ભારતીય સેનાના ભૂતપૂર્વ વડા જનરલ મનોજ મુકુંદ નરવણે માને છે કે, આતંકવાદના સતત ખતરાને કારણે નવી દિલ્હી ઇસ્લામાબાદ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, તેમ છતાં લાંબા ગાળે ચીન અનેક ક્ષેત્રોમાં ભારતનો મુખ્ય હરીફ રહેશે.
૨૦૨૦ માં કુખ્યાત ગલવાન ખીણ અથડામણ દરમિયાન આર્મી સ્ટાફ રહેલા નરવણેએ ગુરુવારે મહારાષ્ટ્રના પુણેમાં રૂપા પબ્લિકેશન્સ દ્વારા પ્રકાશિત તેમના નવા પુસ્તક ‘ધ ક્યુરિયસ એન્ડ ધ ક્લાસિફાઇડ: અનઅર્થિંગ મિલિટરી મિથ્સ એન્ડ મિસ્ટ્રીઝ‘ ના વિમોચન પ્રસંગે બોલતા આ ટિપ્પણી કરી હતી.
નરવણેના મતે, પાકિસ્તાન અને ચીન અલગ અલગ શ્રેણીઓમાં આવે છે, ભલે ભારતે તેમની સાથે યુદ્ધો લડ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ભારત અને ચીને તેમના લાંબા સમયથી ચાલતા મતભેદોને વાતચીત દ્વારા ઉકેલવા જાેઈએ.
“પાકિસ્તાન અને ચીન એક સંપૂર્ણપણે અલગ બોલગેમ છે. અમે બંને સાથે યુદ્ધો લડ્યા છે. અમારી પાસે અનિશ્ચિત સરહદો છે. તેથી તેઓ હંમેશા અમારા રડાર પર એક ખતરા તરીકે, એક પડકાર તરીકે રહેશે,” તેમણે નોંધ્યું.
“આપણે પાકિસ્તાન સાથે મોટા યુદ્ધો લડ્યા છીએ, અને આતંકવાદને તેમના સતત સમર્થનને કારણે, અમારું ધ્યાન આપણી પશ્ચિમી સરહદો પર છે. પરંતુ મને લાગે છે કે આપણે ખૂબ સ્પષ્ટ છીએ કે લાંબા ગાળે અને આવનારા વર્ષોમાં, ચીન આપણો મુખ્ય હરીફ બનશે. અને હું જાણી જાેઈને દુશ્મન નહીં પણ પ્રતિસ્પર્ધી શબ્દનો ઉપયોગ કરું છું,” તેમણે ઉમેર્યું.
ભૂતપૂર્વ આર્મી ચીફે કહ્યું કે ભારત અને ચીન રાજકારણ, અર્થશાસ્ત્ર, વેપાર અને લશ્કરી બાબતો સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં સ્પર્ધા કરશે. જાે કે, તેમણે ભાર મૂક્યો કે બંને પક્ષોએ વાતચીત અને રાજદ્વારી માધ્યમો દ્વારા તેમના મતભેદોનો ઉકેલ લાવવો જાેઈએ.
નરવણેએ એમ પણ કહ્યું કે ભારતે કોઈપણ સંભવિત દુર્ઘટના માટે લશ્કરી રીતે તૈયાર રહેવું જાેઈએ.
“એક ક્ષણ આવે છે જ્યારે તમને ખ્યાલ આવે છે કે આવું થવાનું નથી. અને તેથી, તમારી પાસે મજબૂત પ્રતિરોધકતા હોવી જાેઈએ,” નરવણેએ કહ્યું. “એટલા માટે સશસ્ત્ર દળોએ હંમેશા તૈયાર રહેવું જાેઈએ. કોઈને પણ બળનો ઉપયોગ અથવા કોઈપણ દુ:સાહસનો આશરો લેતા અટકાવવા માટે તમારી પાસે મજબૂત પ્રતિરોધકતા હોવી જાેઈએ.”
નરવણેએ એમ પણ કહ્યું કે ભારતે એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કામ કરવું જાેઈએ કે તેનો પડોશી વિસ્તાર સ્થિર રહે, કારણ કે તે ફક્ત તેની પોતાની શાંતિ અને વિકાસમાં મદદ કરશે, અને તેનાથી ગેરકાયદેસર માલની હેરફેર થઈ શકે છે, જેમાં માદક દ્રવ્યોનો સમાવેશ થાય છે.
“જાે તમારો પાડોશી દેશ સળગી રહ્યો છે, તો તેનાથી તમને ખુશ થવું જાેઈએ નહીં,” તેમણે કહ્યું. “તેથી, આપણે આ દેશોને સ્થિર રહેવામાં મદદ કરવાની જરૂર છે… જાે તમે શાંતિ ઇચ્છતા હોવ, તો યુદ્ધ માટે તૈયાર રહો.”