૧ કરોડના સંયુક્ત ખર્ચ સાથે રાષ્ટ્રીય રમતગમત મહાસંઘ ને સહાય માટે બજેટમાં વધારો કર્યો છે.
સરકારે ખેલો ઇન્ડિયા યોજના માટે રૂ. ૨૯,૦૫૪ કરોડ ફાળવ્યા છે જેનો ઉદ્દેશ્ય પાયાના સ્તરે પ્રતિભાશાળી ખેલાડીઓનો સમૂહ બનાવવાનો છે કારણ કે ભારત ૨૦૩૦ કોમનવેલ્થ ગેમ્સનું આયોજન કરીને અને ૨૦૩૬ ઓલિમ્પિક માટે બોલી લગાવીને વૈશ્વિક રમતગમત કેન્દ્ર બનવાની કોશિશ કરી રહ્યું છે.
આગામી પાંચ વર્ષમાં NSF ને રૂ. ૭૩૮૭ કરોડની સહાયનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે રાષ્ટ્રીય રમતગમત મહાસંઘ ને સહાય માટે હાલનું બજેટ ફાળવણી રૂ. ૪૨૫ કરોડ હતું.
“મંજૂર થયેલ ખર્ચ અગાઉની ખેલો ઇન્ડિયા યોજના કરતા લગભગ આઠ ગણો છે, જે રમતગમતને યુવા વિકાસ, રાષ્ટ્ર નિર્માણ અને ભારતને વૈશ્વિક રમતગમત પાવરહાઉસ તરીકે ઉભરવાનો આધારસ્તંભ બનાવવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે,” સરકારના એક નિવેદનમાં વાંચવામાં આવ્યું છે.
ખેલો ઇન્ડિયા ૨૦૧૭ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને વાર્ષિક ધોરણે યુનિયન સ્પોર્ટ્સ બજેટમાંથી ફાળવણીનો સિંહફાળો મેળવે છે. આ યોજનામાં હાલમાં લગભગ ૨૮૦૦ રમતવીરો છે અને તેમને શિષ્યવૃત્તિ દ્વારા પોષણ અને તાલીમ જરૂરિયાતો માટે સરકારી ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે.
ખેલો ઇન્ડિયા સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ, ખેલો ઇન્ડિયા એક્રેડિટેડ એકેડેમી, ખેલો ઇન્ડિયા સેન્ટર્સ અને સશસ્ત્ર દળોના યુવા રમતગમત કંપનીઓ નું રાષ્ટ્રવ્યાપી નેટવર્ક હાલમાં ખેલાડીઓને તાલીમ આપવા માટે કાર્યરત છે.
શાળા રમતગમત ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવા માટે, સરકારે બે નવી પહેલો શરૂ કરી છે – ખેલો ઇન્ડિયા ફીડર સ્કૂલ્સ અને ખેલો ઇન્ડિયા ઉત્કૃષ્ટ વિદ્યાલય – જે “રમતગમતને મુખ્ય પ્રવાહના શિક્ષણ સાથે એકીકૃત કરશે અને પ્રતિભાશાળી બાળકોની પ્રારંભિક ઓળખ અને વ્યવસ્થિત ઉછેરને સક્ષમ બનાવશે.” ૨૦૨૬-૩૧ ના સમયગાળા માટે રાષ્ટ્રીય રમતગમત ફેડરેશન યોજનાને સહાયતા રમતવીરોના કોચિંગ, આધુનિક સાધનો, આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર, વિદેશી નિષ્ણાતોની સંલગ્નતા અને મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં ભાગીદારીને નાણાકીય રીતે ટેકો આપશે. આ યોજના દ્ગજીહ્લ ને શિબિરો અને ટુર્નામેન્ટ યોજવામાં મદદ કરવા માટે રચાયેલ છે.
“તે ગ્લોબલ સાઉથના દેશો સાથે રમતગમત સહયોગને પણ ટેકો આપશે અને ભારતની સ્વદેશી રમતોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રોત્સાહન આપશે,” સરકારે જણાવ્યું.
“મહિલા રમતવીરો, પેરા-એથ્લીટ્સ, સ્વદેશી રમતો અને શાંતિ, સમાવેશ અને સમુદાય વિકાસ માટેના સાધન તરીકે રમતગમત માટે તકો વધારવા પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
“આ યોજના ભારતમાં રાષ્ટ્રીય રમતોના આયોજન અને મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમત કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવા માટે પણ સમર્થન પૂરું પાડે છે,” તેમાં ઉમેર્યું.
આ યોજના એક એકીકૃત ડિજિટલ સ્પોર્ટ્સ પ્લેટફોર્મની પણ કલ્પના કરે છે જેના પર રમતવીરોના ડેટાબેઝ, માળખાગત સુવિધાઓ, સ્પર્ધાઓ, કોચિંગ સંસાધનો, પ્રતિભા મૂલ્યાંકન, ભંડોળ અને ફિટ ઇન્ડિયા ભાગીદારી સંકલિત કરવામાં આવશે.
આ પ્લેટફોર્મ ડેટા-આધારિત આયોજન, “પારદર્શક શાસન અને વ્યક્તિગત રમતવીર વિકાસ” સક્ષમ બનાવશે. સરકારે કહ્યું કે તે આશા રાખે છે કે આ સુધારાથી ભારતની લાંબા ગાળાની મહત્વાકાંક્ષાઓ માટે “મજબૂત પાયો” નાખશે, જેમાં ઓલિમ્પિક અને પેરાલિમ્પિક રમતોનું આયોજન કરવાની દેશની બિડનો સમાવેશ થાય છે.
એથ્લીટ પૂલનું વિસ્તરણ, આ યોજના હેઠળ બીજાે સુધારો હાલના ખેલો ઇન્ડિયા એથ્લીટ્સ પ્રોગ્રામની સાથે ઇમર્જિંગ ખેલો ઇન્ડિયા એથ્લીટ્સ (ઈ-દ્ભૈંછજ) શ્રેણીનું નિર્માણ છે.
“આ માળખાગત રમતવીર વિકાસ ઇકોસિસ્ટમને લગભગ દસ ગણો વિસ્તૃત કરશે, જેમાં હજારો વધારાના “યુવા ખેલાડીઓને વ્યાવસાયિક કોચિંગ, વૈજ્ઞાનિક સહાય અને લાંબા ગાળાના માર્ગદર્શન હેઠળ,” સરકારે જણાવ્યું.
રાષ્ટ્રીય પ્રતિભા ઓળખ માળખામાં ઝોનલ સમિતિઓ, સ્કાઉટ્સ, ઉચ્ચ પ્રદર્શન નિર્દેશકો અને ઉચ્ચ પ્રદર્શન મેનેજરોનો સમાવેશ થશે જે દેશભરમાં આશાસ્પદ ખેલાડીઓને ઓળખશે, ટ્રેક કરશે અને વિકાસ કરશે.