‘મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર‘ (જેને ઘણા લોકો ‘ઇસ્લામિક નાટો‘ તરીકે વર્ણવે છે) પર હસ્તાક્ષર થયા બાદ ભૂ-રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જાગી હતી, પરંતુ પાકિસ્તાને ઝડપથી પોતાનું વલણ બદલી નાખ્યું છે. પાકિસ્તાને આ ત્રિપક્ષીય સંરક્ષણ કરારને “રક્ષણાત્મક જાેડાણ” ગણાવ્યું છે જેનો ઉદ્દેશ્ય પ્રાદેશિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે ઈરાન-સમર્થિત હુથી બળવાખોરો દ્વારા સાઉદી અરેબિયા પર સતત કરવામાં આવતા હુમલાઓને લઈને અટકળો ચાલી રહી છે.
‘મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર‘ અથવા ‘મક્કા કરાર‘ પર ૭ ઓગસ્ટે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ કરાર હેઠળ, કોઈપણ સભ્ય દેશ પરના હુમલાને ત્રણેય દેશો વિરુદ્ધનો હુમલો માનવામાં આવશે. જાેકે, પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓ હવે કહી રહ્યા છે કે કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય “મુખ્યત્વે અવરોધક શક્તિ દ્વારા પ્રાદેશિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો” છે.
પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા સજ્જાદ હૈદર ખાને સાપ્તાહિક પ્રેસ બ્રીફિંગમાં કહ્યું, “આ તબક્કે, મક્કા કરારના વિસ્તરણ અંગે કોઈ ચર્ચા થઈ રહી નથી. પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીએ પહેલા તેમના સંગઠન અને સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે.”
સાઉદી અરેબિયા પર હુથીઓના હુમલા
ખાનની આ સ્પષ્ટતા પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ મંત્રી ખ્વાજા આસિફના તે નિવેદન બાદ આવી છે જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયા પર હુથીઓના હુમલા ‘મક્કા કરાર‘ને સક્રિય કરી શકે છે. ઈરાનનું સમર્થન ધરાવતા હુથી બળવાખોરો સતત સાઉદી અરેબિયાને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. મંગળવારે થયેલા તાજેતરના હુમલામાં, તેમણે સાઉદી અરેબિયાના દક્ષિણી ભાગ પર મિસાઇલોનો મારો ચલાવ્યો હતો, જેમાં ઓછામાં ઓછા ૭૩ લોકો ઘાયલ થયા હતા.
આસિફે મંગળવારે રાત્રે ‘જીઓ ન્યૂઝ‘ને કહ્યું, “જાે કોઈ ઉશ્કેરણી વગર આક્રમણ થાય, અથવા યમનમાં ચાલી રહેલી ઘટનાઓની અસર સાઉદી અરેબિયા સુધી ફેલાય, તો ચોક્કસપણે મક્કા કરાર અમલમાં આવશે. તે અંગે કોઈ શંકા હોવી જાેઈએ નહીં. અમે આ કરારની શરતો અને નિયમોથી બંધાયેલા છીએ અને… જરૂર પડ્યે અમે તેનું પાલન કરીશું.”
જાેકે, પાકિસ્તાને હવે પોતાનું વલણ બદલી નાખ્યું છે, જેના કારણે ઈસ્લામાબાદ ફરી એકવાર શરમજનક સ્થિતિમાં મુકાયું છે અને લોકો એ વિચારવા મજબૂર બન્યા છે કે શું તે ખરેખર તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયાને કોઈ સુરક્ષાની ખાતરી આપી શકશે કે કેમ.
શું મક્કા કરારનો વિસ્તાર થશે?
દરમિયાન, ખાને ગુરુવારે એમ પણ કહ્યું હતું કે હાલમાં આ કરાર માત્ર ત્રણ સભ્યો વચ્ચે જ છે, પરંતુ તેના વિસ્તરણ અંગેનો ર્નિણય પછીના તબક્કે લઈ શકાય છે. અહેવાલો અનુસાર, બાંગ્લાદેશ અને ઇજિપ્ત જેવા અનેક દેશોએ આ કરારમાં જાેડાવામાં રસ દર્શાવ્યો છે, પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
“સંગઠનનું માળખું, કાર્યપદ્ધતિ અને પ્રક્રિયાઓને આખરી ઓપ આપવા માટે હજુ ઘણું મહત્વનું કામ બાકી છે,” એમ ખાને જણાવ્યું હતું. તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે આ કરાર “સમાન વલણ અને દ્રષ્ટિકોણ ધરાવતા તમામ દેશો માટે ખુલ્લો” રહેશે.