રાજસ્થાનમાં દૂષિત કફ સિરપ અંગેનું સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું કારણ કે સીકરના બે વધુ બાળકો સ્થાનિક ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી કફ સિરપ પીધા પછી બેભાન થઈ ગયા. બંનેને ગંભીર હાલતમાં જયપુરની જેકે લોન હોસ્પિટલના આઈસીયુમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમના પરિવારોના જણાવ્યા અનુસાર, બાળકોને ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ ઉધરસ અને શરદી થઈ હતી અને તેમને હથીદા પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં સારવાર આપવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમને ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન ધરાવતી સીરપ સૂચવવામાં આવી હતી. દવા લીધાના થોડા સમય પછી, બંનેએ બેભાન થઈ ગયા.
અત્યાર સુધીમાં, રાજસ્થાનમાં ત્રણ બાળકો શંકાસ્પદ કફ સિરપ ઝેરી દવાથી મૃત્યુ પામ્યા છે, જ્યારે બે અન્ય સઘન સંભાળ હેઠળ છે. મધ્યપ્રદેશમાં નવ બાળકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે.
દવાની ગુણવત્તા અંગે ચિંતાઓને પગલે રાજસ્થાન સરકારે કેયસન્સ ફાર્મા દ્વારા ઉત્પાદિત તમામ ૧૯ દવાઓનું વિતરણ આગામી આદેશ સુધી અટકાવી દીધું છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ધોરણો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને પ્રભાવિત કરવાના આરોપમાં રાજ્ય ડ્રગ કંટ્રોલરને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. સરકારી ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૧૨ થી, કેયસન્સ ફાર્માના ૧૦,૦૦૦ થી વધુ નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાંથી ૪૨ ગુણવત્તાના ધોરણોને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા.
આ તારણોને ધ્યાનમાં રાખીને, કેન્દ્ર સરકારે તેની સલાહને પુનરાવર્તિત કરી છે કે ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન ધરાવતી કફ સિરપ ચાર વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને આપવી જાેઈએ નહીં.
રાજ્ય સરકાર કાર્યવાહી કરે છે: ડ્રગ કંટ્રોલર સસ્પેન્ડ
બાળકોના મૃત્યુની શ્રેણીના જવાબમાં, રાજસ્થાન સરકારે દવા ગુણવત્તા ધોરણોને લગતા ર્નિણયોને પ્રભાવિત કરવાના આરોપમાં રાજ્ય ડ્રગ કંટ્રોલર રાજારામ શર્માને સસ્પેન્ડ કર્યા છે. તબીબી અને આરોગ્ય વિભાગે તપાસ બાકી હોવાથી જયપુર સ્થિત કેયસન્સ ફાર્મા દ્વારા ઉત્પાદિત બધી દવાઓનું વિતરણ પણ બંધ કરી દીધું છે.
અધિકારીઓએ પુષ્ટિ આપી છે કે ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન ધરાવતી બધી કફ સિરપ, જે એક સામાન્ય કફ સપ્રેસન્ટ છે, તેનું વિતરણ સાવચેતીના પગલા તરીકે રાજ્યભરમાં અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરવામાં આવ્યું છે.
કેયસન્સ ફાર્માની ૧૯ દવાઓ સસ્પેન્ડ હેઠળ
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે કેયસન્સ ફાર્મા દ્વારા ઉત્પાદિત ૧૯ દવાઓ હવે “આગળના આદેશો સુધી” સ્થગિત છે. બ્રાન્ડના ઉત્પાદનોની સલામતી અંગે વધતી ચિંતાઓને પગલે આ ર્નિણય લેવામાં આવ્યો છે, કારણ કે તેના કફ સિરપના નમૂનાઓ દૂષિત હોઈ શકે છે.
રાજસ્થાન મેડિકલ સર્વિસીસ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (ઇસ્જીઝ્રન્) ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર પુખરાજ સેનના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૦૧૨ થી કેયસન્સ ફાર્માના ૧૦,૦૦૦ થી વધુ નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે, અને તેમાંથી ૪૨ ગુણવત્તાના ધોરણોને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે.
મુખ્યમંત્રીએ તપાસના આદેશ આપ્યા છે; નિષ્ણાત સમિતિની રચના
મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્માએ આ મામલે ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસનો આદેશ આપ્યો છે અને જવાબદારો સામે ઝડપી અને અસરકારક પગલાં લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. શંકાસ્પદ ભેળસેળની ઘટનાની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા અને અસરગ્રસ્ત ઉત્પાદનોની સલામતીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવામાં આવશે.
આરોગ્ય પ્રધાન ગજેન્દ્ર સિંહે અધિકારીઓને જાહેર આરોગ્યના રક્ષણ અને ફાર્માસ્યુટિકલ સપ્લાય ચેઇનમાં જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ જરૂરી પગલાં લાગુ કરવા પણ સૂચના આપી છે.
કેન્દ્રીય સલાહકાર અને નવા સલામતી ધોરણો
મુખ્ય સચિવ ગાયત્રી રાઠોડે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ ૨૦૨૧ માં ચાર વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફનના ઉપયોગ સામે ચેતવણી આપતી એક સલાહકાર જારી કરી હતી. રાજ્ય સરકારે આ સલાહનો પુનરોચ્ચાર કર્યો છે, જ્યારે ડ્રગ કંટ્રોલર જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા (ડ્ઢઝ્રય્ૈં) એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ સીરપ ફક્ત પાંચ વર્ષથી વધુ ઉંમરના બાળકોને જ આપવી જાેઈએ – અને ક્યારેય બે વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને નહીં.
આગળ વધતાં, બાળકો અથવા સગર્ભા સ્ત્રીઓ માટે જાેખમ ઊભું કરતી બધી દવાઓ પર ગ્રાહક સલામતીને મજબૂત બનાવવા માટે સ્પષ્ટ ચેતવણી લેબલ લગાવવાની જરૂર પડશે.
આરોગ્ય મંત્રાલયે મધ્યપ્રદેશમાં કફ સીરપ ગુણવત્તાના તારણોને સ્પષ્ટ કર્યા
આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે મધ્યપ્રદેશમાં તાજેતરના બાળ મૃત્યુ સાથે જાેડાયેલ કફ સીરપ સંબંધિત ગુણવત્તાની ચિંતાઓને સંબોધતા એક નિવેદન જારી કર્યું. મંત્રાલયે પુષ્ટિ આપી કે સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન (ઝ્રડ્ઢજીર્ઝ્રં) એ તેની તપાસ દરમિયાન છ નમૂનાઓ એકત્રિત કર્યા હતા, અને તે બધા ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ (ડ્ઢઈય્) અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ (ઈય્) દૂષણથી મુક્ત મળી આવ્યા હતા.
તે જ સમયે, મધ્યપ્રદેશ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (સ્ઁહ્લડ્ઢછ) એ અહેવાલ આપ્યો છે કે તેની ટીમ દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે એકત્રિત કરવામાં આવેલા ૧૩ નમૂનાઓમાંથી, અત્યાર સુધીમાં ત્રણનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે બધા ડ્ઢઈય્ અને ઈય્ માટે નકારાત્મક પણ હતા. જાેકે, મધ્યપ્રદેશ સરકારની વિનંતીને પગલે, તમિલનાડુ એફડીએએ તમિલનાડુના કાંચીપુરમમાં મેસર્સ શ્રીસન ફાર્માના ઉત્પાદન એકમમાંથી કોલ્ડ્રિફ કફ સીરપના નમૂના એકત્રિત કર્યા.
૩ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ પ્રાપ્ત થયેલા આ નમૂનાઓના પરીક્ષણ પરિણામોમાં જાણવા મળ્યું કે તેમાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ માન્ય મર્યાદાથી વધુ હતું, જે ઉત્પાદન સ્ત્રોત પર શક્ય દૂષણ સૂચવે છે.
સમગ્ર ભારતમાં નિરીક્ષણ અને ચાલુ તપાસ
જવાબમાં, આ કેસ સાથે જાેડાયેલી તમામ ૧૯ દવાઓના ઉત્પાદન સ્થળો પર જાેખમ-આધારિત નિરીક્ષણો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, જે સમગ્ર ભારતમાં છ રાજ્યોમાં ફેલાયેલા છે. આ નિરીક્ષણો ઉત્પાદન સલામતી અને ફાર્માસ્યુટિકલ ધોરણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાના વ્યાપક રાષ્ટ્રીય પ્રયાસનો એક ભાગ છે.
દરમિયાન, એક બહુશાખાકીય નિષ્ણાત દ્ગૈંફ, ૈંઝ્રસ્ઇ-દ્ગઈઈઇૈં, ઝ્રડ્ઢજીર્ઝ્રં અને છૈંૈંસ્જી ના પ્રતિનિધિઓની બનેલી ઠરાવ નિષ્ણાત ટીમ મધ્યપ્રદેશના છિંદવાડા અને તેની આસપાસ નોંધાયેલા મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ નક્કી કરવા માટે વધારાના નમૂનાઓ અને પર્યાવરણીય પરિબળોની તપાસ કરવાનું ચાલુ રાખે છે. સરકારે પુષ્ટિ આપી કે આ સમાંતર તપાસના તારણો નિયમનકારી અને જાહેર આરોગ્ય કાર્યવાહીના આગામી માર્ગને આકાર આપશે.
વ્યાપક કાર્યવાહી: તમિલનાડુએ કોલ્ડ્રિફ સીરપનું ઉત્પાદન બંધ કર્યું
સંબંધિત વિકાસમાં, તમિલનાડુ ડ્રગ્સ કંટ્રોલ વિભાગે કોલ્ડ્રિફ કફ સીરપના ઉત્પાદકને તાત્કાલિક ઉત્પાદન બંધ કરવાનો આદેશ જારી કર્યો છે, કારણ કે પ્રયોગશાળા પરીક્ષણોમાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલથી દૂષિત બેચ મળી આવ્યો છે, જે એક ઝેરી રસાયણ છે જે અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય કફ સીરપ ઝેરના કેસો સાથે જાેડાયેલું છે.
ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર એસ ગુરુભારતીએ જણાવ્યું હતું કે ઉત્પાદકને કારણદર્શક મેમો મોકલવામાં આવ્યો છે અને તપાસ બાકી હોય ત્યાં સુધી તેનું ઉત્પાદન લાઇસન્સ રદ કરવા માટે પગલાં શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.
રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશ બંનેમાં હવે મૃત્યુ નોંધાયા છે, જેમાં ઓછામાં ઓછા ૧૧ બાળકોના મૃત્યુ થયા છે, કફ સીરપ ઉત્પાદન પદ્ધતિઓની રાષ્ટ્રવ્યાપી ચકાસણી વધુ તીવ્ર બની છે, જેના કારણે ફાર્માસ્યુટિકલ ધોરણો, પરીક્ષણ પ્રક્રિયાઓ અને લેબલિંગ ધોરણોની તાત્કાલિક સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.